III CO 115/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
4 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 4 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku T.B.
z udziałem A.M.
o stwierdzenie nabycia spadku po E.G., K.B. i J.B.,
na skutek wystąpienia przez Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim
postanowieniem z 23 grudnia 2024 r., I Ns 294/24,
o przekazanie sprawy do innego sądu równorzędnego,
odmawia przekazania
równorzędnemu.
sprawy
innemu
sądowi
UZASADNIENIE
III CO 115/25
2
Postanowieniem z 23 grudnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie
Lubelskim przedstawił Sądowi Najwyższemu niniejszą sprawę celem przekazania
jej – na podstawie art. 441 k.p.c. – do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu.
W uzasadnieniu Sąd Rejonowy wyjaśnił, że sędzia X.Y., do którego referatu sprawa
została przydzielona przez system SLPS wniósł o wyłączenie go od jej
rozpoznania, lecz jego wniosek został oddalony postanowieniem z 12 sierpnia 2024
r.
Sąd Rejonowy wskazał następnie, że podziela stanowisko Prokuratora
Rejonowego wyrażone w zażaleniu, a dotyczące żądania wyłączenia sędziego
referenta, a ponadto stwierdził, że odmowa uwzględnienia żądania sędziego
wyłączenia ze składu sądu nie przesądza o tym, iż sędzia nie jest wyłączony
z mocy ustawy. Zdaniem Sądu wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu
bezstronnego wymaga nowego spojrzenia na instytucje prawne pozwalające na
uniknięcie niepotrzebnych zarzutów pod adresem sądów powszechnych, zarzutów
interesowności sędziów, kwestii relacyjnych. Zdaniem Sądu Rejonowego
stwarzanie systemu zmuszania sędziego do orzekania wbrew jego przekonaniom
jest niestosowne i dlatego Sąd Rejonowy „liczy na autorskie, uaktualnione
podejście do wykładni art. 441 k.p.c.”. Sąd Rejonowy określił też, jakie inne sądy
i jak daleko położone od Tomaszowa Lubelskiego mogłyby rozpoznać sprawę oraz
stwierdził, że w celu zabezpieczenia praw stron postępowania podjął już czynności
określone w art. 671 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 441
§ 1 k.p.c. powinno mieć miejsce w sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy w danym
sądzie, obojętnie przez którego sędziego, godziłoby w dobro wymiaru
sprawiedliwości. Chodzi zatem, co do zasady, o okoliczności dotyczące danego
sądu jako organu wymiaru sprawiedliwości, a nie przeszkody odnoszące się do
konkretnego sędziego (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 czerwca
2020 r., IV CO 108/20).
III CO 115/25
3
Z uzasadnienia postanowienia z 12 sierpnia 2024 r., uzyskanego na
podstawie art. 92 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r.
poz. 622), wynika, że oświadczenie sędziego X.Y. towarzyszące wnioskowi o jego
wyłączenie od rozpoznania sprawy zostało uznane za ogólnikowe i niezrozumiałe,
gdyż ogranicza się ono do stwierdzenia, że „zna osobiście wnioskodawcę i że
znajomość ta rokuje na przyszłość kontaktami”. Tymczasem instytucja wyłączenia
sędziego nie może być nadużywana.
Nieuwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego referenta, w tym również
żądania samego sędziego w tym przedmiocie, nie uzasadnia sięgnięcia do art. 441
k.p.c., przepis ten bowiem nie może być postrzegany jako dodatkowy względem
wyłączenia sędziego (art. 48 i art. 49 k.p.c.) albo wyznaczenia zgodnie z art. 481
k.p.c. innego równorzędnego sądu, instrument mający zapobiegać orzekaniu
w sprawie przez sędziego, którego wyłączenia odmówiono, a który mimo to nadal
żywi przekonanie - albo żywi je strona - o ziszczeniu się przesłanek określonych
w art. 48 albo art. 49 k.c. Sędzia X.Y. nie jest jedynym sędzią orzekającym w
Sądzie Rejonowym w Tomaszowie Lubelskim. Można zakładać, że jeżeli z
wnioskiem o jego wyłączenie wystąpi któraś ze stron postępowania, w tym
uczestniczka, której wątpliwości co do bezstronności tego sędziego może wzbudzić
pochodząca od sędziego i zacytowana wyżej informacja, to po uwzględnieniu
takiego wniosku w Sądzie Rejonowym w Tomaszowie Lubelskim sprawa będzie
mogła trafić do referatu innego sędziego.
Z tych względów, na podstawie art. 441 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił
przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu.
(R.N.)
[a.ł]
