Art. 630.

Co dokładnie stanowi przepis. Art. 630 KPK odnosi się do sytuacji, w której w jednym postępowaniu karnym z oskarżenia publicznego oskarżonemu zarzucono popełnienie więcej niż jednego przestępstwa, a sąd nie skazał go za wszystkie z tych czynów. Przepis wprowadza zasadę, zgodnie z którą wydatki poniesione w związku z prowadzeniem oskarżenia w tej części postępowania, która zakończyła się uniewinnieniem oskarżonego lub umorzeniem postępowania, obciążają Skarb Państwa, a nie oskarżonego. Innymi słowy, koszty procesu ulegają rozdzieleniu proporcjonalnie do wyniku sprawy w odniesieniu do poszczególnych zarzutów. Regulacja ta stanowi wyraz zasady sprawiedliwego rozliczenia kosztów procesu karnego - skoro oskarżony nie ponosi odpowiedzialności za dany czyn, nie powinien również ponosić finansowych konsekwencji prowadzenia postępowania w tym zakresie. Przepis dotyczy wyłącznie wydatków, a więc kosztów o charakterze rzeczowym, takich jak koszty opinii biegłych, tłumaczeń czy doręczeń, nie obejmuje natomiast wprost innych elementów kosztów sądowych, w tym opłat.

Kiedy przepis ma zastosowanie. Zastosowanie art. 630 KPK wymaga spełnienia dwóch przesłanek łącznie. Po pierwsze, sprawa musi toczyć się w trybie oskarżenia publicznego, a nie prywatnego, ponieważ w tym drugim przypadku obowiązują odrębne zasady rozliczania kosztów. Po drugie, wobec oskarżonego musi zapaść rozstrzygnięcie mieszane, to znaczy w części zarzutów sąd wydaje wyrok skazujący, a w pozostałej części uniewinnia oskarżonego lub umarza postępowanie, na przykład z powodu przedawnienia karalności, znikomej szkodliwości społecznej czynu lub braku znamion przestępstwa. Przepis nie znajduje zastosowania, gdy oskarżony zostaje skazany za wszystkie zarzucane mu czyny, ponieważ wówczas cały ciężar kosztów procesu co do zasady spoczywa na nim. Nie ma także bezpośredniego zastosowania, gdy oskarżony zostaje w całości uniewinniony, bo wtedy stosuje się ogólną regułę wynikającą z innych przepisów rozdziału o kosztach procesu, przewidującą obciążenie Skarbu Państwa całością wydatków.

Przykład zastosowania. Wyobraźmy sobie sytuację, w której oskarżonemu zarzucono trzy odrębne przestępstwa popełnione w różnym czasie: kradzież, oszustwo oraz groźbę karalną. W toku procesu przeprowadzono szereg dowodów, w tym kosztowną opinię biegłego z zakresu informatyki dotyczącą zarzutu oszustwa. Sąd skazał oskarżonego za kradzież, natomiast w zakresie zarzutu oszustwa go uniewinnił z powodu braku dowodów winy, a postępowanie co do groźby karalnej umorzył wobec przedawnienia karalności. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 630 KPK, wydatki związane z opinią biegłego dotyczącą oszustwa oraz koszty czynności procesowych odnoszących się do zarzutu groźby karalnej obciążą Skarb Państwa, natomiast koszty związane z częścią skazującą, dotyczącą kradzieży, co do zasady poniesie oskarżony.

Częste nieporozumienia. W praktyce często myli się art. 630 KPK z ogólną zasadą całkowitego uniewinnienia, zapominając, że przepis ten dotyczy wyłącznie sytuacji częściowego skazania, a nie pełnego uniewinnienia oskarżonego. Błędnie zakłada się również, że przepis automatycznie zwalnia oskarżonego z jakichkolwiek kosztów procesu, podczas gdy dotyczy on tylko wydatków związanych z częścią uniewinniającą lub umarzającą, a nie opłat sądowych ani wydatków związanych z częścią skazującą. Kolejnym nieporozumieniem jest przekonanie, że sąd musi dokonać precyzyjnego, matematycznego podziału każdego wydatku pomiędzy poszczególne zarzuty, podczas gdy w praktyce sądy często dokonują oceny globalnej, uwzględniając charakter poszczególnych czynności dowodowych i ich związek z konkretnymi zarzutami. Należy również pamiętać, że przepis ten odnosi się do postępowania z oskarżenia publicznego, a jego mechaniczne stosowanie do spraw z oskarżenia prywatnego byłoby błędne. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, aby prawidłowo ocenić, jak przepis ten wpłynie na rozliczenie kosztów procesu w indywidualnym przypadku.