Art. 153 Kodeksu cywilnego dotyczy sytuacji, gdy granice nieruchomości stają się przedmiotem sporu, a stan prawny dotyczący tych granic nie jest możliwy do ustalenia. Przepis wskazuje na kilka etapów rozstrzygnięcia takiego sporu: najpierw ustalenie granic według ostatniego spokojnego stanu posiadania, czyli takiego, który istniał bez zakłóceń i protestów. Jeśli jednak i ten stan nie jest możliwy do ustalenia, a postępowanie rozgraniczeniowe nie zakończyło się porozumieniem pomiędzy zainteresowanymi, to decyzję podejmuje sąd. Sąd przy tym bierze pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy i może przyznać odpowiednią dopłatę pieniężną jednemu z właścicieli, co ma na celu wyrównanie ewentualnych strat wynikających z ustalenia granic.
Przepis ma zastosowanie przede wszystkim w sporach dotyczących granic gruntów, gdzie dokumentacja prawna lub inne dowody nie pozwalają na jasne określenie przebiegu granic. Szczególnie istotne jest tu pojęcie "ostatniego spokojnego stanu posiadania", które oznacza stan faktyczny, który istniał bez sporów i zakłóceń. W sytuacji, gdy granice są niejasne, a strony nie mogą dojść do porozumienia podczas postępowania rozgraniczeniowego, właśnie art. 153 KC stanowi podstawę do rozstrzygnięcia sądowego.
Na przykład, jeżeli dwóch sąsiadów kwestionuje granicę między swoimi działkami i nie mają dokumentów potwierdzających przebieg granicy, a stan posiadania obu działek był przez długi czas niezakłócony, to granice zostaną ustalone według tego stanu. Jeśli nie da się tego jednoznacznie ustalić, a mediacje zakończyły się fiaskiem, sprawa trafi do sądu. Sąd zdecyduje o granicach biorąc pod uwagę wszystkie dostępne dowody, takie jak świadkowie, mapy, a także może przyznać dopłatę jednemu z właścicieli, jeśli zmiana granicy będzie dla niego niekorzystna.
Często spotykanym błędem jest pomijanie etapu ustalania ostatniego spokojnego stanu posiadania i od razu kierowanie sprawy do sądu oraz przyjmowanie, że dokumentacja jest zawsze decydująca. Należy pamiętać, że nawet gdy dokumenty nie są dostępne lub niejednoznaczne, stan faktyczny posiadania ma duże znaczenie. Niekiedy strony zbyt późno podejmują działania rozgraniczeniowe, co utrudnia ustalenie granic. Wreszcie, nie zawsze jest jasne, kiedy sąd powinien przyznać dopłatę – jest to decyzja uznaniowa, zależna od okoliczności.
Podsumowując, art. 153 KC oferuje wieloetapowy mechanizm rozstrzygania sporów o granice gruntów i podkreśla priorytet stabilizacji faktycznego posiadania. W każdej indywidualnej sytuacji istotne jest skonsultowanie sprawy z prawnikiem, który pomoże właściwie zinterpretować obowiązujące przepisy i doradzić opierając się na szczegółach konkretnej sprawy.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
