Sygn. akt III CSK 357/16
POSTANOWIENIE
Dnia 9 maja 2017 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Irena Gromska-Szuster
w sprawie z wniosku A. G.
przy uczestnictwie C. D. , W. D. , G. K., M. K., A. P., J. P.,X. P., K. P., M. S., B. S. i
A. W.
o dział spadku i podział majątku po J. P. i K. P.
oraz o zasiedzenie,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 9 maja 2017 r.,
na skutek skargi kasacyjnej uczestników C. D. i W.D.
od postanowienia Sądu Okręgowego w K.
z dnia 10 maja 2016 r., sygn. akt II Ca (…),
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w K. postanowieniem wstępnym i częściowym z 23
października 2015 r. w punkcie I ustalił, że przedmiotem działku spadku po J. P.
zmarłym 20 czerwca 1978 r. i K. P. zmarłej 21 marca 1979 r. oraz podziału
majątku dorobkowego J. P. i K. P. jest prawo własności nieruchomości składającej
się z działek: (1.) nr [..]29, (2.) nr [,,]05; (3.) nr […]27; (4.) nr […]12 położonych
w miejscowości Z., objętych określoną księgą wieczystą oraz (5.) działki nr […]5,
położonej w miejscowości S., objętej inną, określoną księgą wieczystą; w punkcie
II Sąd oddalił wniosek o stwierdzenie zasiedzenia tych nieruchomości.
Postanowieniem z 10 maja 2016 r. Sąd Okręgowy w K. w wyniku apelacji
uczestników W. D. i C. D. zmienił częściowo zaskarżone postanowienie w punkcie
II w ten sposób, że stwierdził, iż W. D. nabyła z dniem 28 września 2012 r. przez
zasiedzenie udziały we współwłasności nieruchomości, opisanej w pkt I.5.,
należące do: M. K. (20/112), A. G. (20/112), G. K. (6/112), B. S. (10/112), J. P.
(10/112), spadkobierców F. P. (20/112) i spadkobierców T. W. (6/112)”; oddalił w
pozostałej części wniosek W. D. o zasiedzenie i oddalił w pozostałej części
apelację.
Sąd Okręgowy stwierdził, że jedynie posiadanie przez uczestniczkę W. D.
nieruchomości położonej w S., oznaczonej jako działka nr […]5 przekraczało jej
udział i uprawnienie wynikające z art. 206 k.c. Natomiast posiadanie nieruchomości
składających się z działek: nr […]29, […]05, […]27, […]12 położonych w
miejscowości Z. w całości było jedynie wyrazem tego, że korzystała z nich zgodnie
z przysługującym jej prawem współwłasności. Sąd Okręgowy uznał, że
zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do ustalenia, iż C. D.
władał przedmiotową nieruchomością w jakikolwiek sposób, jak również, że miał
wolę posiadania jej dla siebie.
W skardze kasacyjnej uczestnicy W. D. i C. D. jako uzasadnienie wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania wskazali przesłanki przedsądu przewidziane w art.
3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.
Stwierdzili, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które
sformułowali jako pytanie: "czy w przypadku współwłasności nieruchomości
wynikającej ze spadkobrania i braku umowy pomiędzy spadkobiercami o podział
nieruchomości do korzystania (podział quo ad usum) dla ustalenia zamiaru
(animus) współwłaściciela – spadkobiercy zgłaszającego zarzut zasiedzenia
nieruchomości ponad swój udział wystarczające dla ustalenia posiadania
samoistnego jest wykazanie, że sprawował władztwo nad całą nieruchomością nie
licząc się z prawami pozostałych współwłaścicieli (spadkobierców) wynikającymi
z kodeksu cywilnego?".
Zdaniem skarżących skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona
w związku z rażącym i mającym wpływ na wynik sprawy uchybieniem przepisom
postępowania art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.,
polegającym na nierozpoznaniu przez Sąd II instancji wszystkich zarzutów
podniesionych w apelacji oraz art. 684 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 k.p.c.
w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., polegającym na nieprawidłowym ustaleniu daty na
jaką należy ustalać skład majątku ulegającego podziałowi i nieprawidłowym
pominięciu zdarzeń, które nastąpiły po dniu otwarcia spadku a przed dniem
dokonania podziału i jednoczesnym orzeczeniu przez Sąd II instancji, że jedna
z nieruchomości objętych wnioskiem o dział spadku (nieruchomość położona w S.)
została zasiedziana przez uczestniczkę W. D. z datą sprzed dokonania podziału
majątku a jednocześnie, że ta sama nieruchomość miałaby nadal stanowić
przedmiot działu spadku po J. P. i majątku dorobkowego J. P. i K. P., co stanowi
rażącą sprzeczność zaskarżonego postanowienia i uniemożliwia jego
zastosowanie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący,
który jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
powołał przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien
w pogłębionym wywodzie prawnym wykazać, że w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne. Wymaga to przedstawienia tego zagadnienia przez
odpowiednie sformułowanie jako ogólnego, abstrakcyjnego pytania prawnego
o charakterze uniwersalnym, powstałego na tle określonego przepisu prawa,
wskazania kontrowersji i rozbieżnych ocen prawnych, jakie wywołuje oraz
wykazania, że mają one tak poważny charakter, iż konieczne jest zajęcie
stanowiska przez Sąd Najwyższy, niezbędnego nie tylko do prawidłowego
rozstrzygnięcia sprawy, lecz istotnego także dla rozwoju judykatury (porównaj
między innymi orzeczenia z dnia 10 maja 2001 r. II CZ 35/01, OSNC 5 2002/1/11,
z dnia 7 czerwca 2005 r. V CSK 3/05 i z dnia 13 lipca 2007 r. III CSK 180/07,
niepubl.).
Skarżący nie wykazali, że w sprawie występuje tak rozumiane istotne
zagadnienie prawne pominęli bowiem, że Sąd Najwyższy już wielokrotnie
wypowiadał się w kwestii dopuszczalności i warunków zasiedzenia przez
współwłaściciela nieruchomości udziałów we współwłasności pozostałych
współwłaścicieli. Sąd Najwyższy stwierdził między innymi, że posiadanie
właścicielskie całej rzeczy przez współwłaściciela wyłącznie dla siebie i z wolą
odsunięcia od realizacji praw do tej rzeczy innych współwłaścicieli jest możliwe,
ale wymaga, aby współwłaściciel żądający stwierdzenia zasiedzenia idealnego
udziału innego współwłaściciela udowodnił, że zmienił (rozszerzył) zakres swego
samoistnego posiadania ponad realizację uprawnienia przewidzianego w art. 206
k.c. i uzewnętrznił tę zmianę wobec współwłaścicieli. Zastosowanie w takim
wypadku domniemania z art. 339 k.c. wymaga wykazania przez współwłaściciela,
że posiada rzecz ponad swoje prawo wynikające ze współwłasności. Ze względu
na szerokie uprawnienia współwłaściciela do rzeczy - konieczne jest wykazanie
konkretnych faktów potwierdzających rzeczywiste przejęcie praw i obowiązków
innych współwłaścicieli w sposób pozwalający im dostrzec zmianę. Surowe
wymagania wobec współwłaściciela zmieniającego zakres posiadania samoistnego
uzasadnione są bezpieczeństwem stosunków prawnych i ochroną własności,
która narażona byłaby na uszczerbek, gdyby współwłaściciel - uprawniony do
współposiadania całości - mógł łatwo doprowadzić do utraty praw pozostałych
współwłaścicieli, powołując się na zmianę swojej woli, a więc elementu
subiektywnego (porównaj między innymi postanowienia z 20 października 1997 r.,
II CKN 408/97, OSNC 1998/4/61, z 11 października 2002 r., I CKN 1009/00,
z 17 stycznia 2007 r., II CSK 416/06, z 26 czerwca 2010 r., III CSK 300/09,
z 2 marca 2012 r., II CSK 249/11, z 20 września 2012 r., IV CSK 117/12
i z 10 lutego 2016 r. I CSK 55/15, nie publ.).
Skarżący nie wykazali też, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,
w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., a więc, że w sprawie doszło
do kwalifikowanego: oczywistego naruszenia prawa, widocznego od razu, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby głębszej analizy oraz
że w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie
oczywiście wadliwe. Nie jest wystarczające powołanie się przez skarżącego
na naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego wskazanych
jako podstawy kasacyjne i użycie, nawet kilkakrotne, przymiotników "rażące",
"oczywiste" czy "niewątpliwe" dla opisu charakteru naruszenia ani wyrażenie
przekonania,
że doprowadziło to do naruszenia podstawowych zasad
sprawiedliwości i demokratycznego państwa prawa, jeżeli nie zostało wykazane, że
Sąd drugiej instancji naruszył prawo we wskazany na wstępie, kwalifikowany
sposób (porównaj między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca
2002 r., I PKN 34/01, OSNP 2004/6/100, z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC
2004/3/49, z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, z 22 grudnia 2009 r., I CSK 395/09
i z 7 grudnia 2011r., V CSK 113/11, nie publ.).
Skarżący nie przedstawili przekonującej argumentacji jurydycznej zdolnej
wykazać, że Sąd drugiej instancji rzeczywiście naruszył w sposób kwalifikowany
wskazane przepisy prawa. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania na tej podstawie stanowi w istocie powtórzenie uzasadnienia
podstaw kasacyjnych z dodaniem przymiotnika "rażąco" na określenie sposobu
naruszenia przepisów przez Sąd, a uzasadnienie zarzutu rażącego naruszenia
art. 684 k.p.c. wskazuje, iż skarżący przeoczyli, że zgodnie z art. 924 k.c.,
sąd w sprawie działowej ustala skład i stan spadku według chwili jego otwarcia,
a jedynie wartość spadku, według cen w chwili dokonywania działu (porównaj m.in.
uchwałę Sądu Najwyższego z 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP
1975/6/90).
Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2
k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też
okoliczności, które w ramach przedsądu obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu.
aj
