II ZO 46/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 18 lutego 2025 r.
SSN Marek Dobrowolski
w sprawie sędziego Sądu Rejonowego w S. X. Y., sędziego Sądu Okręgowego w
K. X.1 Y.1, sędziego Sądu Rejonowego w S. S. C. i sędzi Sądu Rejonowego w S.
X.2 Y.2, po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w
dniu 18 lutego 2025 r. zażalenia wnioskodawcy na zarządzenie Sądu Najwyższego
z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt I ZI 9/23
na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.
Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej powoływana jako: u.s.p.)
postanowił:
I. utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie;
II. kosztami postępowania obciążyć Skarb Państwa;
III. wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu pozostawić bez
rozpoznania.
UZASADNIENIE
Zarządzeniem z dnia 27 marca 2023 r., sygn. akt I ZI 9/23, wezwano
wnioskodawcę M. N. do uzupełnienia braku formalnego, poprzez sporządzenie i
podpisanie wniosku o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej
Prezesa Sądu Rejonowego w S. X. Y. i innych z dnia 28 stycznia 2023 r. przez
adwokata oraz przedstawienie odpisu aktu oskarżenia prywatnego lub
subsydiarnego. Jednocześnie pouczono, iż wskazane braki formalne powinny być
II ZO 46/23
2
uzupełnione w terminie 7 dni od otrzymania niniejszego zarządzenia, pod rygorem
odmowy przyjęcia ww. wniosku. W odpowiedzi na powyższe zobowiązanie
wnioskodawca złożył pismo, które nie zawierało w swej treści uzupełnienia
wskazanych braków formalnych, przedstawiając argumentację mającą wykazać
zasadność żądania o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej.
Zarządzeniem z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt I ZI 9/23, odmówiono
przyjęcia wniosku złożonego przez M. N. - prezesa zarządu Fundacji […]
o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej prezesa Sądu
Rejonowego w S. X. Y., sędziego Sądu Okręgowego w K. X.1 Y.1, sędziego Sądu
Rejonowego w S. S. C. i sędzi Sądu Rejonowego w S. X.2 Y.2, z uwagi na to, iż
wnioskodawca pomimo wezwania nie uzupełnił stwierdzonych braków formalnych.
Zażalenie na powyższe zarządzenie wniósł w dniu 2 lipca 2024 r. (data
wpływu do Sądu Najwyższego) wnioskodawca, który zaskarżył je w całości, nie
formułując zasadniczo jakichkolwiek zarzutów, argumentując brak uzupełnienia
braków formalnych uprzednio złożonym wnioskiem o pełnomocnika z urzędu.
Nadto wnioskodawca ponownie wniósł o przyznanie pełnomocnika z urzędu.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Wywiedzione zażalenie jest oczywiście bezzasadne. W ocenie Sądu
Najwyższego argumentacja skarżącego zaprezentowana w części motywacyjnej
zażalenia (nie sformułowano skonkretyzowanego zarzutu) nie zawiera bowiem w
swej treści jakiejkolwiek okoliczności faktycznej czy też prawnej, która podważałaby
zasadność zaskarżonego zarządzenia.
Stosownie natomiast do treści art. 13 k.p.k. uzyskanie zezwolenia władzy, od
którego ustawa uzależnia ściganie, należy do oskarżyciela. W odniesieniu do
przestępstw popełnionych przez sędziego, należy zatem wpierw zainicjować
postępowanie karne, a następnie wystąpić do sądu dyscyplinarnego o wydanie
uchwały zezwalającej na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej.
Dopiero bowiem uzyskanie statusu strony w postępowaniu karnym toczącym się o
ten sam czyn, przeciwko tej samej osobie, daje podstawę do przyznania
II ZO 46/23
3
wnioskodawcy statusu strony w postępowaniu delibacyjnym. W innym wypadku
wydanie przez sąd dyscyplinarny uchwały w tym zakresie zostałoby niejako
uczynione "in blanco" i byłoby zawieszone w próżni, co też stoi w sprzeczności
z istotą postępowania, o którym mowa w art. 80 u.s.p. (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 19 września 2023 r., II ZO 58/23, LEX nr 3605091).
W przedstawionych realiach należy stwierdzić, że wnioskodawca - mimo
uprzedniego wezwania do uzupełnienia braków formalnych - nie wykazał, iż
posiada statusu strony, to jest oskarżyciela prywatnego lub oskarżyciela
posiłkowego subsydiarnego, w sprawach przeciwko osobom posiadającym
immunitet formalny, a tylko taki status uprawniałby do złożenia wniosku o
zezwolenie na pociągnięcie sędziego lub prokuratora do odpowiedzialności karnej
(tzw. uchylenie immunitetu formalnego sędziego czy prokuratora) i jego popierania.
Wykładnia językowa art. 13 k.p.k. nie pozostawia wątpliwości, że podmiot, który
dąży do uzyskania zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej osoby,
co do której ustawa wymaga takiego zezwolenia, musi posiadać status oskarżyciela.
Status taki np. prokuratorowi przysługuje z mocy ustawy, co wynika z art. 45 § 1
k.p.k., zaś w zakresie innych podmiotów, warunkiem jego uzyskania jest dokonanie
czynności procesowej, jaką jest wniesienie aktu oskarżenia. Skutkiem wniesienia
aktu oskarżenia jest zawisłość sprawy karnej przed określonym sądem
powszechnym, z powodu oskarżenia przez określony podmiot – oskarżyciela
prywatnego lub subsydiarnego. Przepisy dotyczące aktu oskarżenia, przewidziane
zarówno dla skargi prywatnej (art. 487 k.p.k.), jak i subsydiarnej (art. 55 § 1 k.p.k. w
zw. z art. 332 i art. 333 § 1 k.p.k.), przewidują określone wymogi formalne, których
spełnienie przez oskarżyciela pozwala dopiero na stwierdzenie, jakie zachowanie
objęte jest skargą zasadniczą i jaka jest jego podstawa dowodowa. Jak wynika z
danych znajdujących się w aktach, żaden akt oskarżenia spełniający wymogi
przewidziane we wskazanych przepisach, nie został skierowany przeciwko
wymienionym we wniosku sędziom. Nie jest przy tym rolą sądu dyscyplinarnego
wypełnienie podstawowych obowiązków strony, która to powinna dopełnić
wszelkich wymogów formalnych inicjujących niniejsze postępowanie. Przede
wszystkim - co należy wyraźnie podkreślić - jej obowiązkiem jest wykazać, że
sprawa karna przeciwko wskazanym we wniosku sędziom o zarzucane im czyny
II ZO 46/23
4
zawisła przed sądem powszechnym. Jeżeli zatem wniosek nie odpowiada
warunkom formalnym pisma procesowego określonym w kodeksie postępowania
karnego, w tym wymaganiom dotyczącym wykazania nabycia statusu oskarżyciela,
należy odmówić jego przyjęcia. W pełni zatem słusznie przyjął sąd meriti, iż
wniosek o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej wskazanych
sędziów nie mógł zostać przyjęty do rozpoznania.
Odnosząc się natomiast do zażalenia wnioskodawcy wskazać należy, iż nie
podano żadnej okoliczności faktycznej czy też prawnej, która podważałaby
zasadność zaskarżonego zarządzenia i uzasadniałaby uwzględnienie jego
zażalenia. Tym samym, uznając, iż zaskarżone zarządzenie było w pełni
prawidłowe, należało utrzymać je w mocy. Jednocześnie zaznaczenia wymaga, iż
niniejsze rozstrzygnięcie nie uniemożliwia - w razie spełnienia uprzednio opisanych
wymogów - ponownego złożenia wniosku o zezwolenie na pociągniecie do
odpowiedzialności karnej.
Odnosząc się natomiast do żądania o ustanowienie pełnomocnika z urzędu
wskazać należy, iż wobec oczywistej bezzasadności zażalenia żądanie
wnioskującego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu należało uznać za
bezprzedmiotowe i postanowić, jak na wstępie.
Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.
[M. T.]
