II KK 308/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 marca 2025 r.
SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący)
SSN Marek Pietruszyński
SSN Barbara Skoczkowska (sprawozdawca)
Protokolant Dorota Szczerbiak
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 25 lutego 2025 r. i 19 marca
2025 r.,
w sprawie P.C.
skazanego za przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art.
31 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i in.,
kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego,
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 19 marca 2024 r., sygn. akt II AKa
329/23,
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 27 października 2023 r.,
sygn. akt II K 26/23,
na mocy art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k. uchyla
zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego
rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie.
Marek Pietruszyński Tomasz Artymiuk Barbara Skoczkowska
UZASADNIENIE
II KK 308/24
2
Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z dnia 27 października 2023 r., sygn. akt
II K 26/23, uznał oskarżonego P.C. za winnego szczegółowo opisanego w wyroku
przestępstwa z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.,
za które wymierzył mu karę 3 lat pozbawienia wolności (pkt I). Ponadto Sąd uznał
oskarżonego za winnego szczegółowo opisanego w wyroku przestępstwa z art. 157
§ 2 k.k., za które wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt II).
Orzeczone kary pozbawienia wolności Sąd połączył i wymierzył oskarżonemu karę
łączną 3 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności (pkt III), a na podstawie art. 93a § 1
pkt 4 k.k. w zw. z art. 93b § 1, 3 i 5 k.k. w zw. z art. 93c pkt 2, 4 i 5 k.k. w zw. z art.
93g § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek zabezpieczający w postaci pobytu w
odpowiednim zakładzie psychiatrycznym (pkt IV).
Po rozpoznaniu apelacji Prokuratora Rejonowego Radom-Zachód w Radomiu
oraz apelacji obrońcy oskarżonego, Sąd Apelacyjny w Lublinie zmienił zaskarżony
wyrok w ten sposób, że uchylił rozstrzygnięcie o karze łącznej (pkt I1.), w ramach
czynu przypisanego w pkt I wyroku Sądu I instancji uznał oskarżonego za winnego
przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.k.
w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., za które
wymierzył mu karę 6 lat pozbawienia wolności (pkt I2.). Ponadto Sąd odwoławczy
połączył jednostkowe kary pozbawienia wolności i wymierzył oskarżonemu karę
łączną 6 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności (pkt I3.), w pozostałym zakresie
utrzymując zaskarżony wyrok w mocy (pkt II).
Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanego,
zaskarżając go w całości, zarzucając:
„a. rażące naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na jego treść, a
mianowicie: obrazę art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k.
w zw. art. 410 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. poprzez dowolną ocenę przez Sąd
Apelacyjny zebranego materiału dowodowego podczas dokonywania kontroli
instancyjnej wyroku Sądu Okręgowego, w szczególności: wyjaśnień P.C., zeznań
A.K., M.D., T. B. oraz B.S., a także nagrania z monitoringu bez zachowania zasad
obiektywizmu oraz z naruszeniem zasady prawidłowego rozumowania, dokonaną
przez Sąd z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, a polegającą na
II KK 308/24
3
błędnym przyjęciu, że oskarżony C. swoim zachowaniem prowokował
pokrzywdzonego D. do ataku, kierując się chęcią zemsty i odwetu, podczas gdy:
- sprzeczne z logiką jest ustalenie, że zajęcie przez P.C. ławki w pobliżu
miejsca zajmowanego przez zachowujących się agresywnie pokrzywdzonych
stanowiło zachowanie wyzywające podjęte w celu spowodowania popełnienia
przez nich przestępstwa;
- sprzeczne z logiką jest ustalenie Sądu Apelacyjnego, że brak podjęcia przez
oskarżonego ucieczki stanowił akt prowokacji M.D. oraz towarzyszących mu
osób do zaatakowania go;
- Sąd II instancji pomija, że zachowanie uczestników zdarzenia było
obustronne;
- sprzeczne z doświadczeniem życiowym oraz logiką jest prowokowanie do
ataku przeciwników mających trzykrotną przewagę liczebną;
- sam fakt posiadania przez oskarżonego narzędzia, którym posłużył się
odpierając atak nie stanowi per se przejawu zaplanowania przezeń odwetu
bądź zemsty;
b. rażące naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na jego treść, a
mianowicie: obrazę art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. poprzez błędne
niezastosowanie oraz niedostateczne rozważenie wszystkich zarzutów zawartych w
apelacji tj. zarzutów wskazanych w pkt II b. apelacji.
c. rażące naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na jego treść tj. art.
25 § 1 k.k. w zw. z art. 25 § 3 k.k. poprzez błędną wykładnię przyjętą przez Sąd
odwoławczy, jakoby cel oskarżonego jakim było zwarcie/konfrontacja z
pokrzywdzonymi wykluczał możliwość przyjęcia działania w ramach obrony
koniecznej lub przekroczenia jej granic, zaś przewidywanie przez oskarżonego
możliwości zaatakowania i przygotowanie narzędzia do obrony oraz możliwość
ucieczki przez oskarżonego zanim doszło do ataku wykluczało działanie w
warunkach obrony koniecznej, podczas gdy przepis art. 25 k.k. w przeciwieństwie do
regulacji art. 26 k.k. nie wysławia wprost wymogu działania w określonym celu np.
celu obrony, zaś obrona konieczna ma charakter samoistny”.
II KK 308/24
4
Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu
Apelacyjnego w Lublinie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego
rozpoznania.
W odpowiedzi na kasację Prokurator Rejonowy Radom-Zachód w Radomiu
wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.
Pismem z dnia 22 września 2024 r. obrońca skazanego wskazał na możliwość
wystąpienia w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
ze względu na udział w składzie orzekającym sądu odwoławczego sędziego Sądu
Apelacyjnego w Lublinie X. Y.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja podlegała uwzględnieniu.
Skarżący w kasacji podniósł zarzuty dotyczące nieprawidłowej kontroli
odwoławczej przeprowadzonej przez Sąd Apelacyjny w Lublinie. Niezależnie od
granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść
orzeczenia Sąd Najwyższy jest jednak zobowiązany z urzędu do weryfikacji, czy w
sprawie nie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1
pkt 2 k.p.k. (art. 536 k.p.k.).
Nienależyta obsada Sądu odwoławczego wynikała z zasiadania w jego
składzie sędziego Sądu Apelacyjnego w Lublinie X. Y.
Zgodnie z uchwałą składu połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej,
Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-
4110-1/20, nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi
m.in. wówczas, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego
w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r. poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych
okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w
rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw
Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności.
II KK 308/24
5
Nieprawidłowość obsady sądu z udziałem osób powołanych na urząd
sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa od 2018 r. wynika z faktu, że od tego czasu organ ten przestał spełniać
cechy organu konstytucyjnego, o którym mowa w art. 187 ust. 1 Konstytucji RP.
Spowodowało to uchylenie domniemania spełnienia kryterium minimum
niezawisłości i bezstronności przez osoby powołane przez Prezydenta RP z
rekomendacji takiej Krajowej Rady Sądownictwa na stanowisko sędziego (zob. m.in.
wyroki SN: z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt III KK 404/21; z dnia 12 października
2022 r., sygn. akt III KK 193/20; z dnia 19 października 2022 r., sygn. akt II KS 32/21;
z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. akt II KK 206/21; z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt
II KK 571/22; z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt II KK 119/22). Taki pogląd znalazł
swoje odzwierciedlenie także w szeregu rozstrzygnięć organów międzynarodowych,
w tym w wyrokach ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie Reczkowicz przeciwko
Polsce (skarga nr 43447/19), z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek
przeciwko Polsce (skargi nr 49868/19 i 57511/19), z dnia 3 lutego 2022 r., Advance
Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20), z dnia 15 marca 2022 r.
(Wielka Izba), Grzęda przeciwko Polsce (skarga 43572/18).
Dla porządku należy jedynie dodać, że dla zachowania mocy obowiązującej
wskazanej wyżej uchwały składu połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23
stycznia 2020 r. nie ma jakiegokolwiek znaczenia prawnego rozstrzygnięcie
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020,
poz. 61, ani też inne rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego oraz zmiany ustawy
o Sądzie Najwyższym mające na celu wyłącznie zablokowanie orzecznictwa
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka w zakresie dokonanych przez te organy międzynarodowe interpretacji
wiążących Polskę norm traktatowych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
25 września 2023 r., III KZ 36/23).
Nienależyta obsada sądu z udziałem SSA X. Y. była już przedmiotem licznych
rozstrzygnięć Sądu Najwyższego zawartych w wyrokach: z dnia 10 kwietnia 2024 r.,
sygn. akt II KK 351/23; z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt II KK 251/23; z dnia 5 czerwca
2024 r., sygn. akt II KK 575/23; z dnia 3 września 2024 r., sygn. akt II KK 503/23; z
dnia 2 października 2024 r., sygn. akt II KK 169/24 i z dnia 18 października 2024 r.,
II KK 308/24
6
sygn. akt II KK 134/24. Biorąc pod uwagę fakt, że w powyższych orzeczeniach Sąd
Najwyższy szeroko opisał okoliczności faktyczne świadczące o tym, że in concreto
sąd z udziałem SSA X. Y. nie spełnia wymogu minimum bezstronności i
niezawisłości, w tym miejscu należy ograniczyć się jedynie do syntetycznego
wskazania tych okoliczności na podstawie materiałów zebranych m. in w sprawie II
KK 351/23 i dokonanych na ich podstawie szczegółowych ustaleń.
W odniesieniu do tego sędziego ustalono w szczególności, że:
- w 2016 r. sędzia X. Y. przyjął powołanie na stanowisko wiceprezesa Sądu
Okręgowego w Zamościu;
- został powołany przez Ministra Sprawiedliwości Z.Z. do Zespołu do
monitorowania stosowania Regulaminu urzędowania sądów powszechnych
(zarządzenie z dnia 24 listopada 2016 r.);
- w 2018 r. Prezes Sądu Okręgowego w Zamościu powierzył mu funkcję
Przewodniczącego II Wydziału Karnego tego Sądu na okres odpowiadający
kadencji Wiceprezesa, za czym poszło zwiększenie uposażenia z uwagi na
pełnienie w jednym sądzie dwóch funkcji;
- sędzia X. Y. był wielokrotnie delegowany przez Prezesa Sądu Apelacyjnego
w Lublinie do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w
Lublinie;
- od 2021 był delegowany do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie
Apelacyjnym w Lublinie przez Ministra Sprawiedliwości;
- uchwałą nr [...] Krajowej Rady Sądownictwa z dnia [...] 2021 r. sędzia X. Y.
został rekomendowany Prezydentowi RP na stanowisko sędziego w Sądzie
Apelacyjnym w Lublinie (jako jedyny kandydat na to stanowisko); Prezydent
RP powołał go na to stanowisko postanowieniem z dnia [...] 2022 r.;
- na przełomie 2017 i 2018 r. udzielił poparcia sędziemu Z.Ł. jako kandydatowi
na członka Krajowej Rady Sądownictwa.
Mając na uwadze całokształt powyższych okoliczności Sąd Najwyższy w
niniejszym składzie podziela stanowisko zaprezentowane w przywołanych wyrokach
SN, w których uznano sąd z udziałem SSA X. Y. za nienależycie obsadzony w
rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
II KK 308/24
7
Sąd Najwyższy na podstawie art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. ograniczył
się do rozważenia kwestii wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art.
439 § 1 pkt 2 k.p.k. Ze względu na stwierdzenie w sprawie nienależytej obsady sądu
skutkującej uchyleniem zaskarżonego orzeczenia rozpoznanie pozostałych zarzutów
należało uznać za przedwczesne.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie.
Marek Pietruszyński
[WB]
[r.g.]
Tomasz Artymiuk Barbara Skoczkowska
