II ZK 75/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 27 marca 2025 r.
SSN Marek Siwek
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w dniu 27 marca 2025 r.,
sprawy radcy prawnego M. D.
obwinionego z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw.
z art. 6, 11 i 48 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego
z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę obwinionego
od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych
w Warszawie
z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. akt […]
utrzymującego w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej
Izby Radców Prawnych […]
z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt […]
p o s t a n o w i ł
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną,
2. kosztami postępowania kasacyjnego w kwocie 20
(dwudziestu) zł obciążyć obwinionego radcę prawnego M. D.
[M. T.]
UZASADNIENIE
Radca prawny M. D. został obwiniony o to, że
II ZK 75/24
2
1. będąc obrońcą Ł. M. w postępowaniu prowadzonym przez Sąd Rejonowy […]
w P. […] Wydział Karny w sprawie o sygn. akt […] na rozprawie w dniu 9
czerwca 2021 r. w P., po zwróceniu uwagi przez przewodniczącą Sądu, aby
założył maseczkę zakrywającą usta i nos, oświadczył, że obowiązek
noszenia maseczki jest jego zdaniem niekonstytucyjny oraz na rozprawie w
dniu 7 października 2021 r. sam odmówił założenia maseczki i to mimo
pouczenia, że zostanie wezwana policja sądowa; po przybyciu policji
sądowej, która przeprowadziła na sali sądowej interwencję wobec
obwinionego, który cały czas odmawiał założenia maseczki i założył
maseczkę dopiero, gdy przewodnicząca składu poinformowała go,
że niezależnie od przebiegu interwencji policji sądowej zarządzi
opuszczenie przez obrońcę sali, co spowoduje, że obwiniony nie będzie
reprezentowany przez obrońcę; ostatecznie obwiniony założył maseczkę,
tj. popełnienie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1
ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w zw. z art. 3 ust. 2
ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, z art. 6, art. 11 i art. 48
Kodeksu etyki radcy prawnego w sposób zawiniony nienależycie wykonywał
czynności zawodowe i uchybił ślubowaniu radcowskiemu oraz zasadom
kodeksu etyki zawodowej;
2. będąc obrońcą Ł. M. w postępowaniu prowadzonym przez Sąd Rejonowy [...]
w P. III Wydział Kamy w sprawie o sygn. akt [...] nie stawił się na rozprawę
wyznaczoną na dzień 18 listopada 2021 r. w P. prawidłowo zawiadomiony;
gdyż nie został wpuszczony do gmachu sądu przez policję sądową ponieważ
odmówił założenia maseczki, a ta, którą posiadał przy sobie, była pocięta, tj.
popełnienie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1
ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w zw. z art. 3 ust. 2
ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, z art. 6, art. 11 i art. 48
Kodeksu etyki radcy prawnego w sposób zawiniony nienależycie wykonywał
czynności zawodowe i uchybił ślubowaniu radcowskiemu oraz zasadom
kodeksu etyki zawodowej.
II ZK 75/24
3
Okręgowy Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych […]
orzeczeniem z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt [...] uznał obwinionego radcę
prawnego M. D.:
1. za winnego popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego
polegającego na tym, że będąc obrońcą Ł. M. w postępowaniu
prowadzonym przez Sąd Rejonowy [...] w P. […] Wydział Karny w sprawie o
sygn. akt [...] na rozprawie w dniu 7 października 2021 r. odmówił założenia
maseczki i to mimo pouczenia, że zostanie wezwana policja sądowa, po
przybyciu policji sądowej, która przeprowadziła na sali sądowej interwencję
wobec obwinionego, który cały czas odmawiał założenia maseczki i założył
maseczkę dopiero, gdy przewodnicząca składu poinformowała go, że
niezależnie od przebiegu interwencji policji sądowej zarządzi opuszczenie
przez obrońcę sali, co spowoduje, że obwiniony nie będzie reprezentowany
przez obrońcę; ostatecznie obwiniony założył maseczkę tj. popełnienia
przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6
lipca 1982 r. o radcach prawnych w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca
1982 r. o radcach prawnych, z art. 6, art. 11 i art. 48 Kodeksu etyki radcy
prawnego w sposób zawiniony nienależycie wykonywał czynności zawodowe
i uchybił ślubowaniu radcowskiemu oraz zasadom kodeksu etyki zawodowe i
za to wymierzył mu karę nagany;
2. za winnego popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego
polegającego na tym, że będąc obrońcą Ł. M. w postępowaniu
prowadzonym przez Sąd Rejonowy [...] w P. […] Wydział Karny w sprawie o
sygn. akt [...] nie stawił się na rozprawę wyznaczoną na dzień 18 listopada
2021 r. w P. prawidłowo zawiadomiony, gdyż nie został wpuszczony do
gmachu sądu przez policję sądową ponieważ odmówił założenia maseczki, a
ta, którą posiadał przy sobie, była pocięta, tj. popełnienia przewinienia
dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.
o radcach prawnych w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.
o radcach prawnych, z art. 6, art. 11 i art. 48 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego
w sposób zawiniony nienależycie wykonywał czynności zawodowe i uchybił
II ZK 75/24
4
ślubowaniu radcowskiemu oraz zasadom kodeksu etyki zawodowej i za to
wymierzył mu karę nagany;
3. na podstawie art. 651 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach
prawnych wymierzył obwinionemu karę łączną nagany;
4. na podstawie art. 706 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych obciążył
obwinionego kosztami postępowania dyscyplinarnego i zasądził od niego na
rzecz Okręgowej Izby Radców Prawnych […] kwotę 2520,00 zł.
Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez obwinionego, Wyższy Sąd
Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie orzeczeniem z dnia
7 grudnia 2022 r., sygn. akt […], utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie oraz
zasądził od radcy prawnego M. D. koszty postępowania przed Wyższym Sądem
Dyscyplinarnym w kwocie 1800 zł na rzecz Krajowej Izby Radców Prawnych.
Na skutek kasacji wniesionej przez obwinionego, Sąd Najwyższy wyrokiem
z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt II ZK 23/33, uchylił zaskarżone orzeczenie
i sprawę dyscyplinarną przekazał do ponownego rozpoznania Wyższemu Sądowi
Dyscyplinarnemu Krajowej Izby Radców Prawnych w postępowaniu odwoławczym,
kosztami postępowania kasacyjnego obciążając Skarb Państwa.
Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie
orzeczeniem z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. akt […], utrzymał w mocy orzeczenie
Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych […] z
dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt [...], zasądzając od obwinionego na rzecz
Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie kwotę 2000 zł tytułem kosztów
postępowania.
Od tego orzeczenia kasację wywiódł obrońca obwinionego, zaskarżając je
w całości na korzyść obwinionego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1. rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 422 § 1 k.p.k., polegające
na pominięciu wytycznych i oceny prawnej Sądu Najwyższego, zawartych
w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2023 r.
(sygn. akt II ZK 23/23), przez:
1. uznanie, że podnoszone w odwołaniu zarzuty nie były istotne dla
rozstrzygnięcia sprawy (tj. podczas gdy SN wskazał już, że „stwierdzone
uchybienia o charakterze rażącym, niewątpliwie mogły mieć wpływ na treść
II ZK 75/24
5
wyroku, albowiem dotyczyły zarzutów, których prawidłowa ocena w niniejszej
sprawie ma bardzo istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia co do meritum”);
2. utrzymujący się – w ponownie wydanym orzeczeniu – brak rozpoznania
zarzutów odwołania;
1. rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 433 § 1 i 2 k.p.k.,
polegające na nierozpoznaniu istoty sprawy i nierozpoznaniu zarzutów
podniesionych w środku odwoławczym od orzeczenia Okręgowego Sądu
Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych […], tj.:
1. w przedmiocie braku przeprowadzenia postępowania dowodowego; Wyższy
Sąd Dyscyplinarny wskazał jedynie, że uszkodzenie maseczki było
niesporne, jednak nie wskazał, jakie przeprowadzone w sprawie dowody
uznał za prowadzące do wniosku, że maseczka ponacinana nie była
funkcjonalna czy prawidłowa, ani nie ustalił, jaki był stan faktyczny
w tym zakresie;
2. w przedmiocie niekonstytucyjności rozporządzenia Rady Ministrów
w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów
w związku z wystąpieniem stanu zagrożenia epidemicznego (powoływanego
dalej jako „rozporządzenie”
3. w przedmiocie braku mocy wiążącej zarządzenia Prezesa i Dyrektora Sądu
Rejonowego [...] w stosunku do obwinionego; Wyższy Sąd Dyscyplinarny
odniósł się do zarzutów jedynie szczątkowo i niedostatecznie, wskazując na
zmianę ustawy o chorobach zakaźnych polegającą na dopisaniu do katalogu
uprawnień Rady Ministrów możliwości nakazania zakrywania ust i nosa oraz
na zawarte w rozporządzeniu uprawnienie zarządzającego budynkiem do
uchylenia wyłączenia z tego obowiązku osób wykonujących czynności
zawodowe lub służbowe w budynkach użyteczności publicznej – jednak nie
odnosząc się do niekompletności delegacji ustawowej oraz wydania
przedmiotowego rozporządzenia niezgodnie z jej treścią (tj. nie na podstawie
danych przekazanych przez organy wskazane w treści przepisu
kompetencyjnego), a także braku możliwości ograniczania w drodze
rozporządzenia praw i wolności człowieka i obywatela);
II ZK 75/24
6
4. rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 413 § 1 pkt 4-6 i § 2 pkt 1
k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. i art. 433 k.p.k., przez zaakceptowanie
orzeczenia I instancji, w którym opis czynu oraz kwalifikacji prawnej jest
nieprecyzyjny oraz nie pozwala na odtworzenie treści normy postępowania
(oraz jej źródła), której naruszenie stanowiło podstawę ukarania;
5. rażące naruszenie prawa materialnego, polegające na uznaniu obowiązku
obwinionego podporządkowywania się zarządzeniu Prezesa i Dyrektora
Sądu Rejonowego [...] w P., tj. art. 87 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 2 w zw. z art.
92 ust. 2 Konstytucji, przez uznanie, że obwiniony miał obowiązek
stosowania się do wewnętrznego aktu regulacyjnego (zarządzenia władz
sądu), wydanego przez osoby nie posiadające kompetencji do narzucania
mu określonych norm postępowania oraz że dopuszczalne jest dalsze
subdelegowanie uprawnień wynikających z delegacji ustawowej do wydania
rozporządzenia;
6. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 i art. 741 ustawy
o radcach prawnych w zw. z art. 6, art. 11 i art. 48 Kodeksu etyki radcy
prawnego w zw. z art. 1 § 1 k.k. i art. 25 § 1 k.k., przez bezzasadne
przyjęcie, że odmowa zastosowania się do bezprawnych podustawowych
aktów normatywnych, sprzecznych z aktami wyższego rzędu (Konstytucją
i ustawą), a także że brak stawiennictwa (jako obrońcy) na rozprawie
w sprawie wykroczeniowej (w sytuacji, gdy nie zachodziły przesłanki do
obrony obligatoryjnej, wskazane w art. 21 § 1 Kodeksu postępowania
w sprawach o wykroczenia), stanowi przewinienie dyscyplinarne;
7. naruszenie prawa materialnego, polegające na przyjęciu, że radca prawny
ma obowiązek brania udziału w posiedzeniu sądu w stroju innym niż
określony w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy
o radcach prawnych
8. rażące naruszenie art. 706 ust. 1 i ust. 3 ustawy o radcach prawnych w zw.
z art. 630 k.p.k. przez obciążenie obwinionego kosztami postępowania
w kwocie przewyższającej stawkę minimalną określoną w uchwale Krajowej
Rady Radców Prawnych (uchwała nr 86/IX/2015 Krajowej Rady Radców
Prawnych w sprawie określenia wysokości zryczałtowanych kosztów
II ZK 75/24
7
postępowania dyscyplinarnego), określających „zryczałtowane” koszty
postępowania przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym, mimo braku
jakiegokolwiek uzasadnienia dla przyjęcia kosztów odwoławczych powyżej
wysokości minimalnej, a także rozstrzygnięcie na niekorzyść Obwinionego
przy ponownym rozpoznaniu sprawy (przez obciążenie go podwyższonymi
kosztami postępowania przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, w sytuacji
gdy do ponownego rozpoznawania sprawy doszło w następstwie
uwzględnienia kasacji obwinionego.
Podnosząc powyższe zarzuty, obrońca obwinionego wniósł o uchylenie
zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego orzeczenia Okręgowego Sądu
Dyscyplinarnego, a także o uniewinnienie obwinionego od zarzucanych mu czynów.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Kasacja jest oczywiście bezzasadna, wobec czego podlegała rozpoznaniu
w trybie przewidzianym w art. 535 § 3 k.p.k.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do treści art. 622 ust. 1
ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 499),
zwanej dalej „u.r.p.”, kasację wnosi się od orzeczenia Wyższego Sądu
Dyscyplinarnego wydawanego w II instancji, przy czym stosownie do treści art. 623
u.r.p. kasacja może być wniesiona z powodu rażącego naruszenia prawa oraz
rażącej niewspółmierności kary dyscyplinarnej.
Z powołanych przepisów wynika, że kasacja nie jest środkiem zaskarżenia
służącym weryfikacji poprawności rozstrzygnięcia wydanego w I instancji. Oznacza
to, że w kasacji nie jest dopuszczalne stawianie zarzutów, które w istocie są
skierowane do orzeczenia okręgowego sądu dyscyplinarnego. Sąd Najwyższy nie
jest bowiem umocowany do ponownej weryfikacji orzeczenia
pierwszoinstancyjnego, gdyż temu służy wyłącznie postępowanie odwoławcze,
a takie zostało w sprawie przeprowadzone.
Należy jednocześnie podkreślić specyfikę związaną z usytuowaniem Sądu
Najwyższego w strukturze organów związanych z postępowaniem dyscyplinarnym
wszystkich przewidzianych w ustawodawstwie zawodów zaufania publicznego,
a więc również radców prawnych. Sąd Najwyższy nie jest kolejnym sądem
II ZK 75/24
8
dyscyplinarnym przyporządkowanym do tej struktury; ustawodawca nałożył na Sąd
Najwyższy jedynie obowiązek kontroli prawidłowości odwoławczych postępowań
dyscyplinarnych wyłącznie z punktu widzenia zgodności tego postępowania
z prawem oraz adekwatności orzekanych w tym postępowaniu dolegliwości.
W modelu kontroli postępowań dyscyplinarnych określonych zawodów zaufania
publicznego chodzi zatem o to, aby najwyższy rangą sąd państwa miał możliwość
weryfikacji prawidłowości realizacji określonych zadań, jakie prawodawca
przewidział dla określonych korporacji zawodowych w kontekście pewnych
uprawnień władczych, jakie tym korporacjom przysługują w ramach sądownictwa
dyscyplinarnego. Należy jednocześnie podkreślić, że obowiązki Sądu Najwyższego,
jak już wcześniej zaznaczono, nie pokrywają się w żadnej mierze z obowiązkami
sądu odwoławczego, gdyż kontrola prawidłowości postępowania dyscyplinarnego
została ograniczona wyłącznie do płaszczyzny stosowania prawa przez sąd
dyscyplinarny odwoławczy i odbywa się w płaszczyźnie kasacyjnej, a więc z natury
rzeczy wyjątkowej, ukierunkowanej na stwierdzenie tylko szczególnej rangi
uchybień, których zaistnienie dyskwalifikuje w ogóle zaskarżone orzeczenie sądu
dyscyplinarnego II instancji, powodując, że nie sposób zaakceptować jego istnienia
w obrocie prawnym (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 marca 2024
r., sygn. akt II ZK 74/23; z dnia 26 lipca 2024 r., sygn. akt II ZK 14/24; z dnia 21
listopada 2024 r., sygn. akt II ZK 84/24; z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II ZK
66/24; z dnia 21 lutego 2025 r., sygn. akt II ZK 85/24).
Konsekwencją treści art. 622 i 623 u.r.p. jest także to, że w kasacji można
podnieść zarzuty wyłącznie natury prawnej, co oznacza, że w postępowaniu
kasacyjnym wykluczone jest kwestionowanie ustaleń faktycznych. Sąd Najwyższy,
także w modelu kontroli postępowań dyscyplinarnych zawodów zaufania
publicznego, jest bowiem sądem prawa i zakresem jego kognicji w ramach
postępowania kasacyjnego jest objęte jedynie badanie zaskarżonego orzeczenia
z punktu widzenia zgodności z prawem, w dodatku, jak już wspomniano, w sposób
kwalifikowany, odmienny od kontroli odwoławczej. Na skarżącym kasacją ciąży
zatem obowiązek wykazania nie tylko istnienia określonego uchybienia sądu
odwoławczego, ale także jego kardynalnego, kwalifikowanego charakteru, które
dyskwalifikuje zaskarżone orzeczenie i nakazuje jego uchylenie.
II ZK 75/24
9
Analiza treści wniesionej kasacji nie wskazuje, by w postępowaniu
odwoławczym w sprawie obwinionego radcy prawnego M. D. do takich uchybień
doszło w zakresie żadnego z podniesionych zarzutów.
Chybiony jest zarzut z pkt 1 kasacji, w ramach którego skarżący zarzuca
Sądowi II instancji pominięcie wytycznych i oceny prawnej dokonanej w niniejszej
sprawie przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2023 r., sygn. akt II
ZK 23/23. Uchybieniem dostrzeżonym wówczas przez Sąd Najwyższy
w orzeczeniu Wyższego Sądu Dyscyplinarnego było jedynie nieustosunkowanie się
przez ten Sąd do zarzutów zawartych w odwołaniu skarżącego, a dotyczących
kwestii takich jak:
– moc wiążąca zarządzenia nr […] prezesa i dyrektora Sądu Rejonowego [...] w
P. z dnia 26 maja 2020 r. w sprawie zasad obsługi interesantów oraz
prowadzenia rozpraw;
– moc wiążącą rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustanowienia
określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu
zagrożenia epidemicznego.
Dostrzegając powyższe, należy wskazać, że Sąd Najwyższy w powołanym
orzeczeniu nie przesądził żadnego kierunku rozstrzygnięcia kwestii spornych, jakie
zogniskowały się wokół zagadnienia mocy wiążącej wymienionych wyżej aktów
normatywnych, a jedynie zobligował Wyższy Sąd Dyscyplinarny do ich rozważenia.
Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego
wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Sąd ten poddał szczegółowej
analizie obowiązujący wówczas stan prawny (str. 5-7 uzasadnienia), uznając
jednak, że przy ocenie zachowania obwinionego kluczowe znaczenie ma nie tyle to,
czy powyższe unormowania prawne były zgodne z przepisami Konstytucji, ile
sposób, w jaki obwiniony zademonstrował swój sprzeciw wobec „nielegalnych” jego
zdaniem przepisów podczas wykonywania obowiązków zawodowych na rozprawie
w dniu 7 października 2021 r. oraz przed wejściem do budynku sądu w dniu 18
listopada 2021 r., a ten był w ocenie Sądu ostentacyjny i naganny. Dokonując
w tym zakresie własnych ustaleń oraz ocen, Sąd ten nie naruszył zapatrywań Sądu
kasacyjnego wyrażonych w niniejszej sprawie.
II ZK 75/24
10
W świetle powyższego chybiony jest również zarzut z pkt 2b i 2c. Wbrew
wywodom skarżącego Wyższy Sąd Dyscyplinarny rozpoznał odwołanie w zakresie,
w jakim przedmiotem kontestacji stały się przepisy regulujące kwestie związane ze
sferą nakazów i zakazów wprowadzonych w związku ze stanem zagrożenia
epidemicznego (rozporządzenie Rady Ministrów, zarządzenia prezesa i dyrektora
Sądu Rejonowego [...] w P.). Sąd ten słusznie uznał, że zagadnienie zgodności
z Konstytucją wspomnianych ograniczeń nie ma znaczenia dla oceny
dyscyplinarnej zachowań obwinionego, skoro to sposób jego działania
i kontekst sytuacyjny jego zachowań, prowadziły do wniosku o popełnieniu przez
niego przewinień dyscyplinarnych, zakwalifikowanych przy zastosowaniu
odpowiednich przepisów Kodeksu etyki radcy prawnego. Innymi słowy, to, czy
obowiązujące wówczas rozwiązania normatywne były zgodne z Konstytucją,
pozostaje bez wpływu na ocenę jego zachowań, nawet bowiem ich następcze
zakwestionowanie przez Trybunał Konstytucji (do czego zresztą nie doszło), nie
uprawniało obwinionego jako radcy prawnego profesjonalnie wykonującego swój
zawód, do jawnie ostentacyjnego kwestionowania poleceń przewodniczącego
składu orzekającego i zarządzeń kierownictwa sądu, a więc do zachowań, które
w konsekwencji doprowadziły do interwencji funkcjonariuszy Policji.
Z kolei zarzut z pkt. 2a kasacji jest w postępowaniu kasacyjnym
niedopuszczalny. Odnosi się on do sfery związanej z ustaleniami faktycznymi
i oceną dowodów (kwestia związana z ustaleniem, czy maseczka, którą
dysponował obwiniony, była „funkcjonalna czy prawidłowa”), a z przyczyn
wskazanych w początkowej części niniejszego uzasadnienia, podnoszenie tego
typu zarzutów w postępowaniu kasacyjny jest niedopuszczalne.
Podsumowując wywody dotyczące zarzutów z pkt 2 kasacji należy stwierdzić,
że Wyższy Sąd Dyscyplinarny rozpoznał sprawę w granicach zaskarżenia oraz
w ramach zarzutów podniesionych w środku odwoławczym, rozważając przy tym
wszystkie wnioski i zarzuty, a zatem nie uchybił normom art. 433 § 1 i 2 k.p.k.
Podobnie – jako pozbawiony podstawy formalnoprawnej w postępowaniu
kasacyjnym – należy ocenić zarzut z pkt. 3 kasacji. Zarzut ten w istocie został
skierowany pod adresem orzeczenia Sądu I instancji, który w swoim rozstrzygnięciu
zmodyfikował opis czynu, za popełnienie którego obwiniony został ukarany
II ZK 75/24
11
w postępowaniu dyscyplinarnym i zakwalifikował go z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 3
ust. 2 u.r.p. oraz z art. 6, art. 11 i art. 48 Kodeksu etyki radcy prawnego. Sąd II
instancji zaś utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie, wyjaśniając w uzasadnieniu
orzeczenia, z jakiego powodu opis ten uznał za prawidłowy i co legło u podstaw
przyjętej kwalifikacji prawnej (str. 7 i 8 uzasadnienia). Nie doszło zatem do
naruszenia art. 433 k.p.k., zaś do naruszenia art. 413 § 1 pkt 4-5 i § 2 pkt 1 k.p.k.
dojść nie mogło, ponieważ przepisy te są adresowane do Sądu I instancji,
a w postępowaniu odwoławczym nie znajdują zastosowania.
Zarzut z pkt. 4 kasacji jest chybiony.
Krytyczne poglądy obwinionego na kwestie związane z mocą obowiązującą
aktów wykonawczych do ustawy i zarządzeń prezesa i dyrektora sądu rejonowego,
normujących porządek wewnętrzny w budynku sądu, nie stanowią wystarczającej
przesłanki do tego, aby aktom tym się nie podporządkowywać w sposób
ostentacyjny i godzący w powagę Sądu. Nie niweczą też mocy obowiązującej
tychże aktów. Akty te mogą być kwestionowane zarówno na drodze uruchamiania
odpowiednich procedur prawnych (w przypadku wadliwości konstytucyjnej aktów
wykonawczych do ustawy – w trybie przewidzianym w ustawie o organizacji
i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym; w przypadku zarządzeń
prezesa i dyrektora sądu – w trybie skargowym), jak i w wypowiedziach
kierowanych do Sądu, niemniej jednak krytyka ta nie może prowadzić do przyjęcia
postawy, w której decyzje przewodniczącego składu lub kierownictwa sądu są
naruszane, bez uprzedniego, skutecznego zakwestionowania ich mocy
obowiązującej.
Należy wskazać, że moc obowiązująca powołanego rozporządzenia Rady
Ministrów oraz wydanego na jego podstawie zarządzenia prezesa i dyrektora sądu,
nie została skutecznie zakwestionowana, a zagadnienie zgodności z Konstytucją
tychże aktów jest irrelewantne z punktu widzenia zarzutów stawianych
obwinionemu oraz przyjętej kwalifikacji prawnej jego zachowań. Istotą bowiem tych
zarzutów jest sposób działania obwinionego, a nie jego poglądy na kwestie
legalności obowiązujących wówczas ograniczeń. Nie doszło zatem do naruszenia
wskazanych w treści zarzutu z pkt 4 kasacji unormowań art. 87 ust. 1, art. 31 ust. 2
i art. 92 ust. 2 Konstytucji.
II ZK 75/24
12
Zarzuty z pkt. 5 i 6 kasacji należało uznać za bezpodstawne. Mają one
zresztą charakter pozorny, bowiem – choć skarżący w ich ramach podnosi
naruszenie przepisów prawa materialnego – w istocie zarzuty te sprowadzają się
do kwestionowania ustaleń faktycznych, czego w świetle art. 623 u.r.p.
formułującego podstawy kasacji – czynić nie można.
Należy przypomnieć, że „postawienie w środku odwoławczym jednocześnie
zarzutu obrazy przepisów postępowania i obrazy przepisów prawa materialnego
oraz błędu w ustaleniach faktycznych jest nieprawidłowe. Zarzut obrazy prawa
materialnego jest możliwy, co do zasady, jedynie wówczas, gdy skarżący nie
kwestionuje ustaleń faktycznych, bowiem obraza ta może polegać na błędnej
wykładni zastosowania przepisów, zastosowaniu nieodpowiedniego przepisu, a
także na niezastosowaniu określonego przepisu prawa materialnego w sytuacji, gdy
jego zastosowanie jest obowiązkowe. W związku z tym obraza prawa materialnego
może być przyczyną zaskarżenia jedynie wtedy, gdy ma ona charakter samoistny,
nie można mówić o jej zaistnieniu, gdy wątpliwości orzeczenia upatruje się w
naruszeniu przepisów postępowania lub w błędzie w ustaleniach faktycznych”
(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2016 r. sygn. akt WA 22/15). W innym
orzeczeniu – w postanowieniu z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt IV KK
288/14 – Sąd Najwyższy stwierdził: „obraza prawa materialnego polega na jego
wadliwym zastosowaniu w orzeczeniu, które zostało oparte na trafnych
i niekwestionowanych ustaleniach faktycznych. Tym samym obraza prawa
materialnego nie ma miejsca, gdy wadliwość orzeczenia w tym zakresie jest
wynikiem błędnych ustaleń faktycznych, przyjętych za jego podstawę lub
naruszenia przepisów procesowych”. Warto też wskazać również na pogląd Sądu
Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt III
KK 221/10, zgodnie z którym „nieprawidłowe nazwanie przez skarżącego
wadliwości polegającej na przyjęciu za podstawę wyroku błędnych ustaleń
faktycznych „naruszeniem prawa materialnego” nie może prowadzić do obejścia
ustawowej regulacji podstaw kasacji i nie uprawnia instancji kasacyjnej do badania
– pod pozorem rozpoznawania „zarzutu naruszenia prawa” – w rzeczywistości
zarzutu opartego o przepis art. 438 pkt 3 k.p.k.”. Zwłaszcza ten ostatni
z przywołanych judykatów znajduje odniesienie do przyjętego przez autora kasacji
II ZK 75/24
13
sposobu konstrukcji zarzutu z jej pkt. 5. Treść tego zarzutu wskazuje przy tym, że
w istocie nie chodzi skarżącemu o prawidłowość zastosowania określonych
przepisów prawa materialnego, ale o wadliwość polegającą na przypisaniu mu
określonego zachowania, odpowiednio opisanego i kwalifikowanego
z przytoczonych przepisów ustawy o radcach prawnych oraz Kodeksu etyki radcy
prawnego. W istocie więc przedmiotem kontestacji w postępowaniu kasacyjnym
stały się ustalenia faktyczne sprowadzające się do stwierdzenia, że obwiniony
dopuścił się deliktu dyscyplinarnego w określonym kształcie. Również zatem z tego
powodu rozstrzygając co do kasacji w niniejszej sprawie, Sąd Najwyższy nie jest
umocowany do rozpoznania tego typu zarzutu.
Odnosząc się do zarzutu z pkt. 6 kasacji należy dodatkowo stwierdzić, że
skarżący polemizuje z poglądem, który nie został przez Sąd II instancji wyrażony
w uzasadnieniu orzeczenia. Sąd ten nie stwierdził bowiem, że maseczka ochronna
stanowi element stroju urzędowego radcy prawnego, natomiast jest dość oczywiste,
że w okresie zagrożenia epidemicznego stanowiła jedynie środek ochronny służący
profilaktyce zdrowotnej osób przebywających w budynku Sądu i biorących udział
w czynnościach procesowych.
Zarzut z pkt. 7 kasacji należało uznać za bezpodstawny.
Zgodnie z treścią art. 623 u.r.p. podstawą kasacji może być rażące
naruszenie prawa. Nie można jednak mówić o rażącym naruszeniu prawa
w sytuacji, w której Wyższy Sąd Dyscyplinarny rozstrzygając o kosztach
postępowania, ustalił wysokość tych kosztów w granicach wyznaczonych treścią §
1 ust. 1 pkt 2 uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych nr 86/IX/2015 z dnia 20
marca 2015 r. w sprawie określenia wysokości zryczałtowanych kosztów
postępowania dyscyplinarnego oraz w oparciu o kryteria wskazane w § 1 ust. 2 tej
uchwały. Wyższy Sąd Dyscyplinarny ważąc takie elementy związane z przebiegiem
postępowania jak liczba i czasochłonności czynności procesowych, rozpraw
i posiedzeń oraz rodzaj i stopień zawisłości sprawny, był uprawniony do dokonania
samodzielnej oceny wpływu tych czynników na wysokość zasądzonych od
obwinionego kosztów postępowania. Odmienne zapatrywania skarżącego w kwestii
odpowiedniego dostosowania orzeczonych kosztów postępowania do realiów danej
sprawy nie są wystarczające do stwierdzenia, że doszło w tym zakresie do
II ZK 75/24
14
jakiegokolwiek naruszenia prawa, a już na pewno nie doszło do naruszenia
rażącego, a tylko takie naruszenie może stać się przedmiotem rozważań Sądu
kasacyjnego. Sąd II instancji nie uchybił zatem art. 706 ust. 1 i 2 u.r.p. nakazującym
ustalać koszty postępowania w sposób zryczałtowany i odpowiadający warunkom
określonym w przepisach powołanej wyżej uchwały Krajowej Rady Radców
Prawnych, ani przepisowi art. 630 k.p.k. nakazującemu Sądowi obciążyć Skarb
Państwa (tudzież właściwy organ samorządu radcowskiego) wydatkami związanymi
z oskarżeniem w sytuacji, gdy obwinionego nie ukarano za wszystkie zarzucane
mu delikty. Wymaga przy tym podkreślenia, że ostatnia z wymienionych sytuacji
w niniejszej sprawie nie wystąpiła, gdyż orzeczenie Okręgowego Sądu
Dyscyplinarnego zostało utrzymane w mocy w całości. Z kolei koszty postępowania
odwoławczego ustalane są niezależnie od kosztów postępowania przed Sądem
I instancji. Nawet w postępowaniu pierwszoinstnacyjnym Sąd uznał obwinionego za
winnego obu stawianych mu zarzutów, a okoliczność wyeliminowania z jednego
z nich opisu jednego ze zdarzeń nie uprawnia do stwierdzenia, że został on od
jakiegoś zarzutu uwolniony.
Konkludując, wywiedzioną w niniejszej sprawie kasację należało uznać
za oczywiście bezzasadną – i w konsekwencji oddalić na posiedzeniu w trybie art.
535 § 1 i 3 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 u.r.p.
O kosztach sądowych za postępowanie kasacyjne orzeczono zgodnie z art.
636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 u.r.p., uwzględniając
treść § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2003 r.
w sprawie wysokości i sposobu obliczania wydatków Skarbu Państwa
w postępowaniu karnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 663, z późn. zm.).
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.
[M. T.]
[a.ł]
II ZK 75/24
15
