II KS 24/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 20 sierpnia 2026 r.
SSN Włodzimierz Wróbel
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 20 sierpnia 2026 r., na posiedzeniu w trybie
art. 535 § 3 k.p.k.
sprawy P.F.
oskarżonego z art. 190a § 1 k.k.
z powodu skargi obrońcy oskarżonego w trybie art. 539a k.p.k.
od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 14 kwietnia 2026 r., sygn. akt V Ka
813/25, uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Radomiu z dnia 27 maja 2025 r.,
sygn. akt II K 2184/23,
p o s t a n a w i a:
1) oddala skargę;
2) obciąża oskarżonego kosztami postępowania przed Sądem
Najwyższym.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Radomiu wyrokiem z dnia 27 maja 2025 r., wydanym w
sprawie o sygn. akt II K 2184/23, na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1
§ 2 k.k. umorzył postępowanie karne przeciwko P.F. Oskarżony stał pod zarzutem
tego, że w okresie od bliżej nieokreślonego dnia stycznia 2022 r. do 19 sierpnia 2022
r. w R., poprzez wielokrotne wydzwanianie, wysyłanie wiadomości tekstowych
zawierających wulgarne treści słowne oraz śledzenie pokrzywdzonej, uporczywie
nękał M.S., które to nękanie w sposób istotny naruszyło prywatność pokrzywdzonej
oraz wzbudziło u niej uzasadnione okolicznościami poczucie udręczenia, tj. o czyn z
II KS 24/26
2
art. 190a § 1 k.k. Sąd pierwszej instancji przyjął, że stopień społecznej szkodliwości
czynu zarzucanego oskarżonemu jest znikomy, co uzasadniało umorzenie
postępowania.
Powyższy wyrok został zaskarżony w całości na niekorzyść oskarżonego
apelacją pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej M.S. W środku odwoławczym
skarżąca podniosła zarzuty obrazy przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. (a także
art. 4 k.p.k. i art. 410 k.p.k.), kwestionując ocenę zeznań pokrzywdzonej oraz świadka
A.S., a także przyjęcie, że zachowania oskarżonego wynikały ze stanu
emocjonalnego po rozstaniu i częściowo miały charakter przypadkowy. Podniosła
również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu społecznej
szkodliwości czynu za znikomą z uchybieniem kryteriom z art. 115 § 2 k.k. W
konkluzji pełnomocnik wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie
sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2026 r. w sprawie o
sygn. akt V Ka 813/25, na skutek wniesionej apelacji, uchylił zaskarżony wyrok i
sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Radomiu. W
uzasadnieniu sąd odwoławczy wskazał, iż nie podziela dokonanej przez sąd a quo
oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu oskarżonego. Sąd Okręgowy przyjął,
że zachowanie oskarżonego polegające na wielokrotnym wydzwanianiu, kierowaniu
słów obelżywych, śledzeniu pokrzywdzonej i ingerowaniu w jej życie prywatne
cechowało się stopniem społecznej szkodliwości wyższym niż znikomy. Wskazał
przy tym, że Sąd pierwszej instancji wadliwie skoncentrował się na sferze
motywacyjnej i stanie emocjonalnym sprawcy, z pominięciem przedmiotowych
elementów z art. 115 § 2 k.k. Z uwagi na treść art. 454 § 1 k.p.k. (reguła ne peius),
uniemożliwiającą skazanie oskarżonego po raz pierwszy w instancji odwoławczej,
Sąd Okręgowy uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Od powyższego wyroku sądu odwoławczego skargę do Sądu Najwyższego
wniósł obrońca oskarżonego. Zaskarżył wyrok sądu odwoławczego w całości na
korzyść oskarżonego, zarzucając mu naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez wydanie
orzeczenia o charakterze kasatoryjnym w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie to nie było
konieczne, albowiem Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, że ujemna zawartość
społeczna czynu oskarżonego była znikoma. Podniósł, że sąd odwoławczy nie
uwzględnił tła konfliktu dotyczącego realizacji kontaktów z małoletnią córką stron
II KS 24/26
3
oraz faktu inicjowania kontaktów przez samą pokrzywdzoną. Powołał się również na
fakt cofnięcia apelacji przez oskarżyciela publicznego. W związku z tym wniósł o
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w
Radomiu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga nie okazała się zasadna.
Sąd Najwyższy w pełni podziela stanowisko wyrażone w uchwale składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2018 r. (sygn. akt I KZP
10/18). Zgodnie z tym poglądem, uchylenie wyroku uniewinniającego, umarzającego
lub warunkowo umarzającego postępowanie karne i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania – co jest ściśle związane z regułą ne peius z art. 454 § 1
k.p.k. (odpowiednio art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.) – jest dopuszczalne jedynie
wówczas, gdy sąd odwoławczy po usunięciu stwierdzonych uchybień stwierdzi
istnienie podstaw do wydania wyroku skazującego, a jednocześnie przeszkodą do
merytorycznego orzekania na etapie apelacji jest ustawowy zakaz wydania wyroku
skazującego przez sąd drugiej instancji. Sama tylko hipotetyczna możliwość wydania
takiego orzeczenia w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie
jest wystarczająca do zastosowania tej reguły. W praktyce oznacza to, że sąd
odwoławczy ma obowiązek albo samodzielnie uzupełnić postępowanie dowodowe,
aby bezsprzecznie stwierdzić bezzasadność rozstrzygnięcia znoszącego
odpowiedzialność karną, albo przedstawić szczegółową, merytoryczną
argumentację wskazującą na konieczność skazania oskarżonego w oparciu o
prawidłowo zgromadzony i oceniony materiał dowodowy.
Skarżący błędnie wywodzi, że art. 454 § 1 k.p.k. nie znajdował zastosowania
z uwagi na poprawność ocen Sądu Rejonowego w zakresie stopnia społecznej
szkodliwości czynu. Zakaz wyrażony w art. 454 § 1 k.p.k. obejmuje sytuacje, w
których w pierwszej instancji umorzono postępowanie. Skoro Sąd Rejonowy w
Radomiu wyrokiem z dnia 27 maja 2025 r. umorzył postępowanie karne wobec P.F.
na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k., orzeczenie to objęte było
zakazem wydania wyroku skazującego w instancji odwoławczej. Podnoszone w
skardze argumenty zmierzające do podważenia ocen Sądu Odwoławczego w
II KS 24/26
4
zakresie oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu i zmierzające do wykazywania
znikomości tego stopnia wykraczają poza zakres kontroli dopuszczalnej w
postępowaniu skargowym wyznaczonym treścią art. 539a k.p.k.
W przedmiotowej sprawie, z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w
Radomiu wynika, że Sąd ten, uwzględniając apelację pełnomocnika oskarżycielki
posiłkowej, ocenił ocenę prawną stopnia społecznej szkodliwości czynu dokonaną
przez Sąd pierwszej instancji jako wadliwą. Sąd odwoławczy umotywował, z jakich
przyczyn uznaje, że zachowanie oskarżonego wyczerpywało znamiona
przestępstwa z art. 190a § 1 k.k. oraz z jakich powodów jego stopień społecznej
szkodliwości przewyższał próg znikomości. Wskazał w szczególności, że Sąd
Rejonowy przy ocenie z art. 115 § 2 k.k. pominął istotne elementy przedmiotowe,
skupiając się na osobie sprawcy i jego emocjach. Sąd odwoławczy zaakcentował, iż
pobudki emocjonalne nie znoszą naganności zachowań polegających na używaniu
słów obelżywych, śledzeniu pokrzywdzonej i pojawianiu się w miejscach jej
przebywania. Wskazał ponadto, że kontakty inicjowane przez pokrzywdzoną
dotyczyły spraw związanych ze wspólnym dzieckiem i nie stwarzały podstaw do
przekraczania granic jej prywatności przez oskarżonego.
Powyższa analiza doprowadziła Sąd Okręgowy do wniosku, że oskarżony
dopuścił się czynu o stopniu społecznej szkodliwości wyższym niż znikomy, co
uzasadniało przypisanie mu odpowiedzialności karnej. Jednakże, z uwagi na barierę
procesową wynikającą z art. 454 § 1 k.p.k., Sąd odwoławczy nie mógł wydać
orzeczenia skazującego. Skoro stan sprawy uzasadniał skazanie oskarżonego, a
Sąd drugiej instancji nie miał uprawnienia do wydania orzeczenia reformatoryjnego
po uprzednim umorzeniu postępowania przez sąd meriti, konieczne stało się
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w
Radomiu do ponownego rozpoznania.
[WB]
[a.ł]
