II ZIZ 13/22
UCHWAŁA
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 2 kwietnia 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Zbigniew Korzeniowski
SSN Barbara Skoczkowska
Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Brzezińska
na posiedzeniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w dniu 2 kwietnia 2025 r. z
udziałem Michała Walendzika prokuratora Prokuratury Regionalnej w Łodzi
delegowanego do Prokuratury Krajowej, adwokata J. D. i SSN X. Y.- obrońców X1.
Y1.- sędziego Sądu Najwyższego oraz SSN Andrzeja Tomczyka- Rzecznika
Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego, po rozpoznaniu, zażaleń: adwokata J. D. i
adwokata M. Z. oraz SSN X. Y. - obrońców X1. Y1. - sędziego Sądu Najwyższego,
na uchwałę Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2021 r.,
sygn. akt I DI 20/21, w przedmiocie wyrażenia zgody na pociągnięcie SSN X1. Y1.
do odpowiedzialności karnej za czyn z art. 231 § 3 k.k.
u c h w a l i ł:
1) uchylić zaskarżoną uchwałę Izby Dyscyplinarnej Sądu
Najwyższego z dnia 23 września 2021 r., sygn. akt I DI 20/21, i
pozostawić bez rozpoznania, wobec jego cofnięcia, wniosek Kamila
Kowalczyka prokuratora delegowanego do Prokuratury Krajowej z
dnia 15 marca 2021 r., […], o podjęcie uchwały w przedmiocie
zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X1. Y1. -
sędziego Sądu Najwyższego, za czyn polegający na tym, że w dniu
23 października 2019 r., w W., jako funkcjonariusz publiczny - sędzia
Sądu Najwyższego, będąc wyznaczony jako przewodniczący składu
II ZIZ 13/22
2
orzekającego w sprawie o sygn. akt [...], działając nieumyślnie, nie
dopełnił swoich obowiązków polegających na rozstrzyganiu
przydzielonych spraw zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa w
ten sposób, że wydając w dniu 23 października 2019 r. w sprawie o
sygn. akt [...] postanowienie o wstrzymaniu wykonania prawomocnego
wyroku z dnia 31 stycznia 2019 r. Sądu Okręgowego w G. w sprawie
o sygn. akt [...], utrzymującego w mocy wyrok z dnia 30 listopada
2017 r. Sądu Rejonowego w G. w sprawie o sygn. akt [...], wydany
wobec A. K. skazanego za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. i inne, i
odbywającego w tej sprawie już karę pozbawienia wolności, nie podjął
działań zmierzających do ustalenia czy w chwili wydania w/w
postanowienia wobec A. K. jest wykonywana kara pozbawienia
wolności oraz nie podjął decyzji o jego zwolnieniu z dalszego
odbywania kary skutkiem czego wbrew treści art. 532 § 1 k.p.k. mimo
wydania postanowienia, wyrok Sądu Rejonowego [...] w G. był w
dalszym ciągu wykonywany, albowiem nie został wydany nakaz
zwolnienia A. K., co skutkowało naruszeniem podstawowych zasad
procesu karnego określonych w art. 2 § 1 pkt 2 k.p.k., a mianowicie
takiego ukształtowania postępowania karnego, aby przez trafne
zastosowanie środków przewidzianych w prawie karnym osiągnięte
zostały zadania postępowania karnego, w tym umacnianie
poszanowania prawa, skutkiem czego wyrządził istotną szkodę
polegającą na bezprawnym pozbawieniu wolności A. K. w okresie od
dnia 23 października 2019 r. do dnia 15 listopada 2019 r., czym działał
na szkodę interesu prywatnego A. K. jak i interesu publicznego
wyrażającego się w prawidłowym funkcjonowaniu wymiaru
sprawiedliwości, tj. o przestępstwo z art. 231 § 3 k.k.;
2) kosztami postępowania poniesionymi w sprawie obciążyć Skarb
Państwa.
Zbigniew Korzeniowski Wiesław Kozielewicz Barbara Skoczkowska
UZASADNIENIE
II ZIZ 13/22
3
W dniu 16 marca 2021 r. do Izby Dyscyplinarnej Sadu Najwyższego wpłynął
wniosek Kamila Kowalczyka prokuratora delegowanego do Prokuratury Krajowej z
dnia 15 marca 2021 r., […], o podjęcie uchwały w przedmiocie zezwolenia na
pociągnięcie do odpowiedzialności karnej SSN X1. Y1., za czyn polegający na tym,
że w dniu 23 października 2019 r., w W., jako funkcjonariusz publiczny - sędzia
Sądu Najwyższego, będąc wyznaczony jako przewodniczący składu orzekającego
w sprawie o sygn. akt [...] , działając nieumyślnie, nie dopełnił swoich obowiązków
polegających na rozstrzyganiu przydzielonych spraw zgodnie z obowiązującymi
przepisami prawa w ten sposób, że wydając w dniu 23 października 2019 r. w
sprawie o sygn. akt [...] postanowienie o wstrzymaniu wykonania prawomocnego
wyroku z dnia 31 stycznia 2019 r. Sądu Okręgowego w G. w sprawie o sygn. akt
[...], utrzymującego w mocy wyrok z dnia 30 listopada 2017 r. Sądu Rejonowego w
G. w sprawie o sygn. akt [...], wydany wobec A. K. skazanego za przestępstwo z art.
279 § 1 k.k. i inne, i odbywającego w tej sprawie już karę pozbawienia wolności, nie
podjął działań zmierzających do ustalenia czy w chwili wydania w/w postanowienia
wobec A. K. jest wykonywana kara pozbawienia wolności oraz nie podjął decyzji o
jego zwolnieniu z dalszego odbywania kary skutkiem czego wbrew treści art. 532 §
1 k.p.k. mimo wydania postanowienia, wyrok Sądu Rejonowego w G. był w dalszym
ciągu wykonywany, albowiem nie został wydany nakaz zwolnienia A. K., co
skutkowało naruszeniem podstawowych zasad procesu karnego określonych w art.
2 § 1 pkt 2 k.p.k., a mianowicie takiego ukształtowania postępowania karnego, aby
przez trafne zastosowanie środków przewidzianych w prawie karnym osiągnięte
zostały zadania postępowania karnego, w tym umacnianie poszanowania prawa,
skutkiem czego wyrządził istotną szkodę polegającą na bezprawnym pozbawieniu
wolności A. K. w okresie od dnia 23 października 2019 r. do dnia 15 listopada 2019
r., czym działał na szkodę interesu prywatnego A. K. jak i interesu publicznego
wyrażającego się w prawidłowym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości, tj. o
przestępstwo z art. 231 § 3 k.k. (k. 2 – k. 13)
Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego uchwałą z dnia 23 września 2021
r., sygn. akt I DI 20/21, zezwoliła na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej
X1. Y1. - sędziego Sądu Najwyższego, za czyn wskazany we wniosku
II ZIZ 13/22
4
Prokuratora delegowanego do Prokuratury Krajowej z dnia 15 marca 2021 r.,
[...] (k.288 – 317).
Na powyższą uchwałę zażalenia złożyli obrońcy SSN X1. Y1. – adwokaci J.
D. i M. Z., a także SSN X. Y..
Adwokaci J. D. i M. Z. w zażaleniu zarzucili:
1. rażącą i kwalifikowaną obrazę przepisów postępowania, tj. art. 45 ust. 1
Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i
Podstawowych Wolności - dalej powoływana jako EKPCz oraz art. 47 Karty
Praw Podstawowych Unii Europejskiej, poprzez nienależytą obsadę sądu,
polegającą na wzięciu udziału w składzie orzekającym w niniejszej sprawie
przez osoby powołane na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a zatem organu krajowego, który z
uwagi na ustrojowy model jego ukształtowania oraz sposób działania nie daje
rękojmi niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej,
co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, o jakiej mowa w art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k.
2. Niezależnie od zarzutu z pkt I, rażącą obrazę przepisów postępowania, która
miała wpływ na treść orzeczenia, tj.
1. art. 55 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym – dalej
powoływana jako u.SN, w zw. z art. 80 § 2c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.
Prawo o ustroju sądów powszechnych – dalej powoływana jako u.s.p., w zw.
z art. 101 u.SN, poprzez wydanie uchwały o zezwoleniu na pociągnięcie do
odpowiedzialności karnej SSN X1. Y1. za to, że w dniu 23 października
2019 r. w W., jako funkcjonariusz publiczny - sędzia Sądu Najwyższego,
będąc wyznaczony jako przewodniczący składu orzekającego w sprawie o
sygn. akt [...], działając nieumyślnie, nie dopełnił swoich obowiązków
polegających na rozstrzyganiu przydzielonych spraw zgodnie z
obowiązującymi przepisami prawa w ten sposób, że wydając w dniu 23
października 2019 r. w sprawie o sygn. akt [...] postanowienie o wstrzymaniu
wykonania prawomocnego wyroku z dnia 31 stycznia 2019 r. Sądu
II ZIZ 13/22
5
Okręgowego w G., sygn. akt [...], utrzymującego w mocy wyrok z dnia 30
listopada 2017 r. Sądu Rejonowego w G., sygn. akt [...], wydany wobec A. K.
skazanego za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. i inne, i odbywającego w tej
sprawie już karę pozbawienia wolności, nie podjął działań zmierzających do
ustalenia czy w chwili wydania ww. postanowienia wobec A. K. jest
wykonywana kara pozbawienia wolności oraz nie podjął decyzji o jego
zwolnieniu z dalszego odbywania kary, skutkiem czego wbrew treści art. 532
§ 1 k.p.k. mimo wydania postanowienia, wyrok Sądu Rejonowego w G. był
w dalszym ciągu wykonywany, albowiem nie został wydany nakaz
zwolnienia A. K., co skutkowało naruszeniem podstawowych zasad procesu
karnego określonych w art. 2 § 1 pkt 2 k.p.k., a mianowicie takiego
ukształtowania postępowania karnego, aby przez trafne zastosowanie
środków przewidzianych w prawie karnym osiągnięte zostały zadania
postępowania karnego, w tym umacnianie poszanowania prawa, skutkiem
czego wyrządził istotną szkodę polegającą na bezprawnym pozbawieniu
wolności A. K. w okresie od dnia 23 października 2019 r. do dnia 15
listopada 2019 r., czym działał na szkodę interesu prywatnego A. K., jak i
interesu publicznego wyrażającego się w prawidłowym funkcjonowaniu
wymiaru sprawiedliwości, tj. za przestępstwo z art. 231 § 3 k.k.,
podczas gdy nie zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przez
SSN X1. Y1. przestępstwa, albowiem:
1. nie doszło do realizacji znamion typu czynu zabronionego z art. 231 § 3 k.k.,
skoro w sformułowanym wobec SSN X1. Y1. zarzucie prokurator nie
przedstawił żadnego przepisu nakładającego na sędziego konkretny
obowiązek, którego sędzia mógłby nie dopełnić poprzez „niepodjęcie działań
zmierzających do ustalenia, czy w chwili wydania postanowienia wobec A. K.
jest wykonywana kara pozbawienia wolności oraz niepodjęcie decyzji o jego
zwolnieniu z dalszego odbywania kary”, co samoistnie stanowi podstawę
odmowy zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej SSN X1.
Y1., ponieważ treść wniosku prokuratora o zezwolenie na pociągnięcie do
odpowiedzialności karnej sędziego stanowi granice skargi w rozumieniu art.
14 k.p.k. (por. uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 29 maja 2009 r., sygn.
II ZIZ 13/22
6
akt I KZP 5/09, OSNKW 2009, z. 7, poz. 51), zaś niewskazanie przez
prokuratora konkretnego przepisu statuującego obowiązek, którego SSN X1.
Y1. miał nie dopełnić jest konsekwencją tego, że obowiązek taki nie wnika z
jakiejkolwiek regulacji prawnej, a co więcej - utrwalona w Sądzie
Najwyższym Izbie Karnej praktyka wskazuje, iż obowiązek taki ciąży na
pracownikach sekretariatu, co wynika z zeznań świadków, informacji
uzyskanej od dr Michała Laskowskiego - Prezesa Sądu Najwyższego
kierującego pracami Izby Karnej oraz z oświadczenia dr hab. Joanny
Lemańskiej Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych działającej w zastępstwie Pierwszego
Prezesa Sądu Najwyższego oraz dr Michała Laskowskiego - Prezesa Sądu
Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej: „Wieloletnia praktyka w Izbie
Karnej w podobnych sprawach była następująca. Orzekający skład był
informowany o tym, czy skazany w danej sprawie jest pozbawiony wolności.
Stosowna adnotacja widniała w karcie informacyjnej akt. Po wydaniu
orzeczenia o wstrzymaniu wykonania kary lub uchyleniu wyroku pracownik
sekretariatu sprawdzał, czy skazany jest pozbawiony wolności. Sprawdzenia
takiego dokonywano za pośrednictwem systemu informatycznego NOE.SAD
od drugiej połowy 2016 r. Było i jest (bowiem po ujawnieniu powyższych
dwóch sytuacji, praktyka nie zmieniła się) to zadanie pracownika sekretariatu,
który w przypadku uzyskania informacji o pozbawieniu wolności, informował
Kierownika Sekretariatu Wydziału (lub jego zastępcę), który następnie
przygotowywał nakaz zwolnienia i przedstawiał go do podpisu. Nakaz
podpisywał sędzia, najczęściej Przewodniczący Wydziału. Sędziowie
orzekający w podobnych sprawach nie wydawali i nie wydają odrębnych
zarządzeń, nie sprawdzają także osobiście wykonania zapadłych decyzji
procesowych”,
przy czym - wbrew twierdzeniu Izby Dyscyplinarnej w składzie orzekającym w tej
sprawie - twierdzenie o spoczywaniu na pracownikach sekretariatu Wydziału [...]
Izby Karnej Sądu Najwyższego obowiązku ustalenia bez uprzedniego zarządzenia
uprawnionego sędziego w oparciu o bazę NOE.SAD, czy osoba, na korzyść której
została wywiedziona skarga kasacyjna, nie odbywa już orzeczonej, zaskarżonym
II ZIZ 13/22
7
kasacją wyrokiem, kary pozbawienia wolności wcale nie stoi w sprzeczności z art.
93 § 2 k.p.k., art. 350 § 2 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k., art. 366 k.p.k. w zw. z art.
518 k.p.k. oraz art. 97 k.p.k. i § 84 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 28
marca 2018 r. Regulamin Sądu Najwyższego (w brzmieniu - Dz.U. 2018 r., poz.
660 - dalej jako Regulamin SN), gdyż ze wskazanych przepisów żadną miarą nie
da się zdekodować obowiązku sędziego-przewodniczącego w zakresie ustalania,
czy konkretny skazany odbywa orzeczoną zaskarżonym kasacją wyrokiem karę
pozbawienia wolności, celem prawidłowego wykonania swojego orzeczenia, lecz
jak sama Izba Dyscyplinarna zauważa (s. 23 uzasadnienia) - jedynie obowiązek
„wydawania zarządzeń niezbędnych dla prawidłowego przeprowadzenia
posiedzenia i wyjaśnienia na posiedzeniu wszystkich istotnych okoliczności oraz
powinność sądu orzekającego do sprawdzenia istotnych okoliczności faktycznych
przed wydaniem postanowienia na posiedzeniu”, a przecież informacja o statusie
skazanego z systemu NOE.SAD nie jest okolicznością (a zwłaszcza okolicznością
istotną) wpływającą na proces orzekania w przedmiocie postanowienia o
wstrzymaniu wykonania prawomocnego wyroku ani - w konsekwencji - na treść
tego postanowienia, bo przesłanki jego wydania są całkowicie oderwane od
aktualnego etapu wykonywania wstrzymywanego orzeczenia prawomocnego, lecz
staje się istotna dopiero na etapie wykonywania takiego postanowienia o
wstrzymaniu orzeczenia prawomocnego, a zatem zaskarżona uchwała zasadza się
na kategorialnym pomieszaniu sfery orzekania ze sferą wykonania orzeczenia,
skoro w sposób dowolny, bez jakichkolwiek podstaw, ekstrapoluje obowiązki
sędziego związane z tą pierwszą sferą na sferę drugą,
2. nawet w przypadku przyjęcia, iż zachowanie SSN X1. Y1. mogło stanowić
naruszenie prawa, czemu obrona stanowczo oponuje, ustalenie takie nie
uprawnia do wyciągnięcia wobec sędziego tak daleko idących konsekwencji
jak przypisanie mu odpowiedzialności karnej za popełnienie przestępstwa z
art. 231 § 3 k.k., a co najwyżej, ze względu na znikomy stopień społecznej
szkodliwości czynu, umożliwia przypisanie mu odpowiedzialności służbowej;
- co oznacza w istocie, że wydanie uchwały o zezwoleniu na pociągnięcie do
odpowiedzialności karnej sędziego X1. Y1. było nieuprawnione;
II ZIZ 13/22
8
3. art. 170 § 1 k.p.k., poprzez oddalenie na posiedzeniu dnia 22 września 2021
r. wniosków o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów w
postaci:
1. opinii Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2021 r.,
BSA […];
2. informacji uzyskanej w trybie dostępu do informacji publicznej od SSN
Michała Laskowskiego - Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby
Karnej;
podczas gdy oba dokumenty wskazują wprost na brak obowiązku nałożonego na
sędziów Sądu Najwyższego w postaci nakazu podjęcia działań zmierzających do
ustalenia, czy w chwili wydania postanowienia wstrzymującego wykonanie
prawomocnego orzeczenia wobec skazanego, w sprawie którego prawomocne
orzeczenie zaskarżono kasacją, jest wykonywana kara pozbawienia wolności, przy
czym informacja uzyskana od SSN Michała Laskowskiego dodatkowo prezentuje
wszystkie sprawy rozpoznane w Wydziale [...] Izby Karnej Sądu Najwyższego w
latach 2016-2019, w których wydano postanowienie o wstrzymaniu wykonania
prawomocnego orzeczenia lub uchylono prawomocne orzeczenie w związku z
rozpoznaniem kasacji, i zawiera wskazanie, że w żadnej z tych spraw nie doszło do
wydania odrębnego zarządzenia przez sędziego Sądu Najwyższego w przedmiocie
ustalenia w oparciu o system NEO.SAD, czy konkretny skazany w chwili orzekania
pozbawiony jest wolności, potwierdzając jednocześnie funkcjonowanie w Izbie
Karnej Sądu Najwyższego praktyki weryfikowania statusu skazanych w systemie
NEO.SAD przez pracowników sekretariatu bez jakichkolwiek wskazań i nadzoru
sędziów Sądu Najwyższego,
a zatem dowody te jako istotne oraz mające wpływ na treść uchwały w przedmiocie
wniosku prokuratora należało przeprowadzić, zaś ich nieprzeprowadzenie
skutkowało błędnym rozstrzygnięciem.
Podnosząc te zarzuty obrońcy wnieśli o:
1. w przypadku uwzględnienia zarzutów z pkt II petitum zażalenia - uchylenie
zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi Najwyższemu Izbie Karnej;
II ZIZ 13/22
9
2. w przypadku uwzględnienia zarzutu z pkt [...] petitum zażalenia - zmianę
zaskarżonej uchwały w całości i odmowę wydania zezwolenia na
pociągnięcie do odpowiedzialności karnej SSN X1. Y1..
Ponadto na podstawie art. 167 k.p.k. obrońcy wnieśli o dopuszczenie i
przeprowadzenie w postępowaniu odwoławczym dowodów z dokumentów w
postaci:
1. opinii Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2021 r.,
[…];
2. informacji uzyskanej w trybie dostępu do informacji publicznej od SSN
Michała Laskowskiego - Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby
Karnej;
na okoliczności:
1. braku istnienia obowiązku nałożonego na sędziów Sądu Najwyższego w
postaci nakazu podjęcia działań zmierzających do ustalenia, czy w chwili
wydania postanowienia wstrzymującego wykonanie prawomocnego
orzeczenia wobec skazanego, w sprawie którego prawomocne orzeczenie
zaskarżono kasacją, jest wykonywana kara pozbawienia wolności;
2. że w żadnej ze spraw rozpoznanych w Wydziale [...] Izby Karnej Sądu
Najwyższego w latach 2016-2019, w których wydano postanowienie o
wstrzymaniu wykonania prawomocnego orzeczenia lub uchylono
prawomocne orzeczenie w związku z rozpoznaniem kasacji, nie doszło do
wydania odrębnego zarządzenia przez sędziego Sądu Najwyższego w
przedmiocie ustalenia w oparciu o system NEO.SAD, czy konkretny skazany
w chwili orzekania pozbawiony jest wolności;
3. że w Izbie Karnej SN funkcjonowała praktyka weryfikowania statusu
skazanych w systemie NEO.SAD przez pracowników sekretariatu bez
jakichkolwiek wskazań i nadzoru sędziów Sądu Najwyższego i to na tychże
pracownikach spoczywał służbowy obowiązek, którym uchwała Izby
Dyscyplinarnej niesłusznie obciąża sędziów Sądu Najwyższego, w tym SSN
X1. Y1. (k. 362 – k. 388)
SSN X. Y. - obrońca SSN X1. Y1., w swoim zażaleniu zarzucił:
II ZIZ 13/22
10
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej uchwały,
mający wpływ na treść zaskarżonej uchwały, a polegający na ustaleniu, że:
1. w dniu 7 października 2019 r. Przewodniczący Wydziału [...] Izby Karnej
wyznaczył SSN X1. Y1. do zbadania jednoosobowo - na posiedzeniu w dniu
23 października 2019 r. - czy kasacja obrońcy nie jest oczywiście
bezzasadna (str. 20 uchwały; drugi akapit), podczas gdy Przewodniczący [...]
Wydziału Izby Karnej SSN X2. Y2. wydał w dniu 7 października 2019 r.
zarządzenie, w którym wyznaczył tylko skład sądu w odniesieniu do sprawy
będącej przedmiotem rozpoznania, zaś zarządzenie z tego dnia o
wyznaczeniu posiedzenia na dzień 23 października 2019 r. w celu
rozpoznania kasacji obrońcy w trybie art. 535 § 3 k.p.k. wydał i podpisał SSN
X1. Y1. (k. 81 akt PK),
2. czynności przygotowawcze do posiedzenia w dniu 23 października 2019 r.
mogły dotyczyć sprawdzenia pobytu skazanego w zakładzie karnym,
podczas gdy w swoim zarządzeniu z dnia 7 października 2019 r. SSN X1. Y1.
określił jedyny przedmiot posiedzenia, a było nim rozpoznanie kasacji
obrońcy w trybie art. 535 § 3 k.p.k., a nie - wstrzymanie wykonania kary w
trybie art. 532 k.p.k. (k. 81), co oznacza, iż dla przedmiotu posiedzenia nie
było jakiejkolwiek potrzeby i możliwości wydawania innych zarządzeń w
okresie od dnia 7 października 2019 r. do dnia 23 października 2019 r. (str.
21 uchwały ID), a dopiero w dniu 23 października 2019 r. już po skierowaniu
kasacji na rozprawę i wstrzymaniu wykonania kary z urzędu (art. 532 k.p.k.),
problem wydania zarządzenia mógł być rozważany na gruncie stosownych
przepisów.
W konsekwencji tych wadliwych ustaleń, wyrażono błędny pogląd prawny, a
zatem doszło do obrazy prawa materialnego, przy czym uchybienie to jawi się jako
uchybienie wtórne, wynikające z dokonania wadliwych ustaleń co do zakresu
możliwych - od strony przepisów prawa - czynności, jakie miały być podjęte przez
SSN X1. Y1. w okresie od dnia 7 października 2019 r.; w efekcie doszło do:
3. naruszenia przepisu art. art. 231 § 3 k.p.k. w zw. z art. 97 k.p.k. oraz w zw. z §
84 Regulaminu Sądu Najwyższego poprzez przyjęcie, że:
II ZIZ 13/22
11
1. przepis art. 97 k.p.k. stanowi podstawę formalnoprawną, z której wywodzić
należy obowiązek podjęcia określonych czynności w zakresie sprawdzenia
statusu skazanego, podczas, gdy przepis art. 97 k.p.k. dotyczy tylko
sprawdzenia okoliczności faktycznych niezbędnych dla wydania orzeczenia,
a więc gdy istnienie lub nieistnienie danej okoliczności faktycznej ma
znaczenie dla rozstrzygnięcia określonej kwestii będącej przedmiotem
posiedzenia sądu, zaś przedmiotem posiedzenia była tylko i wyłącznie
ocena, czy kasacja jest oczywiście bezzasadna; zatem przepis art. 97 k.p.k.
nie mógł mieć zastosowania;
2. przepis § 84 Regulaminu Sądu Najwyższego (jak również przywołany na str.
23 przepis art. 350 § 2 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.) stanowił formalną
podstawę do ustalenia, czy skazany przebywa w zakładzie karnym, podczas
gdy przepis ten w zakresie, w jakim został przyjęty za podstawę obowiązku
działania SSN X1. Y1., obejmuje „inne czynności konieczne do
przygotowania rozprawy lub posiedzenia” (pkt 4), ale w związku z
„zarządzeniem o wyznaczeniu rozprawy lub posiedzenia” (§ 84 in principio),
a zatem odnosi się tylko do przedmiotu posiedzenia, które zostało wskazane
w treści zarządzenia z dnia 7 października 2019 r., a nie innego
rozstrzygnięcia, które zapadło na posiedzeniu w dniu 23 października 2019 r.
już po skierowaniu kasacji na rozprawę.
W oparciu o te wskazane przepisy, Izba Dyscyplinarna w zaskarżonej
uchwale przyjęła, że SSN X1. Y1. miał obowiązek, w okresie pomiędzy 7
października 2019 r. a 23 października 2019 r., wydania zarządzeń w zakresie
ustalenia, czy skazany przebywa w zakładzie karnym w sytuacji, gdy w tym okresie
- z uwagi na przedmiot wyznaczonego posiedzenia - nie istniała jakakolwiek
przyczyna do podejmowania takich działań albowiem z uwagi na przedmiot
posiedzenia nie można było planować zwolnienia skazanego (art. 535 § 3 k.p.k.), a
kwestia wstrzymania wykonania wyroku wynikła w dniu 23 października 2019 r. już
po skierowaniu kasacji na rozprawę i stwierdzeniu, że jest prawdopodobne
uwzględnianie kasacji, co obowiązek w zakresie sprawdzenia statusu skazanego
przesuwało na etap już po wydaniu postanowienia o wstrzymaniu wykonania kary.
II ZIZ 13/22
12
A w dalszej części, zważywszy na wskazania także innych - ogólnych,
niezależnych od dokonania ustaleń faktycznych - podstaw normatywnych jako
źródeł obowiązku działania SSN X1. Y1., obrońca zarzucił obrazę prawa
materialnego poprzez:
3. naruszenie przepisów art. 9 k.k.w. oraz art. 4 u.SN w zw. z § 391 pkt 1
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. Regulamin
urzędowania sądów powszechnych oraz art. 366 k.p.k., jako norm prawnych
określających źródło i podstawę obowiązku sprawdzenia przez SSN X1. Y1. po
wydaniu postanowienia o wstrzymaniu wykonania kary, czy skazany przebywa
w zakładzie karnym, podczas gdy:
1. przepisy rozporządzenia z dnia 18 czerwca 2019 r., w tym wskazany § 391
pkt 1 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych jako akt wykonawczy
do ustawy o ustroju sądów powszechnych, nie mogą mieć w ogóle
zastosowania w postępowaniu przed Sądem Najwyższym (art. 4 u.SN);
2. art. 9 k.k.w. w ogóle nie stanowi źródła obowiązku działania, a adnotacja
uwidocznionej w aktach sprawy (na obwolucie), wskazywała, że w dniu 5
sierpnia 2019 r. skazany pomimo treści art. 9 k.k.w. przybywał na wolności
ponad 7 miesięcy (!) od daty prawomocności wyroku (ten zapadł 31 stycznia
2019 r. - oraz k. 66 akt PK), co w ogóle podważa ocenę Izby Dyscyplinarnej
co do przeświadczenia o odbywaniu przez skazanego kary w dniu 23
października 2019 r.;
3. przepis art. 366 k.p.k. nie znajduje zastosowania w tej sprawie, a to wobec
faktu, że procedowano w dniu 23 października 2019 r. na posiedzeniu, a
odpowiednikiem przepisu art. 366 k.p.k. na tym forum jest § 95 ust. 2 pkt 2
Regulaminu SN, a ten z kolei przepis dotyczy okoliczności koniecznych do
wydania orzeczenia, a nie do jego wykonania,
w efekcie tych trzech naruszeń prawa, nie wykazano, aby istniały regulacje
wskazujące na istnienie po stronie SSN X1. Y1. obowiązku określonego
postąpienia (działania) po wydaniu postanowienia o wstrzymaniu wykonania kary w
trybie art. 532 k.p.k.
Z ostrożności procesowej, mając na uwadze, że już powyższe zarzuty winny
prowadzić do zmiany zaskarżonej uchwały i nieuwzględniania wniosku prokuratora
II ZIZ 13/22
13
Prokuratury Krajowej, obrońca SSN X. Y. zarzucił ponadto, na wypadek
nieuwzględnienia wcześniejszych zarzutów:
4. naruszenie przepisów postępowania karnego, tj. art. 93 § 1 i 2 k.p.k. oraz art.
93a § 1 i 2 k.p.k. mające wpływ na treść wydanej uchwały, poprzez przyjęcie,
że czynności techniczne polegające na sprawdzeniu w systemie NEO.SAD, czy
skazany przebywa w zakładzie karnym, są czynnościami procesowymi, a skoro
tak, to nie mogą być wykonywane przez pracowników sądu bez uprzedniego
zarządzenia (str. 23 uchwały), w sytuacji gdy czynności procesowe mogą być
podejmowane tylko przez sąd, sędziego, prokuratora i referendarza oraz strony
procesu, a sprawdzenie danych w systemie NEO.SAD to czynność techniczna,
która może być podejmowana samodzielnie przez pracownika sądu i
niezależnie od wydania zarządzenia w tym przedmiocie, co w efekcie miało
wpływ na wydanie uchwały, albowiem na podstawie tej okoliczności
stwierdzono, że konieczne było wydanie zarządzenia przez SSN X1. Y1.;
5. naruszenia przepisów art. 170 § 1 pkt 1, 2 i 3 k.p.k. poprzez niezasadne
oddalenie wniosków dowodowych:
- o przesłuchanie świadków A. P. oraz Ł. B., na okoliczności wskazane we wniosku
SSN X. Y. oraz
- dokonanie oględzin akt spraw objętych pismem Prezesa Izby Karnej Sądu
Najwyższego w celu ustalenia w jaki sposób, i na jakiej podstawie, A. P. i Ł. B.
wykonywali czynności biurowe przy wydawanych w latach 2016 - 2019 r. nakazach
zwolnienia, pomimo, że wskazane okoliczności miały istotne znaczenie dla
rozstrzygnięcia sprawy w zakresie wniosku prokuratora.
Podnosząc te zarzuty, SSN X. Y. – obrońca SSN X1. Y1. wniósł o:
> przeprowadzenie wskazanych dowodów w toku postępowania odwoławczego
(art. 121 § 6 u.s.p. w zw. z art. 10 u.SN),
> a także, o:
zmianę uchwały przez nieuwzględnienie wniosku prokuratora (k. 343 – 348v.)
W dniu 29 stycznia 2025 r. obrońca SSN X. Y. przesłał mailowo do Izby
Odpowiedzialności Zawodowej kopię postanowienia z dnia 30 października 2024 r.
o umorzeniu śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Krajową uprzednio pod
sygn. akt [...], w ramach którego skierowano wniosek o wydanie uchwały w
II ZIZ 13/22
14
przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie SSN X1. Y1. do odpowiedzialności karnej
za czyn z art. 231 § 3 k.k. (k. 475 i k. 479 - 488v).
W dniu 14 lutego 2025 r. do Izby Odpowiedzialności Zawodowej wpłynęło
pismo z Prokuratury Krajowej z dnia 13 lutego 2025 r., w którym poinformowano, iż
postanowienie o umorzeniu śledztwa w sprawie o sygn. [...], dot. SSN X1. Y1. jest
prawomocne. Wskazano, że powyższe okoliczności przemawiają za
pozostawieniem wniesionych zażaleń bez rozpoznania w związku z zaistniałym
brakiem substratu zaskarżenia (k. 492 - 492v.).
W dniu 3 marca 2025 r. do Izby Odpowiedzialności Zawodowej wpłynęło
pismo podpisane przez Dariusza Makowskiego - Naczelnika Wydziału Spraw
Wewnętrznych Prokuratury Krajowej z dnia 28 lutego 2025 r., sygn. akt […], w
którym złożono oświadczenie w przedmiocie cofnięcia, na podstawie art. 14 § 2
k.p.k., wniosku Prokuratury Krajowej z dnia 15 marca 2021 r., ówczesnej sygn. akt
[...], o wyrażenie zgody na pociągnięcie SSN X1. Y1. do odpowiedzialności karnej
za czyn z art. 231 § 3 k.k. (k. 509 - 509v).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
W doktrynie immunitet definiuje się, jako przywilej przyznany określonej
kategorii osób z powodu pewnych czynów polegający na wyłączeniu
dopuszczalności postępowania karnego, przy czym immunitet materialny wyłącza w
ogóle odpowiedzialność karną, natomiast immunitet formalny to tylko zakaz
wszczynania i prowadzenia postępowania karnego, który może jednak uchylić
określony organ (por. np. St. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, Warszawa
2005, s. 435). Immunitet sędziowski służy przede wszystkim ochronie jednego z
podstawowych, konstytucyjnych praw obywatelskich, to jest prawa do rzetelnego,
sprawnego, sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy,
niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W doktrynie zgodnie wskazuje się, że
immunitet sędziowski stanowi również, w swoim założeniu, jedną z najpewniejszych
gwarancji ustrojowych zasady niezawisłości sędziowskiej (por. np. T. Grabowski,
Ustrojowe gwarancje niezawisłości sądów, Palestra 1990, nr 1, s. 5, M. Rogalski,
Niezawisłość sędziowska w postępowaniu karnym, Lublin 2000, s. 49, B. Janusz-
II ZIZ 13/22
15
Pohl, Immunitet sędziowski sędziów sądów powszechnych – zagadnienia wybrane,
w: G. Rejman (red.), Problemy prawa i procesu karnego. Księga poświęcona
pamięci Profesora Alfreda Kaftala, Warszawa 2008, s. 125 – 126). Jako
uzasadnienie istnienia immunitetu sędziowskiego w Polsce podnosi się
zapewnienie ochrony sędziów przed ewentualnymi próbami zastraszenia, czy presji
ze strony innych organów władzy bądź ze strony osób trzecich (W. Michalski,
Immunitety w polskim procesie karnym, Warszawa 1970, s. 109 – 111).
W ustawodawstwie polskim instytucja immunitetu sędziowskiego ma
długoletnią tradycję. Art. 79 ustawy z dnia 17 marca 1921 r. Konstytucja
Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. RP Nr 44, poz. 267) stanowił, że sędziowie nie
mogą być pociągani do odpowiedzialności karnej, ani pozbawieni wolności bez
uprzedniej zgody wskazanego przez ustawę sądu, o ile nie są schwytani na
gorącym uczynku, lecz i w tym wypadku może sąd zażądać niezwłocznego
uwolnienia aresztowanego. Z kolei art. 67 Konstytucji kwietniowej z 1935 r. głosił:
„Sędzia nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej bez zezwolenia
właściwego sądu dyscyplinarnego ani zatrzymany bez nakazu sądu, chyba że
został schwytany na gorącym uczynku.” W Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 r. nie
znajdujemy unormowania dotyczącego immunitetu sędziowskiego, chociaż w
okresie obowiązywania tej Konstytucji, był on uznawany za jedną z podstawowych
gwarancji niezawisłości sędziowskiej. Obowiązywały wówczas w zakresie
immunitetu sędziowskiego rozwiązania zawarte w Rozporządzeniu – Prawo o
ustroju sądów powszechnych z 1928r., a następnie w ustawie z dnia 20 czerwca
1985r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. 1964 r., Nr 6, poz. 40 ze zm.,
Dz. U. z 1994 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.).
W Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997r., nadano instytucji immunitetu
sędziowskiego rangę normy konstytucyjnej, tak jak to było w okresie
międzywojennym. Określony w art. 181 Konstytucji RP immunitet sedziowski ma
charakter względny, bo może zostać uchylony, co pozwala na pociągnięcie
sędziego do odpowiedzialności karnej. Powołany przepis Konstytucji RP określa w
tym zakresie następujące wymogi:
II ZIZ 13/22
16
1) uchylenie immunitetu sędziowskiego musi mieć zawsze charakter uprzedni, co
oznacza, iż do daty uprawomocnienia się decyzji o jego uchyleniu możliwe jest
tylko prowadzenie postępowania karnego „w sprawie”, a nie „przeciw osobie”,
2) uchylenie immunitetu sędziowskiego może być dokonane tylko przez sąd (tzn.
tylko przez jeden z sądów wskazanych w art. 175 Konstytucji RP), z
zastosowaniem procedury zapewniającej sędziemu niezbędne gwarancje
rzetelnego postępowania,
3) uchylenie immunitetu sędziowskiego może być dokonane tylko przez sąd
„określony w ustawie”, co oznacza, iż musi istnieć generalna regulacja ustawowa
wskazująca właściwość sądu do podejmowania rozstrzygnięć w przedmiocie jego
uchylenia.
W kwestii zezwolenia na pociągnięcie sędziego Sądu Najwyższego do
odpowiedzialności karnej, czyli prowadzenia tzw. postępowania immunitetowego, w
Polsce właściwymi były:
1. w okresie od dnia 1 stycznia 1929 r. do dnia 29 grudnia 1989 r. – działające
w Sądzie Najwyższym i złożone z sędziów tego Sądu, wybieranych na
roczne kadencje przez Zgromadzenie Ogólne Sądu Najwyższego: Wyższy
Sąd Dyscyplinarny i Najwyższy Sąd Dyscyplinarny, każdy z nich składał się
z 12 sędziów Sądu Najwyższego;
2. w okresie od dnia 30 grudnia 1989 r. r. do dnia 30 września 2001 r. – Sąd
Dyscyplinarny i Wyższy Sąd Dyscyplinarny, w których skład wchodzili
sędziowie z wszystkich rodzajów sądów w Polsce wybierani na kadencję
czteroletnią przez właściwe organy samorządu sędziowskiego, liczbę
sędziów tych dwóch ogólnopolskich sądów dyscyplinarnych ustalała Krajowa
Rada Sądownictwa;
3. w okresie od dnia 1 października 2001 r. do dnia 30 czerwca 2018 r. – w
pierwszej instancji wylosowany skład trzech sędziów Sądu Najwyższego, a
w drugiej instancji wylosowany skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego;
4. w okresie od dnia 1 lipca 2018 r. do dnia 14 lipca 2022 r. – w pierwszej
instancji trzech sędziów Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, także drugą
instancję tworzyło trzech sędziów Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego.
II ZIZ 13/22
17
W dniu 14 lipca 2021 r., Wiceprezes Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
– dalej powoływany jako TSUE, wydała postanowienie o zastosowaniu środka
tymczasowego w sprawie C-204/21 Komisja Europejska przeciwko Polsce
(niezależność sądów – Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego – immunitety
sędziowskie). Z mocy tego postanowienia Polska została między innymi
zobowiązana, natychmiast i do czasu wydania wyroku kończącego postępowanie
w sprawie głównej C 204/21, do zawieszenia, po pierwsze, stosowania
przepisów art. 27 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym, zmienionej ustawą z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy –
Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz
niektórych innych ustaw, i innych, na podstawie których Izba Dyscyplinarna
Sądu Najwyższego jest właściwa do orzekania w pierwszej i w drugiej
instancji w sprawach o zezwolenie na pociągnięcie sędziów i asesorów
sądowych do odpowiedzialności karnej, na ich tymczasowe aresztowanie,
zatrzymanie lub przymusowe doprowadzenie, oraz po drugie, do zawieszenia
skutków wydanych już na podstawie tego artykułu uchwał Izby Dyscyplinarnej
zezwalających na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej lub jego
zatrzymanie, a także do powstrzymania się od przekazania spraw określonych w
wyżej wskazanym artykule do rozpoznania przez organ sądowy, który nie spełnia
wymogów niezależności wskazanych w szczególności w wyroku z dnia 19 listopada
2019 r., A.K. i in. (niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, C 585/18,
C 624/18 i C 625/18, EU:C:2019:982).
Wobec niestosowania się przez Polskę do wydanego postanowienia
o środku tymczasowym, TSUE postanowieniem z dnia 27 października 2021 r.
zobowiązał Polskę do zapłaty na rzecz Komisji Europejskiej okresowej kary
pieniężnej w wysokości 1 miliona EUR dziennie, do dnia, w którym zobowiązania
wynikające z postanowienia o środku tymczasowym zostaną wykonane lub do dnia
wydania wyroku kończącego postępowanie w sprawie C – 204/21. W wyroku z
dnia 5 czerwca 2023 r. sprawie C-204/21 Komisja Europejska przeciwko
Polsce (niezależność sądów – Izba Dyscyplinarna SN – immunitety
sędziowskie) TSUE (wielka izba), między innymi orzekł, że powierzając Izbie
Dyscyplinarnej, której niezawisłość i bezstronność nie są zagwarantowane,
II ZIZ 13/22
18
uprawnienia do orzekania w sprawach mających bezpośredni wpływ na
status sędziów i asesorów sądowych i pełnienie przez nich urzędu, takich jak,
z jednej strony sprawy o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności
karnej sędziów lub asesorów sądowych oraz z drugiej strony, sprawy z
zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych dotyczące statusu sędziów
Sądu Najwyższego oraz sprawy z zakresu przeniesienia sędziego Sadu
Najwyższego w stan spoczynku, Polska uchybiła zobowiązaniom, które na
niej ciążą z mocy art. 19 ust.1 akapit drugi TUE.
W dniu 9 czerwca 2022 r., została uchwalona ustawa o zmianie ustawy o Sądzie
Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2022 r., poz. 1259) – dalej
powoływana jako ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r., która weszła w życie w dniu 15
lipca 2022 r. Z dniem wejścia w życie tej ustawy zniesiono Izbę Dyscyplinarną
Sądu Najwyższego, a utworzono Izbę Odpowiedzialności Zawodowej. W myśl
art. 8 ust. 2 powołanej ustawy sprawy wszczęte i niezakończone przed dniem
wejścia jej w życie należące do Izby Dyscyplinarnej przejmuje i prowadzi Izba
Odpowiedzialności Zawodowej. Zatem zażalenia obrońców SSN X1. Y1. złożone
na uchwałę Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2021 r.,
sygn. akt I DI 20/21, które wpłynęły do Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego,
zostały przejęte do rozpoznania przez Izbę Odpowiedzialności Zawodowej (k.
417 – 417v.).
Postępowanie w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do
odpowiedzialności karnej, czyli tzw. postępowanie immunitetowe, nie mieści się w
zakresie postępowania przygotowawczego w rozumieniu k.p.k., ani nie wypełnia
podstawowej funkcji takiego postępowania, jaką jest zbieranie i utrwalanie
materiału dowodowego na użytek przyszłej rozprawy sądowej. Można zdefiniować
je jako mające umocowanie konstytucyjne (por. art. 181 Konstytucji RP)
odrębne oraz autonomiczne wobec postępowania karnego i postępowania
dyscyplinarnego, dwuinstancyjne, i co do zasady jawne, postępowanie
sądowe toczące się przed sądem dyscyplinarnym mające na celu
rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku uprawnionego oskarżyciela o
uchylenie immunitetu. Z perspektywy procedury karnej jest tzw.
postępowaniem pomocniczym. Art. 55 § 1 u.SN nie podaje przesłanek według
II ZIZ 13/22
19
których należy oceniać, czy w konkretnym przypadku zachodzi podstawa
uzasadniająca uchylenie immunitetu sędziego Sądu Najwyższego. W związku z
tym, z mocy art. 10 § 1 u.SN, konieczne jest odwołanie się w tym zakresie do art.
80 § 2c u.s.p., który stanowi, że sąd dyscyplinarny wydaje uchwałę zezwalającą na
pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, jeżeli zachodzi dostatecznie
uzasadnione podejrzenie popełnienia przez niego przestępstwa. Sformułowanie
„dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przez niego przestępstwa”
określa materialną podstawę decyzji w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie
sędziego do odpowiedzialności karnej, jest ono tożsame z pojęciem użytym w art.
313 § 1 k.p.k. Na gruncie zaś wykładni tego przepisu, wskazuje się, że wydanie
postanowienia o przedstawieniu zarzutów wymaga istnienia bardziej rozbudowanej
faktycznej podstawy, niż ta, która wystarcza do wszczęcia śledztwa lub
dochodzenia. Poza uzasadnionym podejrzeniem popełnienia przestępstwa musi
istnieć także dostatecznie uzasadnione podejrzenie, że czyn popełniła określona
osoba. Czyli to coś więcej niż uzasadnione podejrzenie, jakim posłużył się
ustawodawca w art. 303 k.p.k., oraz znacznie więcej niż uzasadnione
przypuszczenie, którego to zwrotu użyto w art. 244 § 1 k.p.k. (por. np. uchwały
Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego: z dnia 18 października 2004 r., sygn.
akt SNO 40/04, OSNSD 2004, Nr 2, poz. 33, z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt SNO
21/07, OSNSD 2007, poz. 38, z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt SNO 95/08,
OSNSD 2009, poz. 24, z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt SNO 32/11, LEX nr
1288863, z dnia 18 lipca 2014 r., SNO 36/14, LEX nr 1504922, z dnia 26 lutego
2018 r., sygn. akt SNO 54/17, LEX nr 2511522, z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt
SNO 18/18, LEX nr 2515772)). Obowiązkiem sądu dyscyplinarnego, w ramach
postępowania wszczętego wnioskiem oskarżyciela o zezwolenie na pociągnięcie
sędziego do odpowiedzialności karnej, jest zbadanie przedstawionych przez
oskarżyciela materiałów dowodowych, ewentualnie także innych zgromadzonych w
toku tego postępowania sądowego materiałów, w celu stwierdzenia, czy zachodzi
dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa przez sędziego.
Wykluczone jest zatem podjęcie uchwały o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do
odpowiedzialności karnej, gdy stopień prawdopodobieństwa popełnienia przez
niego przestępstwa jest niższy niż dostateczny, za czym przemawia ocena
II ZIZ 13/22
20
dowodów zgromadzonych w toku sądowego postępowania o zezwolenie na
pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karmnej, czyli przedstawionych przez
oskarżyciela wraz z wnioskiem, jak i dowodów uzyskanych na etapie postępowania
przed sądem dyscyplinarnym.
Zgodnie z poglądem ugruntowanym w doktrynie i orzecznictwie,
prawomocna uchwała sądu dyscyplinarnego o zezwoleniu na pociągnięcie
sędziego do odpowiedzialności karnej (uchylenie immunitetu formalnego sędziego)
nie przesądza o winie sędziego, nie pozbawia go domniemania niewinności, jest
jedynie zgodą sądu na przejście toczącego się postępowania karnego do kolejnego
etapu.
Podmiotem, uprawnionym do złożenia wniosku do Sądu Najwyższego o
zezwolenie na pociągnięcie sędziego Sądu Najwyższego do odpowiedzialności
karnej jest oskarżyciel publiczny, oskarżyciel prywatny oraz oskarżyciel posiłkowy
subsydiarny. Nie jest podmiotem uprawnionym do złożenia takiego wniosku organ
ścigania. W postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym
przez prokuratora, uprawnionym do złożenia wniosku do Sądu Najwyższego o
zezwolenie na pociągnięcie sędziego Sądu Najwyższego do odpowiedzialności
karnej jest prokurator, czyli organ, który w postępowaniu sądowym występuje w
charakterze oskarżyciela. Z art. 13 k.p.k. jasno wynika, że uzyskanie zezwolenia na
pociągnięcie do odpowiedzialności karnej należy do oskarżyciela.
Postanowieniem z dnia 30 października 2024 r., Prokuratura Krajowa
umorzyła śledztwo prowadzone przez Prokuraturę Krajową, uprzednio pod sygn.
akt [...], w ramach którego skierowano do Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego
wniosek o wydanie uchwały w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie SSN X1. Y1.
do odpowiedzialności karnej za czyn z art. 231 § 3 k.k. (k. 475 i k. 479 - 488v).
Postanowienie to jest prawomocne (por. pismo Prokuratury Krajowej z dnia 13
lutego 2025 r., k. 492 - 492v I K. 510 – 519)).
W dniu 3 marca 2025 r. (k. 521), do Izby Odpowiedzialności Zawodowej
wpłynęło pismo Prokuratury Krajowej Wydziału Spraw Wewnętrznych z dnia
28 lutego 2025 r., sygn. akt […]., w którym Dariusz Makowski – Naczelnik
Wydziału Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej oświadczył, że cofa,
wniosek z dnia 15 marca 2021 r. Prokuratury Krajowej, o ówczesnej sygn. akt
II ZIZ 13/22
21
[...], w przedmiocie wyrażenia zgody na pociągnięcie SSN X1. Y1. do
odpowiedzialności karnej za czyn z art. 231 § 3 k.k. (k. 509 - 509v).
Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. sędziemu, w
stosunku do którego została przez Sąd Najwyższy, w składzie którego brał udział
sędzia Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, podjęta uchwała prawomocnie
zezwalająca na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, przysługuje
wniosek o wznowienie postępowania. Ten przepis nie uzależnia wznowienia
postępowania od wystąpienia dodatkowych przesłanek wznowieniowych,
określonych w art. 540 – 540b k.p.k., albowiem w zakresie nieuregulowanym w tym
przepisie odsyła do przepisów u.s.p. Jedyną przesłanką skutkującą wznowieniem
postępowania zakończonego prawomocną uchwałą zezwalającą na pociągnięcie
sędziego do odpowiedzialności karnej jest udział w składzie orzekającym sędziego
Izby Dyscyplinarnej Sadu Najwyższego
Przyjęcie przez polskiego ustawodawcę takiego wyjątkowego rozwiązania
prawnego jest następstwem orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej, w tym m.in. wyroku z dnia 15 lipca 2021 r. w sprawie C-791/19
Komisja Europejska przeciwko Polsce (system odpowiedzialności dyscyplinarnej
sędziów).
W myśl art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. orzekając o
wznowieniu postępowania Sąd Najwyższy uchyla uchwałę zezwalająca
na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, i rozstrzyga sprawę co do
istoty albo umarza postępowanie. Od tego orzeczenia Sądu Najwyższego środek
odwoławczy nie przysługuje. Jak wyżej wskazano podstawą wznowienia jest
wydanie uchwały prawomocnie zezwalającej na pociągnięcie sędziego do
odpowiedzialności karnej przez Sąd Najwyższy w składzie którego brał udział
sędzia Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, która została zniesiona ustawą z
dnia 9 czerwca 2022 r. W orzecznictwie Izby Odpowiedzialności Zawodowej
wyrażono pogląd, że skoro ustawodawca w ustawie z dnia 9 czerwca 2022 r.,
wprowadził rozwiązanie dopuszczające wznowienie prawomocnie zakończonych
postępowań w sprawach o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do
odpowiedzialności karnej na wniosek sędziego w stosunku do którego taka uchwała
została podjęta, to należy również przyjąć, że w sprawach które nie zakończyły się
II ZIZ 13/22
22
podjęciem uchwały prawomocnie zezwalającej na pociągnięcie sędziego do
odpowiedzialności karnej, wówczas gdy w środku odwoławczym podniesiono zarzut
analogiczny do podstawy dla wznowienia, a mianowicie podjęcie uchwały
(nieprawomocnej) przez Sąd Najwyższy, w składzie z udziałem sędziego Izby
Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, to takie orzeczenie musi być zawsze uchylone.
Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie (por. treść zarzutu z pkt 1 zażalenia
adwokatów J. D. i M. Z. oraz jego uzasadnienie, por. s. 9 – 13 oraz s. 27
uzasadnienia tego zażalenia), co musi prowadzić do uchylenia zaskarżonej
uchwały Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2021 r., sygn.
akt I DI 20/21, i to niezależnie od zasadności innych zarzutów podnoszonych w
zażaleniach.
Nie budzi wątpliwości, iż oskarżyciel ma prawo odwołać (cofnąć) swoje
oświadczenie woli, które sprowadzało się do żądania wydania zezwolenia na
pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej. W obowiązującym stanie
prawnym nie ma zakazu złożenia takiego oświadczenia. Cofnąć, w znaczeniu
słownikowym, to m.in. wstrzymać lub odwołać coś, powrócić do poprzedniego stanu
(S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 1, Warszawa 2003, s.
480). Przypomnieć należy, że w uzasadnieniu uchwały składu 7 Sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 23 stycznia 1975 r., sygn. akt VI KZP 44/74, przyjęto istnienie
zasady, iż oświadczenie woli stron może być skuteczne cofnięte, aż do czasu
wydania opartego na nim rozstrzygnięcia, jeżeli ustawa nie wprowadza wyraźnego
odmiennego ograniczenia (OSNKW 1975, z. 3 - 4, poz. 34). Trafnie wskazuje I.
Nowikowski, że cyt. „Brak w k.p.k. przepisu ogólnego, przewidującego regułę
odwołalności, nie jest przeszkodą do przyjęcia owej reguły w odniesieniu do
czynności procesowych stron, polegających na składaniu oświadczeń woli. Kwestię
odwołalności tych czynności należy łączyć z fakultatywnością jej dokonania przez
stronę. Tylko w sytuacji gdy uczestnik procesu korzysta z autonomii woli w zakresie
podjęcia decyzji odnośnie do dokonania czynności, jest on władny uchylić się od
skutków czynności, bowiem do jej przedsięwzięcia nie był zobligowany przez prawo
procesowe. Jeżeli dokonanie czynności przez stronę byłoby w konkretnej sytuacji
obligatoryjne, to wówczas w zasadzie nie byłoby możliwości cofnięcia czynności”
(cyt. I. Nowikowski, Odwoływalność czynności procesowych stron w polskim
II ZIZ 13/22
23
procesie karnym, Lublin 2001, s. 57). Złożenie zatem przez Dariusza Makowskiego
– Naczelnika Wydziału Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej, oświadczenia o
cofnięciu wniosku Kamila Kowalczyka prokuratora delegowanego do Prokuratury
Krajowej, z dnia 15 marca 2021 r., o ówczesnej sygn. akt [...], w przedmiocie
wydania zezwolenia na pociągnięcie SSN X1. Y1. do odpowiedzialności karnej za
czyn z art. 231 § 3 k.k., uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie tego wniosku, jak i
dalsze kontynuowanie postępowania immunitetowego. Oświadczenie Dariusza
Makowskiego – Naczelnika Wydziału Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej, o
cofnięciu wniosku z dnia 15 marca 2021 r., o ówczesnej sygn. akt [...], oznacza
rezygnację z uprawnienia do zainicjowania postępowania w przedmiocie wyrażenia
zgody na pociągnięcie SSN X1. Y1. do odpowiedzialności karnej za czyn z art. 231
§ 3 k.k., opisany we wniosku Kamila Kowalczyka - prokuratora delegowanego do
Prokuratury Krajowej z dnia 15 marca 2021 r., [...], i ma na celu spowodowanie
bezskuteczności złożonego wniosku, jak i anulowania skutków z nim związanych.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uchylił zaskarżoną uchwałę Izby
Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2021 r., sygn. akt I DI 20/21,
i na podstawie, stosowanego w drodze analogii, przepisu art. 431 k.p.k. w zw. z art.
128 u.s.p. w zw. z art. 10 § 1 u.SN, pozostawił bez rozpoznania wniosek Kamila
Kowalczyka - prokuratora delegowanego do Prokuratury Krajowej z dnia 15 marca
2021 r., [...], o podjęcie uchwały w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie do
odpowiedzialności karnej X1. Y1. - sędziego Sądu Najwyższego, za czyn w nim
opisany z art. 231 § 3 k.k.
[M. T.]
[r.g.]
Zbigniew Korzeniowski Wiesław Kozielewicz Barbara Skoczkowska
