II KK 441/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 1 grudnia 2025 r.
SSN Adam Roch
w sprawie L. B.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
w dniu 1 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu bez udziału stron w trybie art. 535 § 1 i 3 k.p.k.
kasacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawczyni
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 8 lipca 2025 r., sygn. akt II AKa
131/25, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 17
lutego 2025 r., sygn. akt II Ko 44/24
na podst. art. 535 § 3 k.p.k.
postanowił:
1. oddalić kasację pełnomocnika wnioskodawczyni jako
oczywiście bezzasadną;
2. obciążyć wnioskodawczynię L. B. kosztami
sądowymi postępowania kasacyjnego.
[J.J.]
UZASADNIENIE
II KK 441/25
2
Wyrokiem z dnia 17 lutego 2025 roku, sygn. II Ko 44/24, Sąd Okręgowy w
Radomiu działając na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy
z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób
represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego
(tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 442, dalej „ustawa lutowa”) umorzył
postępowanie z wniosku L.B. o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.
Apelację od powyższego orzeczenia sądu I Instancji wniósł pełnomocnik
wnioskodawczyni adw. A.B., zarzucając:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który
mógł mieć i faktycznie miał wpływ na treść zaskarżonego wyroku, w
szczególności
w postaci nieustalenia czy, a jeśli tak, to jaka różnica istnieje pomiędzy
zadośćuczynieniem, które należałoby przyznać obecnie, jako pierwotne, a
tym, które zostało przyznane w wyniku wydania postanowienia przez b. Sąd
Wojewódzki w Radomiu z dnia 14 października 1992 r. sygn. II Ko 49/92, jak
też błędnego nieustalenia, że w sprawie istnieją inne okoliczności o
charakterze względów słuszności (sprawiedliwości) wskazanych normą art. 8
ust. 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń
wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz
niepodległego bytu Państwa Polskiego, co uniemożliwiło prawidłowe
zastosowanie normy art. 8 ust. 4 ustawy lutowej, a w konsekwencji
doprowadziło do umorzenia postępowania w oparciu o art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.;
2. rażącą obrazę prawa materialnego w postaci art. 8 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 1
i w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za
nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność
na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego oraz zwłaszcza w zw. z art.
445 § 1 k.c., poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie
polegające na umorzeniu postępowania o zasądzenie kwoty
zadośćuczynienia uzupełniającego, motywowanego względami słuszności
(sprawiedliwości) bez uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności
sprawy, w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie obrażonych
II KK 441/25
3
przepisów prowadzić powinna do uwzględnienia wniosku w żądanej
wysokości.
Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie wniosku i
zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawczyni sumy 500.000 złotych
tytułem zadośćuczynienia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Wyrokiem z 8 lipca 2025 roku, sygn. II AKa 131/25, Sąd Apelacyjny w Lublinie
zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.
Kasację od powyższego prawomocnego rozstrzygnięcia wniósł pełnomocnik
wnioskodawczyni, zarzucając mającą istotny wpływ na treść wyroku rażącą obrazę
prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego
1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych
za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego oraz zwłaszcza w
zw. z art. 445 § 1 k.c. poprzez ich oczywiście błędną wykładnię i niewłaściwe
zastosowanie polegające na oddaleniu wniosku o zasądzenie kwoty
zadośćuczynienia uzupełniającego, motywowanego względami słuszności
(sprawiedliwości), bez uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co
doprowadziło do bezzasadnego umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1
pkt 7 k.p.k., w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie przepisu art. 8 pkt
4 ustawy lutowej, oznacza, że nie doszło do powagi rzeczy osądzonej, a w
konsekwencji powinna doprowadzić do merytorycznego rozpoznania sprawy.
Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego wyroku Sądu
Okręgowego w Radomiu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I
instancji.
W odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście
bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Kasacja wniesiona przez pełnomocnika wnioskodawczyni istotnie okazała się
bezzasadna w stopniu oczywistym, co uzasadniało rozpoznanie jej na posiedzeniu
bez udziału stron, w trybie przewidzianym przez art. 535 § 1 i 3 k.p.k.
II KK 441/25
4
Tytułem wstępu przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 523 § 1 k.p.k. kasacja może
być wniesiona tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego
rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść
orzeczenia. Co do zasady może zostać złożona jedynie od prawomocnego wyroku
sądu odwoławczego kończącego postępowanie (art. 519 k.p.k.). Jako środek
zaskarżenia o wiele bardziej w stosunku do apelacji sformalizowany musi spełniać
restrykcyjne wymogi w zakresie konstrukcji zarzutów, zaś nierespektowanie tych
wymagań skutkuje bądź niedopuszczalnością tego środka (art. 530 § 2 k.p.k.), bądź
w fazie merytorycznej oceny uznaniem jego oczywistej bezzasadności – art. 535 §
3 k.p.k. (por. postanowienie SN z 23 lutego 2022 r., IV KK 437/21, Lex 3403008).
Oceniając więc każdorazowo zarzut kasacyjny wskazujący na zaistnienie rażącej
obrazy prawa materialnego należy mieć na uwadze, że w utrwalonym orzecznictwie
Sądu Najwyższego jednoznacznie wskazuje się, że kasacja nie stanowi trzeciej
instancji rozpoznawania spraw karnych, lecz jest nadzwyczajnym środkiem
odwoławczym mającym na celu eliminację błędów wynikających z wadliwego w
stopniu rażącym zastosowania przepisów prawa materialnego lub procesowego
albo związanych z wystąpieniem przesłanek z art. 439 § 1 k.p.k. Celem kasacji jest
zatem wyłącznie wyeliminowanie z obrotu prawnego prawomocnych orzeczeń
dotkniętych poważnymi wadami w postaci bezwzględnych przyczyn odwoławczych
lub innych rażących naruszeń prawa sądu odwoławczego o podobnej randze, co
sprawia, że postępowanie kasacyjne toczyć się może jedynie w tym tylko
kontekście, a nie odnośnie do merytorycznego rozpoznania sprawy, w której
kasacja została wniesiona (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dni: 25 lutego
2014 r., IV KK 6/14, Lex 1444343; 30 stycznia 2019 r., V KK 465/18, Lex 2621140;
23 sierpnia 2023 r., I KK 186/23, Lex 3723066; 21 stycznia 2025 r., III KK 605/24,
Lex 3839043; 27 marca 2025 r., II KK 517/24, Lex 3847500; 2 kwietnia 2025 r., V
KK 18/25, Lex 3850614; 29 maja 2025 r., III KK 203/25, Lex 3899477). Reguły
postępowania kasacyjnego zawarte w Rozdziale 55 Kodeksu postępowania
karnego mają przy tym zastosowanie także do postępowań prowadzonych na
podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń
wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego
II KK 441/25
5
bytu Państwa Polskiego (postanowienie SN z 18 października 2023 r., III KK 91/23,
Lex 3632289).
Postępowanie kasacyjne nie jest zatem postępowaniem, które miałoby ponawiać
kontrolę odwoławczą. Oznacza to, że w kasacji nie można podnosić zarzutów
typowych dla postępowania apelacyjnego, kwestionujących orzeczenie organu a
quo. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy w toku postępowania odwoławczego dojdzie do
tzw. „efektu przeniesienia”, czyli zaabsorbowania do orzeczenia sądu ad quem
uchybień popełnionych przez sąd pierwszej instancji, wskutek nierozpoznania lub
nienależytego rozpoznania środka zaskarżenia. Wówczas w kasacji winny jednak
zostać podniesione i opatrzone pogłębioną argumentacją zarzuty wskazujące na
wadliwe procedowanie tego sądu, w następstwie czego doszło do przeniknięcia
uchybienia, którego dopuścił się sąd a quo do orzeczenia sądu drugiej instancji (m.
in. postanowienie SN z 14 stycznia 2021 r., IV KK 438/20, Lex 3106214;
postanowienie SN z 23 kwietnia 2025 r., III KK 127/25, Lex 3880255).
Tymczasem postawiony przez pełnomocnika w rozpoznawanym nadzwyczajnym
środku zaskarżenia zarzut rażącej obrazy prawa materialnego odnosi się wprost do
orzeczenia sądu I instancji, dotycząc przepisów, których sąd odwoławczy nie
stosował, a co za tym idzie nie mógł ich naruszyć. Sąd ad quem jedynie kontrolował
zaskarżone orzeczenie, utrzymując je w mocy. Skarżący kwestionuje trafność
wyrażonego poglądu prawnego przez sąd I instancji, który został dostatecznie w
uzasadnieniu wyroku tego sądu uargumentowany, a następnie zaakceptowany
przez sąd odwoławczy, nie czyniąc żadnych zarzutów względem dokonanej kontroli
apelacyjnej.
Analiza sformułowanego zarzutu kasacyjnego nie wykazała zatem
prawdopodobieństwa choćby w nieznacznym stopniu, by w toku postępowania
apelacyjnego lub w wyroku sądu ad quem doszło do rażącego naruszenia prawa
mogącego mieć istotny wpływ na treść wyroku, o którym mowa w art. 523 § 1 k.p.k.
W realiach niniejszej sprawy naruszenie prawa karnego materialnego przez sąd
odwoławczy wskazane w zarzutach kasacji nie miało miejsca. Nie mogła ona zatem
przynieść pożądanego przez pełnomocnika rezultatu i musiała spotkać się z
uznaniem sformułowanych weń zarzutu za oczywiście bezzasadny.
II KK 441/25
6
W związku z oddaleniem nadzwyczajnego środka odwoławczego, Sąd
Najwyższy po myśli art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. obciążył skarżącą
kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego.
[WB]
[a.ł]
