III CZ 111/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
17 lipca 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 17 lipca 2025 r. w Warszawie
zażalenia M.B.
na postanowienie Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie
z 24 lutego 2025 r., IV WSC 13/24,
w sprawie z powództwa M.B.
przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w W.
o zapłatę,
1. oddala zażalenie;
2. odmawia Skarbowi Państwa zwrotu kosztów postępowania
zażaleniowego od M.B.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 14 listopada 2019 r. Sąd Okręgowy w Warszawie
ustanowił dla powoda pełnomocnika z urzędu. Po wydaniu przez ten Sąd
25 października 2023 r. wyroku oddalającego apelację powoda pełnomocnik
z urzędu wniósł skargę kasacyjną.
Sąd Najwyższy postanowieniem z 26 września 2024 r., I CSK 2226/24,
zwrócił skargę Sądowi odwoławczemu w celu uzupełnienia braku umocowania
pełnomocnika do wniesienia skargi kasacyjnej. Dlatego przewodniczący w sprawie
w Sądzie Okręgowym zarządzeniem z 4 października 2024 r. wezwał pełnomocnika
do przedłożenia pełnomocnictwa uprawniającego do zastępstwa przed Sądem
III CZ 111/25
2
Najwyższym, na co pełnomocnik pismem z 24 października 2024 r. odpowiedział,
że zakres zastępstwa wynikający z postanowienia z 14 listopada 2019 r. obejmuje
wniesienie skargi kasacyjnej. Postanowieniem z 24 lutego 2025 r. Sąd drugiej
instancji odrzucił skargę kasacyjną ze względu na brak umocowania do jej
wniesienia, co pełnomocnik zaskarżył zażaleniem.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zakres umocowania pełnomocnika z urzędu określa art. 118 § 2 k.p.c.,
odsyłający do zakresu określonego w art. 91 k.p.c. Do 1 lipca 2023 r. zakres ten
obejmował powództwo wzajemne, skargę o wznowienie postępowania
i postępowania wywołane ich wniesieniem, jak też wniesieniem interwencji głównej
przeciwko mocodawcy. Objęcie ustawowym zakresem umocowania innych
postępowań (z powództwa wzajemnego, z interwencji głównej) wskazuje, że
pominięcie skargi kasacyjnej w tym przepisie wynikało z prawidłowego założenia
ustawodawcy, że postępowanie kasacyjne, jako dalszy – chociaż nadzwyczajny
i o ograniczonym zakresie kognicji – ciąg postępowania, jest objęte zakresem
pojęcia „wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych”.
Jednak uchwałą z 7 sędziów z 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, Sąd
Najwyższy uznał, że zakres umocowania z art. 91 k.p.c. nie obejmuje zastępstwa
w postępowaniu kasacyjnym. W celu zmiany tego stanu rzeczy ustawodawca
ustawą z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego
oraz niektórych innych ustaw dodał skargę kasacyjną do czynności expilicite
wymienionych w art. 91 k.p.c. Zmiana ta obowiązuje od 1 lipca 2023 r. Przy tym do
spraw wszczętych i niezakończonych przed 1 lipca 2023 r. stosuje się przepisy
K.p.c. w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2023 r.(art. 19 ust. 1 ustawy
zmieniającej), z wyjątkami określonymi w art. 19 ust. 2-7 u. zmieniającej. Wyjątki te
nie obejmują art. 91 k.p.c., co wskazuje, że zakres umocowania pełnomocnictwa
udzielonego przed 1 lipca 2023 r. od tego dnia należy ustalać w oparciu o art. 91
k.p.c. w nowym brzmieniu, chyba że postępowanie zakończyło się prawomocnie
przed tym dniem.
III CZ 111/25
3
Mimo brzmienia art. 19 ust. u. zmieniającej w orzecznictwie dominuje pogląd,
że art. 91 k.p.c. w nowym brzmieniu stosuje się tylko do pełnomocnictw udzielonych
po 1 lipca 2023 r. Zwolennicy tego poglądu podnoszą, że ustawa zmieniająca nie
mogła z mocą wsteczną rozszerzyć zakresu umocowania pełnomocnictwa
udzielonego wcześniej. Jednak wola ustawodawcy była odmienna, a ponadto
ustawa zmieniająca została opublikowana w Dzienniku Ustaw 31 marca 2023 r.
i każda strona toczącego się wówczas postępowania miała czas do 1 lipca 2023 r.
na wyłączenie wniesienia skargi kasacyjnej z udzielonego pełnomocnictwa, jeżeli
nie chciała, aby pełnomocnik był uprawniony do tej czynności. Jednak ten argument
nie stosuje się w przypadku umocowania wynikającego z ustanowienia
pełnomocnika postanowieniem sądu. W takim przypadku sąd, który ustanowił
pełnomocnika przed 1 lipca 2023 r., bez bliższego określenia zakresu umocowania,
przyznał pełnomocnikowi zakres zastępstwa określony w art. 91 k.p.c. w brzmieniu
sprzed 1 lipca 2023 r. Ustawa zmieniająca nie zmieniła z mocą wsteczną zakresu
zastępstwa określonego w art. 118 § 2 k.p.c., niezależnie od rozstrzygnięcia sporu
o zakres pełnomocnictw udzielonych przez strony przed 1 lipca 2023 r.
Postanowienie z 14 listopada 2019 r. ustanowiło zakres zastępstwa
z wyłączeniem skargi kasacyjnej i późniejsza zmiana art. 91 k.p.c. nie zmieniła
zakresu umocowania pełnomocnika z urzędu. Dlatego Sąd Najwyższy na
podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie.
Skoro pełnomocnik z urzędu nie był uprawnion y do wniesienia w imieniu
powoda skargi kasacyjnej, to nie był także uprawniony do wniesienia zażalenia na
odrzucenie tej skargi. Jeżeli jednak odrzucenie skargi nastąpiło z powodu braku
umocowania, to zażalenie na odrzucenie wniesione nadal z tym samym zakresem
umocowania nie może zostać odrzucone, gdyż w ten sposób Sąd Najwyższy nigdy
nie mógłby skontrolować merytorycznie prawidłowości odrzucenia skargi przez sąd
powszechny. Sąd Okręgowy prawidłowo nie odrzucił zażalenia, lecz przedstawił je
Sądowi Najwyższemu, który oddalił zażalenie, a nie odrzucił je na podstawie
art. 397 § 11 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.
Sąd Najwyższy nie mógł uwzględnić wniosku pozwanego o przyznanie mu
od powoda kosztów postępowania zażaleniowego, ponieważ zażalenie nie zostało
III CZ 111/25
4
wniesione przez osobę uprawnioną do dokonania tej czynności w imieniu powoda.
Nie wiadomo nawet, czy powód wiedział o wniesieniu skargi i zażalenia, rzekomo
w jego imieniu.
(R.N.)
[a.ł]
