Art. 55.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 55 KPK reguluje tzw. subsydiarny akt oskarżenia, czyli sytuację, w której to pokrzywdzony, a nie prokurator, wnosi sprawę karną do sądu. Zgodnie z § 1 uprawnienie to przysługuje pokrzywdzonemu, o którym mowa w art. 330 § 2 zdanie trzecie, a więc temu, którego zażalenie na odmowę wszczęcia lub umorzenie postępowania nie doprowadziło do skierowania sprawy do sądu przez oskarżyciela publicznego. Termin na wniesienie aktu oskarżenia wynosi miesiąc od doręczenia zawiadomienia o postanowieniu prokuratora nadrzędnego utrzymującym w mocy zaskarżone postanowienie. Paragraf 2 wprowadza przymus profesjonalny: pismo musi być sporządzone i podpisane przez adwokata, radcę prawnego albo radcę Prokuratorii Generalnej RP, z zachowaniem wymogów z art. 332 i art. 333 § 1 oraz z załącznikami wskazanymi w § 2b. Dalsze jednostki redakcyjne przewidują zawiadomienie innych pokrzywdzonych (§ 2a), możliwość ich przyłączenia się do postępowania (§ 3) oraz zasady wstąpienia prokuratora do sprawy (§ 4 i § 5).

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie dopiero po wyczerpaniu drogi zaskarżenia decyzji kończącej postępowanie przygotowawcze w trybie przewidzianym w art. 330 KPK. Konieczne jest zatem, aby wcześniej zapadło postanowienie o odmowie wszczęcia albo o umorzeniu postępowania, a następnie by kontrola instancyjna i ponowna decyzja prokuratora nadrzędnego zamknęły drogę oskarżenia publicznego. Miesięczny termin z § 1 liczy się od doręczenia zawiadomienia o tym rozstrzygnięciu i ma charakter zawity, co oznacza, że jego uchybienie zamyka możliwość skutecznego wniesienia aktu oskarżenia. Do aktu oskarżenia dołącza się odpisy dla każdego oskarżonego i dla prokuratora oraz dokumenty wskazane w § 2b. Jeżeli tym samym czynem pokrzywdzonych jest więcej osób, mogą one przyłączyć się do sprawy aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej.

Przykład

Osoba, która zawiadomiła o oszustwie na jej szkodę, otrzymuje postanowienie o umorzeniu śledztwa i skutecznie je zaskarża. Prokurator ponownie umarza postępowanie, a prokurator nadrzędny utrzymuje to rozstrzygnięcie w mocy, o czym pokrzywdzony zostaje zawiadomiony. W ciągu miesiąca od doręczenia tego zawiadomienia pokrzywdzony zwraca się do adwokata, który sporządza i podpisuje subsydiarny akt oskarżenia, dołącza odpisy dla oskarżonego i prokuratora oraz odpis postanowienia prokuratora nadrzędnego. Jeżeli w toku sprawy prokurator uzna, że powinien wstąpić do postępowania jako oskarżyciel publiczny, postępowanie toczy się z oskarżenia publicznego, a pokrzywdzony korzysta z praw oskarżyciela posiłkowego z art. 54 KPK.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że pokrzywdzony może sam napisać i podpisać akt oskarżenia - § 2 wyraźnie tego nie dopuszcza. Mylące bywa też liczenie terminu od daty wydania postanowienia zamiast od doręczenia zawiadomienia. Nie jest również trafne założenie, że po wstąpieniu prokuratora pokrzywdzony traci wpływ na sprawę: zgodnie z § 4 cofnięcie aktu oskarżenia wymaga jego zgody, a przy przyłączeniu się innego pokrzywdzonego z § 3 - także zgody tej osoby. Warto pamiętać, że prokurator może wstąpić do sprawy również wyłącznie jako uczestnik postępowania z prawami strony (§ 5). W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ terminy i wymogi formalne z art. 55 KPK są rygorystyczne.