II KK 378/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 7 listopada 2025 r.
SSN Paweł Kołodziejski
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 7 listopada 2025 r.,
sprawy z wniosku U.Ł.,
o zadośćuczynienie,
z powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z dnia 4 czerwca 2025 r., sygn. akt II AKa 9/25,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 26 listopada 2024 r., sygn. akt IV Ko 771/24
p o s t a n o w i ł :
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;
2. obciążyć wnioskodawcę U.Ł. opłatą sądową za
postępowanie kasacyjne, zwalniając ją od wydatków tego
postępowania.
[WB]
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 26 listopada 2024 r., sygn. akt IV
Ko 771/24 zasądził na podstawie art. 8 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23
II KK 378/25
2
lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób
represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
(dalej: ustawa lutowa) od Skarbu Państwa na rzecz U.Ł. kwotę 270.000 zł tytułem
zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez jej męża W.Ł. wynikłą z wydania
przez Komendanta Wojewódzkiego MO w L. w dniu 21 grudnia 1981 r. decyzji Nr
[…] o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 31 grudnia 1981 r. stanu
wojennego i wykonania tej decyzji poprzez internowanie w okresie od 21 grudnia
1981 r. do 20 września 1982 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia
uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt I), w pozostałej części wniosek
oddalając (pkt II). Orzeczenie zawierało także rozstrzygnięcia w przedmiocie
kosztów postępowania (pkt III i IV).
Wyrok ten zaskarżył pełnomocnik wnioskodawczyni w części, tj. co do
punktu II w zakresie w jakim oddalał dalej idące żądanie wniosku o
zadośćuczynienie, tj. ponad kwotę 270.000 zł, zarzucając:
1. „w oparciu o art. 438 pkt 2 k.p.k., obrazę przepisów postępowania, która
mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. poprzez dowolną
ocenę dowodów i wyciągnięcie z materiału dowodowego zgromadzonego w
sprawie wniosków sprzecznych z zasadami prawidłowego rozumowania,
doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy i uznanie, że zasądzone
zadośćuczynienie spełnia cel i wymogi określone art. 8 ust. 1 ustawy z dnia
23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób
represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa
Polskiego (dalej: ustawa lutowa, ustawa rehabilitacyjna) w przypadku krzywd
W.Ł. doznanych wskutek pozbawienia go wolności z tytułu internowania w
okresie od dnia 19 grudnia 1981 r. do dnia 20 września 1982 r. na podstawie
decyzji o internowaniu nr […], wydanej przez Komendanta Wojewódzkiej
Milicji Obywatelskiej w L. w dniu 21 grudnia 1981 r., w związku z jego
działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego;
2. w oparciu o art. 438 pkt 1a k.p.k., obrazę przepisów prawa materialnego:
1. tj. art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 445 § 2 k.c. oraz art. 448 k.c., w zbiegu z art.
8 ust. 1 ustawy lutowej, poprzez błędne przyjęcie, że zasądzona kwota
zadośćuczynienia jest kwotą odpowiednią w przypadku krzywd W.Ł.,
II KK 378/25
3
doznanych wskutek pozbawienia go wolności z tytułu internowania w okresie
od dnia 19 grudnia 1981 r. do dnia 20 września 1982 r. na podstawie decyzji
o internowaniu nr […], wydanej przez Komendanta Wojewódzkiej Milicji
Obywatelskiej w L. w dniu 21 grudnia 1981 r., w związku z jego
działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego;
2. w oparciu o art. 438 pkt 2) k.p.k. obrazę przepisów postępowania, która
mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 410 k.p.k. poprzez pominięcie
i nieuwzględnienie we właściwy sposób wszystkich istotnych okoliczności,
wynikających z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, które
miały wpływ na wymiar krzywd W.Ł., a w konsekwencji na wysokość
zadośćuczynienia, w szczególności okresu izolacji, stanu jego zdrowia
psychicznego oraz fizycznego, sposobu w jaki był traktowany oraz wpływu
tych wydarzeń na jego zdrowie fizyczne i psychiczne;
3. art. 8 ust. 1 ustawy lutowej w zw. z art. 445 § 1 k.c. poprzez błędne ich
zastosowanie skutkujące uznaniem, iż w okolicznościach niniejszej sprawy
sumą odpowiednią zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez W.Ł. jest
kwota 270.000,00 zł, podczas gdy Sąd I instancji nie uwzględnił we właściwy
sposób wszystkich istotnych okoliczności, które w sposób wyjątkowy miały
wpływ na wymiar doznanych przez niego krzywd, a w konsekwencji na
wysokość zadośćuczynienia, tj. okoliczności zatrzymania, i warunków, w
jakich odbywał izolację, izolacji od najbliższych, skutków psychicznych
osadzenia, obawy o dalszą przyszłość, zdrowie i życie, niepewności co do
okresu izolacji, skali moralnego pokrzywdzenia;
4. naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy lutowej w zw. z art. 445 § 1 k.c. poprzez
błędną ich wykładnię skutkującą nieprawidłowym sposobem szacowania
przyznanego zadośćuczynienia za doznaną przez W.Ł. krzywdę poprzez
miarkowanie wysokości zasądzonego zadośćuczynienia poprzez
przemnożenie kwoty ok. 1.000,00 złotych przez ilość dni pozbawienia
wolności W.Ł., podczas gdy szacowanie odpowiedniego zadośćuczynienia
nie powinno podlegać na mechanicznym (nawet pośrednio) przeliczeniu
powyższych wartości, bez uwzględnienia metody zastosowanej przez
pełnomocnika skarżącej w tym zakresie we wniosku – podczas gdy
II KK 378/25
4
szacowanie odpowiedniego zadośćuczynienia powinno podlegać
uwzględnieniu w sposób indywidualny całokształtu okoliczności sprawy oraz
krzywdy”.
W konsekwencji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie
na rzecz wnioskodawczyni dalszej kwoty 630.000 zł tytułem zadośćuczynienia,
ewentualnie przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Lublinie do ponownego
rozpoznania oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawczyni
kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg
norm przepisanych.
Po rozpoznaniu tak skonstruowanego środka odwoławczego, Sąd
Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 4 czerwca 2025 r., sygn. akt II AKa 9/25
utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, rozstrzygając jednocześnie w przedmiocie
kosztów postępowania drugoinstancyjnego.
Od powyższego wyroku kasację wywiódł pełnomocnik U.Ł., podnosząc
następujące zarzuty:
1. „rażące naruszenie prawa materialnego w postaci
1. art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń
wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz
niepodległego bytu Państwa Polskiego w zw. z art. 445 § 1 k.c. poprzez:
1. błędną wykładnię przesłanek statuujących obowiązek ustalania
adekwatności zadośćuczynienia, z jednoczesnym naruszeniem zasady
uznania sędziowskiego na rzecz oceny woluntarystycznej, zgodnie z
wypracowanymi regułami ustalenia wysokość zadośćuczynienia, w kwocie
rażąco zbyt niskiej w stosunku do rozmiarów krzywdy męża
Wnioskodawczyni, a także powielenie w tym zakresie błędnego
rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji oddalającego żądanie zasądzenia
zadośćuczynienia ponad kwotę 270.000 zł za krzywdę doznaną przez męża
Wnioskodawczyni, spowodowaną bezprawnym pozbawieniem wolności
przez okres ponad 9 miesięcy;
2. naruszenie zasad ustalania zadośćuczynienia na skutek nieuwzględnienia
wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności skali naruszenia prawa
przez organy państwowe PRL przy bezprawnym uwięzieniu W.Ł., w oparciu
II KK 378/25
5
o niezgodną z Konstytucją PRL podstawę prawną i rażącej dysproporcji
pomiędzy czynami popełnionymi przez męża Wnioskodawczyni a
zastosowanymi wobec niego środkami represji, jak również
nieuwzględnienie tego, że cierpienie W.Ł. wraz z upływem czasu zwiększało
się, w sytuacji gdy Sąd pierwszej instancji popełnił szereg błędów w tym
zakresie, zaś sąd ad quem nie dokonał koniecznej ich korekty, co
spowodowało, że obarczone jest nimi także orzeczenie Sądu II instancji.
3. Rażące naruszenie prawa procesowego w postaci:
1. art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. poprzez
niedostateczne rozważenie przez Sąd II instancji wszystkich okoliczności
sprawy, w tym poprzez naruszenie zasady obiektywizmu i przez to
dokonanie wybiórczej analizy materiału dowodowego, polegającej na nie
dokonywaniu własnych ustaleń faktycznych, a powieleniu jedynie tych
dokonanych przez Sąd I instancji – podczas gdy ustalenia te były
kwestionowane przez Skarżącą w apelacji”.
Tym samym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy
sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów
procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Prokurator w pisemnej odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako
oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniesiona kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym w
rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k., co upoważniało Sąd Najwyższy do jej oddalenia na
posiedzeniu.
Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 519 k.p.k. strona może
wnieść kasację od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego
postępowanie oraz od prawomocnego postanowienia sądu odwoławczego o
umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka zabezpieczającego określonego w
art. 93a k.k. Oznacza to, że podnoszone w tym nadzwyczajnym środku zaskarżenia
zarzuty muszą wskazywać na uchybienia, o których mowa w art. 523 § 1 k.p.k., do
których doszło na etapie postępowania drugoinstancyjnego. Niedopuszczalne jest
więc bezpośrednie atakowanie w kasacji orzeczenia sądu pierwszej instancji, a
II KK 378/25
6
także kwestionowanie poczynionych na tym etapie ustaleń faktycznych.
Tymczasem podniesione przez skarżącego zarzuty obrazy art. 8 ust. 1 ustawy
lutowej i art. 445 § 1 k.c. skierowane są właśnie w stosunku do orzeczenia sądu a
quo. Zauważyć bowiem należy, że sąd ad quem utrzymał w mocy orzeczenie
pierwszoinstancyjne co oznacza, że nie stosował wskazanych przepisów prawa
materialnego, ergo nie mógł ich naruszyć (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 28
października 2021 r., III KK 386/21; postanowienie SN z dnia 22 września 2022 r., I
KK 326/22; postanowienie SN z dnia 1 września 2023 r., I KK 243/23). Pierwszy z
podniesionych w kasacji zarzutów ma więc charakter niekasacyjny i jako taki w
zasadzie w ogóle nie powinien być rozpoznawany. Jak jednak słusznie zwraca się
uwagę w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zarzuty podniesione w kasacji pod
adresem orzeczenia sądu a quo podlegają rozważeniu przez sąd kasacyjny tylko w
takim zakresie, w jakim jest to nieodzowne dla należytego rozpoznania zarzutów
stawianych orzeczeniu sądu odwoławczego (por. wyrok SN z 18 listopada 1996 r.,
III KKN 148/96, OSNKW 1997, z. 1-2, poz. 12). Tym samym oceniając zarzut z
punktu pierwszego z uwzględnieniem art. 118 § 1 k.p.k., tj. przez pryzmat
uzasadnienia kasacji, należało go potraktować jako próbę zakwestionowania
standardu rzetelnej kontroli odwoławczej, wyznaczonego przez przepisy art. 433 §
2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., a w konsekwencji rozpoznać w takim zakresie
łącznie z zarzutem drugim, który dotyczył nierozważenia i nieustosunkowania się
przez sąd odwoławczy do wszystkich okoliczności podniesionych w apelacji
pełnomocnika U.Ł.
Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi jednak do wniosku, że
sąd ad quem sprostał nałożonym na niego wymaganiom, o których mowa we
wskazanych przepisach. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest
pogląd, zgodnie z którym nienależyta kontrola odwoławcza może zostać uznana za
inne rażące naruszenie prawa o istotnym wpływie na treść orzeczenia w rozumieniu
art. 523 § 1 k.p.k. jedynie wówczas, gdy będzie ona iluzoryczna, ogólnikowa,
schematyczna i nie ustosunkowująca się in concreto do istoty zarzutów (zob.
postanowienie SN z dnia 9 czerwca 2020 r., IV KK 121/20). Chodzi zatem o
rozpoznanie zarzutów podniesionych w środku odwoławczym w taki sposób, który
w istocie podważa konstytucyjny (art. 176 ust. 1 Konstytucji RP) i konwencyjny (art.
II KK 378/25
7
13 EKPC) standard dwuinstancyjności postępowania (vide postanowienie SN z
dnia 3 października 2024 r., III KK 405/24). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia
w niniejszej sprawie. Sąd drugiej instancji prawidłowo i rzetelnie odniósł się bowiem
do wszystkich zarzutów sformułowanych w zwykłym środku zaskarżenia, w tym
naruszenia art. 7 k.p.k. (s. 6-8 formularza UK2), jak i obrazy art. 445 § 1 k.c. oraz
art. 8 ust. 1 ustawy lutowej (s. 9-16 formularza UK2). Szczególną uwagę poświęcił
podnoszonej kwestii niedoszacowania wysokości zadośćuczynienia uznając, że
sąd meriti wziął pod uwagę wszystkie okoliczności eksponowane przez skarżącego
i prawidłowo je wyważył. Uwzględnił przy tym zarówno czas pozbawienia wolności
(internowania) W.Ł., jak i warunki, w jakich ono przebiegało, a także negatywne
konsekwencje jego niesłusznego pozbawienia wolności, które ww. odczuwał także
po zwolnieniu z internowania. Co więcej, podzielił stanowisko skarżącego, że
„zadośćuczynienie za krzywdę doznaną przez osobę represjonowaną za
działalność za rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego winno być z zasady
wyższe, aniżeli zadośćuczynienie zasądzone pokrzywdzonemu omyłką sądową”,
Oceniał zatem adekwatność przyznanego zadośćuczynienia także z
uwzględnieniem przyczyn zastosowania względem W.Ł. środków represji przez
organy PRL. Kwota 270.000 zł z całą pewnością nie odbiega od kwot zwyczajowo
zasądzanych w tego rodzaju sprawach, które wynoszą od kilku do kilkunastu
tysięcy złotych za jeden miesiąc. Tymczasem Sąd Najwyższy wielokrotnie
podkreślał, że zarzut niewłaściwego ustalenia kwoty zadośćuczynienia może być
skuteczny w postępowaniu kasacyjnym wyłącznie wtedy, gdy orzeczenie w sposób
oczywisty narusza zasady ustalenia wysokości tego świadczenia, co w praktyce
będzie miało miejsce tylko przy ustaleniu kwoty symbolicznej (zob. postanowienie
SN z dnia 22 września 2022 r., I KK 326/22 i przywołane tam judykaty).
Reasumując, nie budzi wątpliwości, że żadna kwota nie zrekompensuje
krzywdy doznanej z tytułu bezprawnego pozbawienia wolności, zwłaszcza za
działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Nie zmienia to jednak
faktu, iż kontroli instancyjnej dokonanej przez sąd odwoławczy w odniesieniu do
zasądzonego zadośćuczynienia nie sposób uznać za rażąco naruszającej przepisy
art. 433 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. Z tych też względów, nie stwierdzając
II KK 378/25
8
bezwzględnych przyczyn odwoławczych, Sąd Najwyższy orzekł o oddaleniu kasacji
jako oczywiście bezzasadnej.
Zważywszy na to, że art. 13 ustawy lutowej stwierdzający, iż koszty
postępowania w sprawach objętych ustawą pokrywa Skarb Państwa dotyczy tylko
kosztów powstałych w okresie od wszczęcia do prawomocnego zakończenia
postępowania (por. postanowienie SN z dnia 21 marca 1997 r., WKN 5/97, OSNKW
1997, nr 7-8, poz. 55), na podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.
obciążono wnioskodawczynię U.Ł. uiszczoną opłatą. Jednocześnie zgodnie z art.
624 § 1 k.p.k. ze względów słuszności zwolniono ww. od wydatków postępowania
kasacyjnego.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.
[WB]
[a.ł]
