II KK 213/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 4 sierpnia 2026 r.
SSN Anna Dziergawka (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Małgorzata Bednarek
SSN Ryszard Witkowski
w sprawie K. P.
skazanego za czyn z art. 286 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 4 sierpnia 2026 r.,
kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść
od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Lipsku
z dnia 26 marca 2027 r., sygn. akt II K 23/07,
1. uchyla zaskarżony wyrok i uniewinnia oskarżonego K. P. od
popełnienia zarzucanego mu czynu;
2. kosztami postępowania w sprawie obciąża Skarb Państwa.
Małgorzata Bednarek Anna Dziergawka Ryszard Witkowski
UZASADNIENIE
K. P. został oskarżony o to, że w dniu 18 sierpnia 2006 roku w S., powiatu l.,
województwa […] działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził do
niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem w kwocie 135 złotych T. S. w ten
II KK 213/26
2
sposób, że zaoferował na aukcji internetowej portalu […] nr […] do sprzedaży kartę
graficzną […] 128 MB, a następnie po otrzymaniu pieniędzy karty graficznej nie
dostarczył, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.
Sąd Rejonowy w Lipsku wyrokiem z dnia 26 marca 2007 r., sygn. akt II K 23/07
uznał oskarżonego K. P. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za to na
podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1, 2 i 3 k.k. skazał go na karę 10 miesięcy
pozbawienia wolności i grzywnę w wysokości 70 stawek dziennych ustalając
wysokość jednej stawki na 10 złotych (pkt I). Sąd orzekł o zawieszeniu wykonania
orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres próby 3 lat (pkt II) oraz oddał
oskarżonego pod dozór kuratora (pkt III). Ponadto sąd orzekł o kosztach sądowych
(pkt IV).
Żadna ze stron nie wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wobec
czego orzeczenie uprawomocniło się w dniu 3 kwietnia 2007 r.
Od powyższego wyroku kasację na korzyść skazanego wniósł Rzecznik Praw
Obywatelskich, który zaskarżonemu wyrokowi zarzucił rażące i mające istotny wpływ
na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 387
§ 2 k.p.k. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy
kodeks postępowania karnego, ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks
postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie
informacji niejawnych (Dz. U. Nr 17, poz. 155), polegające na niesłusznym
uwzględnieniu wniosku oskarżonego K. P. o wydanie wobec niego wyroku
skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i wymierzenie określonych w nim kar,
któremu nie sprzeciwił się prokurator i pokrzywdzony, w następstwie czego doszło
do rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisu
prawa materialnego, to jest art. 286 § 1 k.k., polegającego na skazaniu oskarżonego
za czyn, który nie zawierał wszystkich znamion przestępstwa oszustwa, które to
naruszenie było rażące oraz miało istotny wpływ na treść orzeczenia.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uniewinnienie
K. P. od zarzucanego mu czynu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
II KK 213/26
3
Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich jest oczywiście zasadna, dlatego
podlegała rozpoznaniu i uwzględnieniu na posiedzeniu bez udziału stron, zgodnie z
treścią art. 535 § 5 k.p.k.
Należy w pełni podzielić zarzut zawarty w kasacji Rzecznika Praw
Obywatelskich o rażącym naruszeniu przez Sąd Rejonowy w Lipsku przepisu prawa
karnego procesowego w postaci art. 387 § 2 k.p.k. oraz prawa materialnego w
postaci art. 286 § 1 k.k., co z uwagi na charakter tego uchybienia miało istotny wpływ
na treść wyroku.
Zgodnie z treścią art. 286 § 1 k.k. kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,
doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym
mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności
do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia
wolności od 6 miesięcy do lat 8. Przestępstwo oszustwa polega zatem na działaniu,
którego istotą jest wprowadzenie w błąd innej osoby albo wyzyskanie jej błędu lub
niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego takiego działania sprawcy.
Innymi słowy, działanie sprawcy, określone w art. 286 § 1 k.k., jako doprowadzenie
do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem, sprowadza się
zatem do trzech wymienionych w tym przepisie sposobów: wprowadzenie w błąd,
wyzyskanie błędu, wyzyskanie niezdolności do należytego pojmowania
przedsiębranego działania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że
pierwszy i drugi sposób opiera się na błędzie pokrzywdzonego, którego wyobrażenie
o rzeczywistości nie odpowiada faktom w zakresie istotnym dla podjęcia decyzji o
określonym rozporządzeniu mieniem. Sprawca albo błąd ten wywołuje,
przedstawiając pokrzywdzonemu fałszywy obraz rzeczywistości, albo wykorzystuje
fakt, że pokrzywdzony z innego powodu jest już w błędzie (zob. wyrok SN z dnia 2
grudnia 2002 r., IV KKN 135/00; wyrok SN z dnia 10 marca 2004 r., II KK 381/03;
wyrok SN z dnia 18 czerwca 2019 r., V KK 246/18). Trzeci sposób popełnienia
przestępstwa oszustwa wiąże się ze szczególnymi cechami osoby dokonującej
rozporządzenia mieniem. Jej niezdolność do należytego pojmowania
przedsiębranego działania może mieć charakter trwały, jak i przejściowy (zob. M.
Gałązka, w: A. Grześkowiak (red.), K. Wiak (red.), Kodeks karny. Komentarz,
Warszawa 2024, s. 1746). Zatem wszystkie inne sposoby wywołania skutku w
II KK 213/26
4
postaci niekorzystnego rozporządzenia mieniem pozostają poza zakresem
kryminalizacji przepisu art. 286 § 1 k.k. (zob. wyrok SN z dnia 17 czerwca 2025 r., III
KK 216/25).
W przedmiotowej sprawie opis zarzucanego K. P. czynu, zarówno zawarty w
akcie oskarżenia, jak i w sentencji wyroku, w przeciwieństwie do opisu zarzutu (k.
137 akt), poza znamionami działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz
doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, nie zawiera wskazania,
że oskarżony wprowadził w błąd T. S., wyzyskał jego błąd albo niezdolność do
należytego pojmowania przedsiębranego działania sprawcy. W opisie czynu
przypisanego skazanemu zawarto jedynie ustalenie, że K. P. działając w celu
osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia
własnym mieniem w kwocie 135 złotych T. S. w ten sposób, że zaoferował na aukcji
internetowej portalu […] nr […] do sprzedaży kartę graficzną […] 128 MB, a następnie
po otrzymaniu pieniędzy karty graficznej nie dostarczył. Stwierdzić zatem należy, że
czyn zarzucany oskarżonemu nie zawiera wszystkich znamion przestępstwa
oszustwa określonego w art. 286 § 1 k.k. Podkreślić trzeba, że brak w opisie czynu
przypisanego oskarżonemu w wyroku (art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.) jakiegokolwiek
znamienia ustawowego typu czynu zabronionego, zgodnie z treścią art. 1 § 1 k.k. i
art. 115 § 1 k.k., skutkuje niemożnością przypisania odpowiedzialności karnej za ten
czyn (zob. wyrok SN z dnia 6 kwietnia 2017 r., V KK 372/16).
Dodatkowo wskazać należy, iż sąd, rozpoznając wniosek złożony na podstawie art.
387 § 1 k.p.k., zobowiązany jest przede wszystkim sprawdzić zaistnienie wszystkich
warunków dopuszczalności takiego wniosku. Jednym z nich jest kontrola jego
zgodności z przepisami prawa karnego materialnego, obejmująca m.in. prawno-
karną ocenę czynu, jak też wymiar kary bądź środków karnych. Jeśli treść wniosku
tychże regulacji prawnych nie respektuje, niewątpliwym obowiązkiem sądu jest bądź
to uzależnienie swojej decyzji o uwzględnieniu tego wniosku od dokonania w nim
zmiany konwalidującej dostrzeżoną wadliwość (art. 387 § 3 k.p.k.), bądź też
rozpoznanie w dalszym ciągu sprawy na zasadach ogólnych (zob. wyrok SN z dnia
6 marca 2024 r., III KK 622/23; wyrok SN z dnia 26 czerwca 2024 r., III KK 73/24).
Sąd Rejonowy w Lipsku w niniejszej sprawie nie przeprowadził takiej kontroli w
sposób prawidłowy, przez co, jak słusznie wskazał skarżący, doszło do rażącego i
II KK 213/26
5
mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisów prawa karnego
procesowego, a mianowicie art. 387 § 1, 2 i 3 k.p.k. Sąd meriti nie dokonał, na
płaszczyźnie zgodności z przepisami prawa materialnego, należytej oceny wniosku
oskarżonego o wydanie wyroku w trybie art. 387 k.p.k., bowiem pominął konieczność
ustalenia, że okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, co odnosi
się do realizacji wszystkich znamion zarzucanego czynu (zob. wyrok SN z dnia 19
października 2022 r., III KK 378/22), a tym samym uwzględnił wadliwy wniosek o
dobrowolne poddanie się karze.
Nie budzi zatem wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie doszło do rażącego
naruszenia wskazanych w kasacji przepisów art. 387 § 2 k.p.k. i art. 286 § 1 k.k., a
naruszenie to miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Podkreślić również należy, że z uwagi na opis czynu oraz kierunek
zaskarżenia, Sąd Najwyższy nie mógł uchylić zaskarżonego wyroku i przekazać
sprawy do ponownego rozpoznania. W zaistniałej sytuacji koniecznym było uchylenie
zaskarżonego kasacją wyroku i uniewinnienie oskarżonego K. P. od popełnienia
zarzucanego mu czynu.
O kosztach postępowania w sprawie orzeczono na podstawie art. 632
pkt 2 k.p.k. i art. 638 k.p.k., obciążając nimi Skarb Państwa.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
[J.J.]
[r.g.]
Małgorzata Bednarek Anna Dziergawka Ryszard Witkowski
