II KK 465/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 29 kwietnia 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)
SSN Małgorzata Bednarek
SSN Ryszard Witkowski (sprawozdawca)
Protokolant Olga Tyburc - Żelazek
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jerzego Engelkinga,
w sprawie A. W.
oskarżonego z art. 286 § 1 k.k w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 29 kwietnia 2025 r.,
kasacji wniesionych przez prokuratora i pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt II AKa 191/20
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 21 stycznia 2020 r., sygn. akt IV K 490/17,
1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego A. W.
przekazuję Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego
rozpoznania.
2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. A. B. Kancelaria
Adwokacka w L., obrońcy z urzędu oskarżonego A. W. kwotę
2361,60 (dwa tysiące trzysta sześćdziesiąt jeden 60/100) złotych,
tytułem wynagrodzenia za udział w postępowaniu kasacyjnym
II KK 465/23
2
przed Sądem Najwyższym i sporządzenie pisemnej odpowiedzi na
kasację.
[J.J.]
Małgorzata Bednarek Wiesław Kozielewicz Ryszard Witkowski
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z 21 stycznia 2020 r. sygn. akt IV K 490/17
uznał A. W. winnego tego, że:
1. w okresie od 1 czerwca 2009 r. do 10 października 2009 r. w L. i W., działając w
krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru,
w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, reprezentując Zakład D. sp. z o.o. z
siedzibą w S., nakłonił S. L. do zawarcia umowy o współpracę oraz zakupu
udziałów w tejże spółce, wprowadzając go w błąd co do rzeczywistego
zamiaru wykorzystania uzyskanych od niego środków finansowych oraz co do
ustanowienia zastawu rejestrowego na linii technologicznej do produkcji
estrów metylowych (biopaliw) tytułem zabezpieczenia zwrotu sumy uiszczonej
przez pokrzywdzonego w ramach realizacji ww. umowy o współpracy, czym
doprowadził S. L. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej
wartości w kwocie 1 060 000 zł, tj. dokonania czynu wyczerpującego
dyspozycję art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i
za to, na podstawie art. 294 § 1 k.k. skazał go na karę 2 (dwóch) lat
pozbawienia wolności;
2. w dniu 17 lipca 2013 r. w P. woj. […], działając w celu osiągnięcia korzyści
majątkowej, wprowadził w błąd M. S. co do zamiaru i możliwości
wyprodukowania oraz zbycia linii do produkcji estrów metylowych wyższych
kwasów tłuszczowych typu LM 2 zgodnych z normą PN-EN 14214 przez
Zakład D. sp. z o.o. z siedzibą w S., przez co doprowadził go do
niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w kwocie 1 475
930 zł., którą M. S. przekazał tytułem zapłaty za opisaną wyżej linię
II KK 465/23
3
technologiczną tj. dokonania czynu wyczerpującego dyspozycję art. 286 § 1
k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.;
3. w dniu 2 września 2013 r. w O., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,
wprowadził A. K. w błąd co do zamiaru i możliwości wyprodukowania oraz
zbycia linii do produkcji estrów metylowych wyższych kwasów tłuszczowych
typu LM 2 zgodnych z normą PN-EN 14214 przez Zakład D. sp. z o.o. z
siedzibą w S., czym doprowadził ją do niekorzystnego rozporządzenia
mieniem znacznej wartości w kwocie 1 328 430 zł., którą A. K. przekazała
tytułem zapłaty za opisaną wyżej linię technologiczną, adaptacje budynku do
potrzeb produkcji biopaliw oraz na zakup surowców, tj. dokonania czynu
wyczerpującego dyspozycję art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.;
4. w okresie od maja 2013 r. do października 2013 r. w S. woj. [...], działając w
krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i w celu
osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadził A. K. 1, działającego w imieniu
K. sp. z o.o. z siedzibą w L., w błąd co do możliwości wyprodukowania i
dostarczenia mu efektywnie działającej linii do produkcji estrów metylowych
wyższych kwasów tłuszczowych typu LM 2 zgodnych z normą PN-EN 14214,
a dostarczył pokrzywdzonemu linię technologiczną nie spełniającą wymagań
technicznych i wyprodukowaną niezgodnie ze specyfikacją, przez co
doprowadził go do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości
w kwocie 246 000 zł, którą A. K. 1 przekazał tytułem zapłaty za opisaną wyżej
linię technologiczną tj. dokonania czynu wyczerpującego dyspozycję art. 286
§ 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i w zw. z art. 12 § 1 k.k. i przyjmując, że
wymienione wyżej czyny zostały popełnione w warunkach określonego w art.
91 § 1 k.k. ciągu przestępstw, na podstawie art. 294 § 1 k.k. w zw. z w zw. z
art. 91 § 1 k.k. skazał oskarżonego na karę 3 (trzech) lat i 6 (sześciu) miesięcy
pozbawienia wolności;
II KK 465/23
4
5. w dniu 10 czerwca 2014 r. w P. woj. […], działając w celu osiągnięcia korzyści
majątkowej, wprowadził J. B. i M. K., działających w imieniu „A. sp. z o.o. z
siedzibą w P., w błąd co do zamiaru i możliwości wyprodukowania oraz zbycia
linii do produkcji estrów metylowych wyższych kwasów tłuszczowych typu LM
2 zgodnych z normą PN-EN 14214 przez Zakład D. sp. z o.o. z siedzibą w S.,
przez co doprowadził A. sp. z o.o. z/s w P. do niekorzystnego rozporządzenia
mieniem znacznej wartości w kwocie 418 200 zł, którą to kwotę w/ w spółka
przekazała tytułem częściowej zapłaty za opisaną wyżej linię technologiczną
oraz usiłował doprowadzić A. sp. z o.o. z/ s w P. do niekorzystnego
rozporządzenia mieniem znacznej wartości w kwocie 1 038 000 zł stanowiącej
pozostałą część ceny nabycia linii do produkcji estrów metylowych, co jednak
nie nastąpiło z braku funduszy w spółce „A. B. ”, tj. dokonania czynu
wyczerpującego dyspozycję art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zb. z
art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11
§ 2 k.k.;
6. w dniu 27 sierpnia 2014 r. w S. woj. […], działając w celu osiągnięcia korzyści
majątkowej, wprowadził P. B., działającego w imieniu „B.1. ” sp. z o.o. z
siedzibą w J., w błąd co do zamiaru i możliwości wyprodukowania oraz zbycia
linii do produkcji estrów metylowych wyższych kwasów tłuszczowych typu LM
2 zgodnych z normą PN-EN 14214 przez Zakład D. sp. z o.o. z siedzibą w S.,
a następnie doprowadził go do niekorzystnego rozporządzenia mieniem
znacznej wartości w kwocie 1 599 000 zł, którą to sumę P. B. przekazał tytułem
zapłaty za opisaną wyżej linię technologiczną, tj. dokonania czynu
wyczerpującego dyspozycję art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i
przyjmując, że wymienione wyżej czyny zostały popełnione w warunkach
określonego w art. 91 § 1 k.k. ciągu przestępstw, na podstawie art. 294 § 1
k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. skazał oskarżonego na karę 2 (dwóch) lat i 8
(ośmiu) miesięcy pozbawienia wolności;
7. w dniu 20 kwietnia 2015 r. w J. woj. [...], działając w celu osiągnięcia korzyści
majątkowej, wprowadził P. B., działającego w imieniu „B.1. " sp. z o.o. Z
siedzibą W J., w błąd co do zamiaru zapłaty za zbiornik do olejów o pojemności
II KK 465/23
5
60 000 litrów, a następnie nabył od P. B. wymieniony zbiornik nie dokonując
zapłaty, przez co doprowadził tego pokrzywdzonego do niekorzystnego
rozporządzenia mieniem w kwocie 36 900 zł, tj. dokonania czynu
wyczerpującego dyspozycję art. 286 § 1 k.k. i za czyn ten na podstawie art.
286 § 1 k.k. skazał oskarżonego na karę 10 (dziesięciu) miesięcy pozbawienia
wolności;
8. na podstawie art. 91 § 2 k.k. w zw. z art. 85 § 1 i 2 k.k. i art. 86 § 1 k.k. orzeczone
wobec A. W. jednostkowe kary pozbawienia wolności połączył i wymierzył mu
karę łączną 6 (sześciu) lat pozbawienia wolności;
9. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego obowiązek
naprawienia szkody wyrządzonej przypisanymi przestępstwami przez zapłatę
stosownych kwot na rzecz pokrzywdzonych.
Od powyższego wyroku apelacje wnieśli obrońca oskarżonego oraz
pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego P. B., przy czym ten ostatni, zaskarżając
wyrok na niekorzyść oskarżonego jedynie w części dotyczącej wymiaru kar
jednostkowych oraz kary łącznej, zarzucił ich rażąco niewspółmierną łagodność.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, po rozpoznaniu wniesionych apelacji, wyrokiem
z 2 marca 2023 r. w sprawie o sygn. II AKa 191/20, zmienił zaskarżony wyrok w ten
sposób, że oskarżonego A. W. od dokonania zarzucanych mu czynów uniewinnił.
Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie na niekorzyść
oskarżonego wniósł prokurator oraz pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych.
Prokurator zaskarżonemu wyrokowi zarzucił rażące naruszenie przepisów
prawa karnego procesowego mające istotny wpływ na treść zaskarżonego
orzeczenia, a mianowicie art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw.
Z art. 458 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., polegające na wydaniu w postępowaniu
odwoławczym wyroku reformatoryjnego bez dokonania kompleksowej oceny
wszystkich dowodów przeprowadzonych tak przed sądem pierwszej, jak i drugiej
instancji, w szczególności zeznań wszystkich świadków, w tym osób
II KK 465/23
6
pokrzywdzonych, a zamiast tego ograniczenie się głównie do analizy jednego
dowodu, to jest opinii specjalistycznej z zakresu technologii produkcji paliw płynnych
wydanej przez biegłego D. B., którą to analizę wykonano w sposób powierzchowny,
jednostronny i bez powiązania z innymi dowodami, co łącznie doprowadziło do
wysnucia dowolnego wniosku, iż brak jest w sprawie wystarczających podstaw do
przyjęcia, że oskarżony działał w stosunku do pokrzywdzonych w zamiarze
bezpośrednim kierunkowym oszustwa przewidzianego w art. 286 § 1 k.k., a w
konsekwencji do jego niesłusznego uniewinnienia od dokonania wszystkich siedmiu
zarzuconych mu czynów i dodatkowo spowodowało negatywne skutki w zakresie
możliwości przeprowadzenia prawidłowej kontroli kasacyjnej wyroku.
Natomiast adw. J. K. - pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych sformułował
następujące zarzuty:
1. rażącego naruszenie prawa materialnego - art. 286 § 1 k.k. przez błędne przyjęcie,
że w zarzutach oskarżenia nie ujęto ustawowych znamion działania
oskarżonego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej co miało istotny wpływ
na treść zaskarżonego wyroku, gdyż skutkowało uniewinnieniem
oskarżonego, jakkolwiek z treści każdego sformułowanego zarzutu w
stosunku do pokrzywdzonych S. L., M. S. oraz P. B.; okoliczność ta
jednoznacznie wynikała i nie pozostawiała żadnych wątpliwości Sądowi
pierwszej instancji oceniającemu działanie oskarżonych przez pryzmat całości
dokonanych ustaleń faktycznych zgodnie z zasadą określoną w art. 2 § 2
k.p.k.;
2. rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisów prawa
karnego materialnego, a mianowicie art. 286 § 1 k.k., polegające na błędnym
przyjęciu, a tym samym wprowadzenie w błąd pokrzywdzonego S. L., co do
II KK 465/23
7
dobrej sytuacji majątkowej i zawarciu umowy o współpracę oraz zakupu
udziałów w tejże spółce, czym wprowadził go w błąd co do ustanowienia
zastawu rejestrowego na linii technologicznej do produkcji estrów metylowych
(biopaliw) tytułem zabezpieczenia zwrotu wskazanej sumy oraz rzeczywistego
zamiaru wykorzystania uzyskanych od niego środków finansowych we
wskazanej kwocie 1 710 000, co w konsekwencji doprowadziło do
niesłusznego uniewinnienia oskarżonego;
3. rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa
karnego materialnego, a mianowicie art. 286 § 1 k.k., polegającego na
błędnym przyjęciu i wprowadzeniu w błąd pokrzywdzonego M. S. co do
zamiaru i możliwości wyprodukowania oraz zbycia linii do produkcji estrów
metylowych wyższych kwasów tłuszczowych typu LM 2 przez Zakład D. sp. z
o.o. z siedzibą w S., a następnie doprowadzenie do niekorzystnego
rozporządzenia mieniem znacznej wartości w kwocie I 500 000 zł poprzez
przekazanie tej sumy tytułem zapłaty za opisaną wyżej linię technologiczną co
w konsekwencji doprowadziło do niesłusznego uniewinnienia oskarżonego;
4. rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa
karnego materialnego, a mianowicie art. 286 § 1 k.k., polegającego na
wprowadzeniu w błąd P. B., działającego w imieniu „B.1." sp. z o.o., w błąd co
do:
1. zamiaru i możliwości wyprodukowania oraz zbycia linii do produkcji estrów
metylowych wyższych kwasów tłuszczowych typu LM 2 przez Zakład D. sp. z
o.o. z siedzibą w S., a następnie doprowadził go do niekorzystnego
rozporządzenia mieniem znacznej wartości w kwocie I 599 000 zł poprzez
przekazanie tej sumy tytułem zapłaty za opisaną wyżej linię technologiczną
II KK 465/23
8
2. co do zamiaru zapłaty za zbiornik do olejów o pojemności 60 000 litrów,
a następnie doprowadził go do niekorzystnego rozporządzenia mieniem
w kwocie 30 000 zł poprzez przekazanie wskazanej cysterny bez uzyskania
zapłaty, co w konsekwencji doprowadziło do niesłusznego uniewinnienia
oskarżonego,
3. rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa
karnego materialnego, a mianowicie art. 286 § 1 k.k., polegające na błędnym
przyjęciu co do możliwości wyprodukowania efektywnie działającej linii do
produkcji estrów metylowych wyższych kwasów tłuszczowych typu LM 2, a
następnie doprowadził go do niekorzystnego rozporządzenia własnym
mieniem znacznej wartości w kwocie 246 000 zł poprzez przekazanie tej sumy
tytułem zapłaty za opisaną wyżej linię technologiczną, a uzyskanie linii
technologicznej niespełniającej wymagań technicznych i wyprodukowanej
niezgodnie ze specyfikacją co w konsekwencji doprowadziło do niesłusznego
uniewinnienia oskarżonego;
4. rażącego naruszenia prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 4 k.p.k.,
art. 5 § 2 k.p.k., art. 92 k.p.k., art. 410 k.p.k., które miało istotny wpływ na treść
wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt II AKa
191/20, polegające na dokonaniu dowolnej i błędnej oceny materiału
dowodowego zgromadzonego w toku postępowania z naruszeniem wskazań
wiedzy i doświadczenia życiowego, manifestujące się w wysnuciu błędnych
wniosków z zeznań P. O. co do jego przekonania o sytuacji majątkowej i
możliwości inwestycyjnych przez oskarżonego, co w konsekwencji
doprowadziło do oczywiście niesłusznego uniewinnienia oskarżonego przez
Sąd Apelacyjny w Lublinie;
II KK 465/23
9
5. rażącego naruszenia prawa karnego procesowego mogącego mieć istotny
wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 457 § 3 k.p.k. i art. 424 § 1 pkt 1
k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. poprzez wydanie wyroku zmieniającego
rozstrzygnięcie Sądu I instancji co do istoty sprawy w oparciu o niepełną
ocenę i analizę materiału dowodowego ograniczającą się do oceny zeznań
świadków oraz niewskazanie rozważań dowodowych prowadzących do tak
odmiennych wniosków w uzasadnieniu wyroku Sądu Odwoławczego, co
skutkowało niesłusznym uniewinnieniem oskarżonego.
6. rażącego naruszenia prawa karnego procesowego mogącego mieć istotny wpływ
na treść orzeczenia, a mianowicie art. 7 k.p.k. poprzez niedokonanie przez
sąd II instancji oceny materiału dowodowego w sposób logiczny i zgodny z
zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego, a w szczególności polegający
na:
1. przyjęciu za wiarygodne wyjaśnień oskarżonego,
2. przyjęciu, że zamiarem oskarżonego nie było wprowadzenie w błąd
pokrzywdzonych, w sytuacji kiedy oskarżony wprowadził w błąd szereg
pokrzywdzonych, był/jest osobą karaną i nigdy nie wywiązał się z zawartych
umów z pokrzywdzonymi,
3. przyjęciu, że pokrzywdzeni subiektywnie odczuwają, że zostali „skrzywdzeni”
przez oskarżonego, podczas kiedy sposób działania oskarżonego pokazuje, że
ten działał z zamiarem bezpośrednim uzyskania korzyści majątkowej i nie miał
zamiaru wywiązać się z zawartych umów,
oraz art. 433 § 1 i 2 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. i art. 5 § 1 k.p.k. polegającego na
ograniczeniu się przez sąd odwoławczy jedynie do ogólnikowego uzasadnienia
II KK 465/23
10
wyroku i niepoddaniu wszechstronnej analizie zarzutów sformułowanych w
apelacjach pokrzywdzonych.
W obu kasacjach zawarto żądanie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości
i o przekazanie sprawy do rozpoznania – odpowiednio - Sądowi Apelacyjnemu
w Lublinie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym i Sądowi
Okręgowemu w Lublinie.
Na rozprawie kasacyjnej uczestnicy postępowania podtrzymali swoje
stanowiska wyrażone uprzednio w formie pisemnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacje prokuratora i pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych w części
dotyczącej zarzutów obrazy prawa procesowego okazały się zasadne i spowodowały
skutek w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy na
podstawie art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. ograniczył przy tym zakres
rozpoznania kasacji do tych tylko uchybień, gdyż było to wystarczające do wydania
orzeczenia, a odnoszenie się do pozostałych byłoby bezprzedmiotowe dla dalszego
toku postępowania.
Na wstępie zaznaczenia wymaga, iż w świetle przepisów obowiązującej
procedury karnej nie podlega dyskusji uprawnienie sądu odwoławczego do
dokonania odmiennej - od przyjętej przez sąd a quo - oceny zebranych w sprawie
dowodów, a co za tym idzie czynienia własnych ustaleń faktycznych i w konsekwencji
do wydania orzeczenia o charakterze reformatoryjnym. Rzeczone uprawnienie jest
jednak warunkowane tym, że sąd odwoławczy w ramach kontroli instancyjnej po
pierwsze, w sposób rzetelny rozpozna wszystkie wniesione skargi, a po drugie,
wykaże, jakich to błędów i w odniesieniu do których to dowodów dopuścił się sąd
orzekający w pierwszej instancji przy ocenie zebranego w sprawie materiału
II KK 465/23
11
dowodowego. Powinnością tego sądu jest bowiem zweryfikowanie znaczenia tych
dowodów, które dały asumpt do zmiany orzeczenia, poprzez ich konfrontację
z pozostałymi dowodami, zwłaszcza tymi, które dla sądu I instancji stanowiły
podstawę przyjęcia odmiennych ustaleń co do zrealizowania przez oskarżonego,
przedmiotowym działaniem, wszystkich znamion wymaganych dla uznania jego
sprawstwa zarzucanego mu czynu. Równocześnie sąd ten powinien skonkretyzować
podjęte na podstawie tej oceny owe odmienne ustalenia faktyczne, obrazujące
przebieg zdarzenia [por. wyroki Sądu Najwyższego (dalej SN): z 7 marca 2023 r.
sygn. akt III KK 615/22; z 10 stycznia 2018 r. sygn. akt V KK 247/17; z 27 lutego 2019
r. sygn. akt V KK 78/18; z 2 października 2020 r. sygn. akt V KK 450/19; z 7 września
2022 r. sygn. akt IV KK 136/22; z 22 listopada 2022 r. sygn. akt I KK 186/21, czy też
postanowienie SN z 3 marca 2022 r. sygn. akt V KK 379/21].
Sąd odwoławczy w takim wypadku musi zatem przejąć na siebie określone obowiązki
sądu I instancji, co oznacza, iż w odniesieniu do dokonanych zmian sporządzone
uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia musi spełniać wymogi stawiane uzasadnieniom
wyroków sądów pierwszej instancji. Musi zawierać argumentację stanowiącą rezultat
dokonania kompleksowej oceny pełnych materiałów dowodowych pozyskanych
i przedstawionych w postępowaniu na wszystkich jego etapach oraz ich omówienia,
zgodnie z dyspozycją art. 410 k.p.k., ze szczególnym uwzględnieniem oceny ich
wymowy i znaczenia, a także płynących z nich wniosków (por. T. Grzegorczyk.
Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Warszawa 2008, s. 985; wyroki SN: z 15
grudnia 2022 r. sygn. akt IV KK 146/22; z 9 maja 2017 r. sygn. akt V KK 63/17). Sąd
odwoławczy nie może w takiej sytuacji pominąć konieczności przedstawienia
rozważań dotyczących wiarygodności poszczególnych dowodów oraz wskazania
faktów ustalonych na ich podstawie i ograniczać się do wyeksponowania tylko
określonej okoliczności, którą traktuje jako wyłączną przyczynę swojego
rozstrzygnięcia. Także art. 457 § 3 k.p.k. obliguje ów sąd, by w uzasadnieniu swojego
wyroku zawarł argumenty wskazujące na to, czym kierował się, wydając
rozstrzygnięcie. Innymi słowy sposób rozumowania sądu winien znaleźć
odzwierciedlenie w części motywacyjnej orzeczenia, spełniającej wymogi
przewidziane nie tylko w art. 457 § 3 k.p.k., ale także w art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. W
odniesieniu do tych dowodów, które stały się podstawą odmiennego orzeczenia sądu
II KK 465/23
12
I instancji wymóg ten nabiera szczególnego znaczenia, a przestrzeganie tych reguł
jest niezwykle istotne, bowiem to treść uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego,
odzwierciedlająca proces myślowy organu orzekającego, który odmiennej oceny
dokonywał, jest podstawowym wyznacznikiem możliwości sprawdzenia rzetelności
przeprowadzenia kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia i weryfikacji
prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz dokonania jego trafnej oceny
prawnej. Ma to tym większe znaczenie, że chodzi tu o wydanie wyroku
prawomocnego, niepodlegającego już zwykłej kontroli instancyjnej.
Sąd Apelacyjny tymczasem nie dość, że akceptując dokonaną przez sąd
I instancji ocenę dowodów, nie przedstawił jasno ustalonego przez siebie stanu
faktycznego, to dokonując zmiany co do istoty wyroku sądu a quo, pominął
wynikające z nich te okoliczności, które w ocenie sądu a quo w sposób niebudzący
wątpliwości wskazywały na winę oskarżonego A. W., ograniczając się do odmiennej
oceny jedynie fragmentu jednego dowodu – opinii uzupełniającej biegłego i to w
sposób zniekształcający jego wymowę. Przyznał wprawdzie, iż „żadna z linii
wytworzonych w ramach umów z pokrzywdzonymi nie była zdolna do produkcji
estrów metylowych wyższych kwasów tłuszczowych typu LM 2 zgodnych z normą
PN-EN 14214”, jednak pomimo tego uznał, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie
daje wystarczających podstaw do przyjęcia, że w czasie nawiązywania z
pokrzywdzonymi, będących przedmiotem niniejszego postępowania relacji
gospodarczych, A. W. towarzyszył zamiar oszukania kontrahentów. Takie
stwierdzenie jawi się jednak jako arbitralne, albowiem z opinii biegłego jednoznacznie
wynika, iż nawet postulowane w niej uzupełnienie stwierdzonych braków instalacji,
prowadziło jedynie do tego, iż „nie będzie można jednoznacznie stwierdzić, że
przygotowana instalacja nie pozwala na produkcję biopaliw”. To stwierdzenie nie
zmieniało faktu, iż nadal żadna z poddanych badaniu linii produkcyjnych nie będzie
dawała gwarancji uzyskania produktu w przemysłowej ilości o normatywnej
zgodności. W opinii specjalistycznej biegłego literalnie takiego wniosku nie ma.
Przywołana przez sąd ad quem konkluzja opinii biegłego koresponduje natomiast z
oceną świadka M. J. – byłego głównego technologa Z. sp. z o.o. i współautora
II KK 465/23
13
innowacyjnych rozwiązań (k. 3236-3238), który w swoich depozycjach stwierdził, iż
„pokrzywdzeni zamiast linii produkcyjnych nabyli w rzeczywistości atrapy takowych”.
Z kolei trafność tej oceny znalazła praktyczne potwierdzenie w uzyskaniu
oczekiwanej sprawności przez linię produkcyjną, wytworzonej i przekazanej firmie
„K. ” sp. z o.o., dopiero po poczynieniu dodatkowych nakładów na jej uzupełnienie o
wartości 500 000 zł.
W orzecznictwie przyjmuje się, że sprawca, który świadomie zataja przed
kontrahentem obiektywnie istniejącą sytuację, która ma wpływ na możliwość
realizacji warunków transakcji wynikających z umowy, wypełnia znamiona czynu
z art. 286 § 1 k.k. Zatajenie informacji, iż w chwili zawierania umów oferowane linie
typu LM 2 nie miały żadnej zdolności użytkowej - której de facto nigdy nie uzyskały,
pozycjonuje zapewnienia dotyczące ekonomicznej opłacalności związanej z
produkcją biopaliwa i towarzyszące temu niezgodne ze stanem rzeczywistym zabiegi
rekomendacyjne, zaburzające proces oceny potencjalnych zysków i ryzyk
związanych z realizacją tego przedsięwzięcia, a co za tym racjonalność
podejmowanych przez inwestorów decyzji o nawiązaniu współpracy i poczynieniu
stosownych nakładów finansowych, jako świadome wprowadzanie w błąd w drodze
celowego wywołania błędnego wyobrażenia o okolicznościach decydujących
o rozporządzeniu mieniem (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 marca 2021 r. sygn.
akt V KK 609/19). Oczywiste jest bowiem, iż zdolność do wytworzenia biopaliwa
i skala produkcji były obiektywnie newralgicznymi parametrami, warunkującymi
nie tyle możliwość, ile zasadność realizacji poszczególnych transakcji, realizowanych
w latach 2009-2014. Gdyby pokrzywdzeni, zawierający kolejne umowy, wiedzieli,
że użyteczność prezentowanej technologii nie jest sprawdzona w praktyce,
a wytworzone linie produkcyjne są wadliwe, gdyż nie odpowiadają specyfikacji
i w efekcie nie gwarantują na dzień ich podpisania stopnia sprawności na poziomie
gwarantującym wywiązywanie się przez oferenta z zobowiązań, to z pewnością
nie zawarliby tych kontraktów i nie nawiązaliby współpracy, przede wszystkim zaś
nie poczyniliby nakładów finansowych, wielokrotnie przewyższających rzeczywiste
wdrożeniowe potrzeby. Takie świadome zatajenie istotnych okoliczności pozbawiało
II KK 465/23
14
pokrzywdzonych możliwości wyznaczenia indywidualnie akceptowalnego poziomu
ryzyka ekonomicznego immanentnie związanego z prowadzeniem działalności
gospodarczej i realizowanymi w jej ramach inwestycjami, a sprawcę - odwołania się
do kontratypu dozwolonego ryzyka gospodarczego. Pozbawiało bowiem realizacją
tego przedsięwzięcia gospodarczego branżowej sytuacyjnej typowości i obiektywnej
racjonalności, a przede wszystkim wspomnianego ryzyka, miana dozwolonego.
Wystąpienie takiego kauzalnego powiązania przesądza o istotności takiego
wprowadzenia w błąd, w szczególności dla ustalenia strony podmiotowej czynu
zabronionego. Celem zawieranych kontraktów był przecież zysk, w opisanej sytuacji
niemożliwy do osiągnięcia. W takiej zaś sytuacji nie ma konieczności wykazywania
jeszcze innych okoliczności świadczących o wprowadzeniu pokrzywdzonych w błąd
(por. np. wyrok SN z 6 grudnia 2017 r. sygn. akt V KK 240/17). Przypomnieć należy,
iż dla bytu przestępstwa oszustwa jest obojętne, czy pokrzywdzony mógł lub
powinien był sprawdzić prawdziwość twierdzeń sprawcy, nie jest nawet istotne,
że pokrzywdzony mógł wykryć błąd przy dołożeniu znikomej nawet staranności;
podobnie bezkrytyczność i łatwowierność pokrzywdzonego nie wyłącza
karygodności wprowadzenia w błąd. Na gruncie art. 286 § 1 k.k. sąd nie bada tego,
czy pokrzywdzony dopełnił należytej staranności w związku z dokonaniem
rozporządzenia mieniem, ale bada czy druga strona zachowała się uczciwie i nie
doprowadziła go w błąd albo nie wykorzystała jego błędu celem doprowadzenia do
niekorzystnego rozporządzenia mieniem (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z 30 maja 2022 r. sygn. akt II AKa 152/19). W orzecznictwie sądów powszechnych i
Sądu Najwyższego konsekwentnie przyjmuje się też, że na gruncie art. 286 § 1 k.k.
nie jest istotne, że pokrzywdzony mógł błędu uniknąć, czy też nie zachował należytej
staranności. Rację zatem należy przyznać autorom kasacji, że niezależnie od tego,
iż sąd odwoławczy zaniechał dokonania stanowczych ustaleń faktycznych,
to odstępując od wymaganej w okolicznościach tej sprawy wszechstronnej i wnikliwej
oceny zebranych dowodów niezasadnie odwołał się do dyrektywy in dubio pro reo,
czym naruszył art. 5 § 2 k.p.k.
II KK 465/23
15
W świetle powyższego nie da się nie zauważyć, iż uzasadnienie
zaskarżonego kasacjami wyroku sądu odwoławczego jest nie tylko niezwykle
lakoniczne i niepełne, ale i częściowo błędne, przez co nie spełnia wymogów art. 424
§ 1 k.p.k. jak i art. 457 § 3 k.p.k., co trafnie podniesiono w obu skargach. Treść
uzasadnienia zaskarżonego kasacją wyroku wskazuje, że Sąd Apelacyjny w Lublinie
wynikających z tych przepisów obowiązków nie zrealizował w sposób, który
pozwoliłby na akceptację jego rozstrzygnięcia, a tym samym uznania za niezasadną
kasacji oskarżyciela publicznego i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego. Literalna
treść uzasadnienia reformatoryjnego rozstrzygnięcia wskazuje, iż powodem
uniewinnienia oskarżonego były ujawnione w sprawie wątpliwości, co znalazło wyraz
w ogólnikowych stwierdzeniu, iż "ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny nie
daje wystarczających podstaw do przyjęcia, że w czasie nawiązywania z
pokrzywdzonymi, będących przedmiotem niniejszego postępowania relacji
gospodarczych, A. W. towarzyszył zamiar oszukania kontrahentów” i w związku z
tym wyczerpał znamiona przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. Analiza uzasadnienia
wyroku ujawniła jednak, iż wątpliwościom tym nie towarzyszy próba dokonania
stanowczych ustaleń faktycznych w obrębie strony podmiotowej przestępstwa
oszustwa, dokonanego przez sprawcę nieprzyznającego się do winy, przy ustaleniu
zamiaru którego należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności, na podstawie
których można byłoby wyprowadzić wnioski co do realności wypełnienia obietnic
złożonych przez sprawcę osobie rozporządzającej mieniem, a w szczególności jego
możliwości finansowe, skalę przyjętych zobowiązań, które ma świadczyć z
niekorzyścią dla siebie sprawca na korzyść rozporządzającego mieniem,
zachowanie się sprawcy po otrzymaniu pieniędzy, towarów lub usług, jego stosunek
do rozporządzającego mieniem w związku z upływem terminów płatności,
z jednoczesną oceną przy zwłoce płatności zmian w sytuacji materialnej sprawcy na
niekorzyść oraz przyczyn takiego stanu rzeczy. W uzasadnieniu zaskarżonego
wyroku próżno szukać wypowiedzi sądu ad quem w tej materii. Nie stanowi
jej z pewnością ani w ujęciu jednostkowym, ani kompleksowym przywołane
ogólnikowe stwierdzenie, że „ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny nie daje
wystarczających podstaw do przyjęcia, że w czasie nawiązywania z pokrzywdzonymi,
będących przedmiotem niniejszego postępowania relacji gospodarczych, A. W.
II KK 465/23
16
towarzyszył zamiar oszukania kontrahentów” i w związku z tym wyczerpał znamiona
przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. W analizowanym stanie dowodowym trudno uznać
też tę wypowiedź za adekwatną i rzeczową replikę sądu odwoławczego na odmienne
zapatrywania i konkretne argumenty podniesione w przedmiotowym zakresie w
uzasadnieniu zmienionego wyroku sądu meriti, chociażby odnośnie oceny
realności/pozorności ukierunkowania opisanych wyżej działań A. W. na
uruchomienie produkcji biopaliwa. Ta pierwotna okoliczność czyni zaskarżone
orzeczenie wydanym z rażącą obrazą przepisów art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k., mogącą
mieć istotny wpływ na treść wydanego wyroku (por. postanowienie SN z 28 grudnia
2017 r. sygn. akt II KK 298/17; wyroki SN: z 10 stycznia 2018 r. sygn. akt V KK 247/17;
z 27 listopada 2020 r. sygn. akt IV KK 577/19; z 19 marca 2024 r. sygn. akt
II KK 162/23). Zgodzić się bowiem należy ze skarżącymi, iż prawidłowa, zgodna
z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego ocena relewantnych dla
rozstrzygnięcia sprawy dowodów z wyjaśnień oskarżonego, zeznań pokrzywdzonych
i świadka M. J., zobiektywizowanych zgromadzonymi w sprawie dokumentami,
mogła prowadzić do zgoła innego rozstrzygnięcia. Sąd Apelacyjny, dokonując
rozważań tych kwestii, nie powinien był więc ani lekceważyć niesprawności linii
produkcyjnych, ani sprowadzając rzecz całą do wyłącznie cywilnego charakteru
sprawy, stawiać oskarżeniu zarzutów, że nie przedstawiło wystarczających dowodów
wskazujących na to, iż oskarżony, zawierając kontestowane umowy, nie miał zamiaru
z nich się wywiązać.
W kontekście stwierdzonych braków części motywacyjnej zaskarżonego
wyroku przypomnieć należy, iż jeżeli pisemne motywy orzeczenia są powierzchowne
i pełne luk, to taka też była kontrola instancyjna zarzutów podniesionych w środku
zaskarżenia (wyrok SN z 19 stycznia 2022 r. sygn. akt I KK 11/21). W takiej sytuacji
zasygnalizowane na wstępie rozstrzygnięcie jest niezbędne dla urzeczywistnienia
tak konstytucyjnego, jak i konwencyjnego standardu rzetelnego procesu (art. 45 ust.
1 Konstytucji w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 EKPCz), którego norma
zakodowana w treści art. 537a k.p.k. nie może ani ograniczać, ani też wyłączać (zob.
wyrok SN z 9 lutego 2021 r. sygn. akt III KK 175/20). Trafności tych uwag nie
II KK 465/23
17
podważa brzmienie art. 537a k.p.k., zgodnie z którym nie można uchylić wyroku sądu
odwoławczego z powodu niespełnienia przez uzasadnienie wymogów wskazanych
w art. 457 § 3 k.p.k. Przepis ten nie może być bowiem interpretowany
w sposób, który prowadziłby do przyznania Sądowi Najwyższemu kompetencji
do przeprowadzenia w toku postępowania kasacyjnego pełnej kontroli odwoławczej.
Takie postąpienie rażąco godziłoby w przepisy wyznaczające właściwość
funkcjonalną sądów okręgowych i sądów apelacyjnych jako sądów odwoławczych
oraz Sądu Najwyższego jako sądu kasacyjnego (art. 25 § 3 k.p.k., art. 26 k.p.k. i art.
27 k.p.k.). Byłoby ono również rażąco sprzeczne z treścią art. 536 k.p.k.
Stwierdzone uchybienia przepisom prawa procesowego, wskazane
w podstawie prawnej zarzutów obu kasacji mianowicie art. 7 k.p.k. art. 410 k.p.k.
art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., których się ten sąd
dopuścił, mają charakter rażący, dlatego Sąd Najwyższy, uznając, że uchybienia te
miały istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, bowiem prowadziły do
niesłusznego uniewinnienia oskarżonego od popełnienia zarzucanych mu
przestępstw oszustwa, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi
Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. W postępowaniu ponownym
Sąd ten, rozpoznając raz jeszcze apelację obrońcy oskarżonego, będzie miał na
względzie powyższe wskazania i uwagi.
Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.
[J.J.]
[r.g.]
Małgorzata Bednarek
Wiesław Kozielewicz
Ryszard Witkowski
II KK 465/23
18
