II KO 99/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Stanisław Stankiewicz
Dnia 25 lipca 2025 r.
w sprawie M.F.
skazanego z art. 280 § 2 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 25 lipca 2025 r.
na posiedzeniu bez udziału stron
pisma skazanego sygnalizującego potrzebę wznowienia z urzędu postępowania
kasacyjnego, zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia
2025 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II KK 526/24, w której oddalono kasację
obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadną,
na podstawie art. 540 § 1 k.p.k. a contrario oraz art. 638 k.p.k.
postanowił:
1. stwierdzić niedopuszczalność wznowienia z urzędu
postępowania kasacyjnego, zakończonego postanowieniem Sądu
Najwyższego z dnia 15 stycznia 2025 r., wydanego w sprawie o sygn.
akt II KK 526/24, w której oddalono kasację obrońcy skazanego jako
oczywiście bezzasadną;
2. kosztami sądowymi postępowania wznowieniowego obciążyć
Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 28 marca 2025 r. M.F. zasygnalizował potrzebę wznowienia z
urzędu postępowania kasacyjnego, zakończonego postanowieniem Sądu
II KO 99/25
2
Najwyższego z dnia 15 stycznia 2025 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II KK
526/24, w której oddalono kasację obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadną.
W argumentacji sygnalizacji wskazano, że konieczne jest ponowne rozpoznanie
kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego, albowiem powyższe postanowienie
wydane zostało przez sędzię Sądu Najwyższego M.B., która na urząd sędziego
Sądu Najwyższego powołana została na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa,
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a
zatem - w przekonaniu autora sygnalizacji - SSN M.B. nie spełnia kryteriów
niezależności i bezstronności.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na wstępie stwierdzić należy, iż pismo nadesłane przez skazanego M.F. nie
stanowi wniosku o wznowienie postępowania w rozumieniu przepisów Rozdziału 56
Kodeksu postępowania karnego, stanowiąc wyłącznie sygnalizację możliwości
zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, stanowiącej podstawę do
wznowienia z urzędu prawomocnie zakończonego postępowania (zob.
postanowienie SN z dnia 7 grudnia 2021 r., V KZ 39/21). Tak też od dawna
wskazuje się w orzecznictwie i piśmiennictwie, uznając, iż wznowienie
postępowania na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w związku z ujawnieniem się
jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. może nastąpić tylko z
urzędu, nie zaś na wniosek strony (zob. uchwała [7] SN z dnia 7 maja 2005 r., I
KZP 5/05, OSNKW 2005, z. 6, poz. 48). Pismo sygnalizacyjne złożone w trybie art.
9 § 2 k.p.k. nie implikuje więc po stronie sądu, do którego je skierowano, ani prawa,
ani obowiązku jego rozpoznania (zob. postanowienie SN z dnia 11 stycznia 2022 r.,
IV KZ 55/21). Jednocześnie brak jest możliwości postąpienia z pismem
sygnalizacyjnym tak, jakby stanowiło ono wniosek o wznowienie postępowania
(zob.. postanowienie SN z dnia 17 stycznia 2024 r., I KO 53/23). Rzecz jednak w
tym, że w niniejszej sprawie wznowienie postępowania zakończonego
postanowieniem Sądu Najwyższego było prawnie niedopuszczalne z przyczyn
wskazanych niżej.
II KO 99/25
3
Podzielić bowiem należy wyrażany od lat w orzecznictwie i doktrynie pogląd,
że - w świetle stanowczego brzmienia art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 k.p.k.
w zw. z art. 544 § 1 i 2 k.p.k. - niedopuszczalne jest wznowienie z urzędu
postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji.
Dostrzec na tym tle należy, że w uchwale z dnia 9 października 2000 r. (sygn. akt I
KZP 37/00), Sąd Najwyższy (orzekający w składzie całej Izby Karnej), udzielając
odpowiedzi na pytanie prawne (na gruncie stanu prawnego ukształtowanego
nowelą z dnia 20 lipca 2000 r. (Dz. U. nr 62, poz. 717) a dotyczące tego, czy
oddalenie kasacji, wniesionej od prawomocnego wyroku, powinno następować w
formie postanowienia, czy też w formie wyroku, skonstatował m.in., że zakres
rozstrzygania w postępowaniu kasacyjnym został przez ustawodawcę ograniczony
wyłącznie do kwestii zbadania podstaw określonych w art. 523 k.p.k. Z istoty
postępowania kasacyjnego wynika, że nie jest ono postępowaniem zmierzającym
do rozstrzygnięcia „o zasadności oskarżenia wniesionego w sprawie karnej" w
rozumieniu art. 6 ust. 1 KE, lecz postępowaniem zmierzającym do zbadania
zasadności skargi kasacyjnej, wniesionej już po prawomocnym ukończeniu
postępowania. Powyższy pogląd konsekwentnie podtrzymywany był w późniejszym
orzecznictwie. W postanowieniu SN z dnia 12 kwietnia 2001 r. (sygn. akt III KO
53/99), stwierdzono iż oddalając kasację Sąd Najwyższy orzeka jedynie o
niezasadności skargi kasacyjnej, i w żadnym wypadku nie wkracza w sferę, w której
zaskarżony kasacją wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej. W takiej sytuacji to
właśnie ten wyrok jest „orzeczeniem kończącym postępowanie karne”.
Orzeczeniem kończącym postępowanie karne, o jakim mowa w art. 544 § 1 i 2
k.p.k. nie jest natomiast orzeczenie Sądu Najwyższego, wydane w wyniku
rozpoznania kasacji, którym kasację tę oddalono. Analogiczne stanowisko przyjął
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 maja 2010 r. (sygn. akt V KO 47/10),
gdzie zaznaczono, że w świetle art. 540 k.p.k. wznowienie dotyczy „postępowania
sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem". Wszelkie zatem podstawy
wznowieniowe, w tym i określone w art. 542 § 3 k.p.k. (wznowienie z urzędu),
dotyczą tylko takiego postępowania. Tym samym podkreślono, że nie jest możliwe
wznowienie, zarówno na wniosek strony, jak i z urzędu, samego postępowania o
wznowienie, zakończonego uprzednio prawomocnym orzeczeniem sądu o
II KO 99/25
4
oddaleniu wniosku strony lub o braku podstaw do wznowienia ex officio. Inne
rozumienie tej konstrukcji prowadzić by musiało w konsekwencji do przyjęcia, że
możliwe jest również wznowienie postępowania kasacyjnego, zakończonego
oddaleniem kasacji, gdyż kończy je przecież prawomocne orzeczenie sądu, i to w
sytuacji, gdy niedopuszczalna jest już sama kasacja od orzeczenia zapadłego w
wyniku uprzedniego rozpoznania kasacji (art. 539 k.p.k.).
W postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2016 r. (sygn. akt III KO 130/15), Sąd
Najwyższy, odwołując się do szeregu wcześniejszych judykatów, wskazał
natomiast, iż jest oczywiste, że postępowanie kasacyjne zakończone
postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację w ogóle nie podlega
procedurze wznowieniowej. Ugruntowane od lat stanowisko Sądu Najwyższego w
tym zakresie jest jednoznaczne. Odsyłając wnioskodawcę do licznych,
szczegółowo uzasadnianych judykatów w tym miejscu należy jedynie podkreślić, że
wznowienie, określone przepisem art. 540 § 1 k.p.k. oraz w art. 542 § 3 k.p.k.,
następuje w odniesieniu do postępowania zakończonego prawomocnym
orzeczeniem. Do tej kategorii orzeczeń należą tylko orzeczenia Sądu Najwyższego
rozstrzygające merytorycznie o przedmiocie procesu, a więc np. orzekające (po
uchyleniu zaskarżonego orzeczenia) o umorzeniu postępowania, czy uniewinnieniu
(art. 537 § 2 k.p.k.). Nie należy do niej natomiast postanowienie Sądu Najwyższego
oddalające kasację, jako że postanowienie to - rozstrzygające jedynie o
niezasadności skargi (i niestwierdzeniu uchybień podlegających badaniu z urzędu
na podstawie art. 536 k.p.k.) - nie narusza prawomocności orzeczenia, które tą
kasacją zostało zaskarżone i które zakończyło postępowanie. W takim razie, w
świetle art. 544 § 2 k.p.k. oraz przepisów wymienionych powyżej, nie ulega
wątpliwości, że postępowanie o wznowienie postępowania zakończonego
postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację jest niedopuszczalne.
Warto zauważyć, że tożsamy pogląd dominuje również w literaturze (zob. T.
Grzegorczyk [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, Kraków 2003;
D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Z. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks
postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2013; J. Matras [w:] Kodeks
postępowania karnego. Komentarz, wyd. II, red. K. Dudka, Warszawa 2020; D.
II KO 99/25
5
Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks
postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2020).
Nadto za trafnością przywołanego wyżej stanowiska opowiedział się również
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 23 marca 2023 r., (sygn. akt I
KZP 17/22). W orzeczeniu tym, rozważając kwestię zasadności odstąpienia od
zaprezentowanego wyżej paradygmatu interpretacyjnego (i w konsekwencji
dopuszczenia możliwości wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego
zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji), w związku z eksponowanymi
przez sąd pytający względami dotyczącymi kryzysu konstytucyjnego związanego z
ukształtowaniem Krajowej Rady Sądownictwa w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r., wskazano m.in., że: „(…) nie budzi oczywiście wątpliwości
okoliczność, że sygnalizowane kwestie dotyczące kryzysu konstytucyjnego są
niezwykle ważkie. Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie poszerzonym wymagają
one jednak stosownej interwencji ustawodawcy, a nie dostosowywania wykładni
przepisów do tej szczególnej sytuacji poprzez odejście od utrwalonych od wielu lat,
tak w orzecznictwie, jak i w literaturze poglądów prezentowanych na omawianym
gruncie. Stabilna wykładnia prawa stanowi przecież istotną wartość (…). Powyższe
rozważania w ocenie Sądu Najwyższego w składzie poszerzonym implikują
stwierdzenie, że skoro postanowienie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji nie
jest prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu
art. 540 § 1 k.p.k. to nie wchodzi w grę możliwość wznowienia z urzędu w trybie art.
542 § 3 k.p.k. wobec ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 §
1 k.p.k. postępowania kasacyjnego zakończonego wydaniem wskazanego
postanowienia. Ujawnienie uchybienia z kręgu art. 439 § 1 k.p.k. w postępowaniu
kasacyjnym w związku z oddaleniem kasacji nie rzutuje w żadnym razie na
konieczność wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym
orzeczeniem, a więc prawomocnie rozstrzygającego o odpowiedzialności karnej
oskarżonego”.
Reasumując, zaprezentowane powyżej rozważania wskazują, że brak jest
podstaw do odstępowania od przedstawionej wyżej, utrwalonej linii interpretacyjnej.
Wobec tego w przedmiotowej sprawie należało stwierdzić niedopuszczalność
wznowienia z urzędu postępowania zakończonego postanowieniem Sądu
II KO 99/25
6
Najwyższego z dnia 15 stycznia 2025 r., wydanego w sprawie sygn. akt II KK
526/24, o oddaleniu kasacji obrońcy M.F. jako oczywiście bezzasadnej.
Z przedstawionych wyżej względów orzeczono jak na wstępie, zaś kosztami
sądowymi postępowania wznowieniowego, na podstawie art. 638 k.p.k., obciążono
Skarb Państwa.
[WB]
[a.ł]
