II CSKP 976/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
18 lutego 2026 r.
SSN Marcin Krajewski (przewodniczący)
SSN Adam Doliwa (sprawozdawca)
SSN Kamil Zaradkiewicz
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 18 lutego 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej J.G.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 19 lipca 2022 r., VII AGa 332/22,
w sprawie z powództwa J.G.
przeciwko O. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
o zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od powódki na rzecz pozwanej 2700 (dwa tysiące
siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Adam Doliwa Marcin Krajewski Kamil Zaradkiewicz
UZASADNIENIE
J.G. wniosła o zasądzenie od pozwanej O. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością w W. kwoty 83 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi.
II CSKP 976/23
2
Wyrokiem z 13 stycznia 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie utrzymał w mocy
nakaz zapłaty z 11 stycznia 2019 r. w całości (pkt 1) i rozstrzygnął o kosztach procesu
(pkt 2).
Sąd Okręgowy ustalił, że na podstawie umowy z 15 maja 2017 r. powódka
zobowiązała się do wykonania prac wskazanych w załączniku do tej umowy.
Powódce przysługiwało prawo do wynagrodzenia umownego (§ 3 i § 4) na podstawie
podpisanego protokołu odbioru oraz faktur do tego protokołu. Protokół odbioru został
sporządzony 8 czerwca 2018 r. i strona pozwana podpisała go bez żadnych
zastrzeżeń, działając przez upoważnioną do tego osobę – K.O. W protokole
zamieszczono adnotację, że do wykonania pozostały czerpnia powietrza do piwnicy
oraz weryfikacja wentylacji śmietnika. W odniesieniu do pierwszego przypadku jako
przyczynę niewykonania prac podano: „w momencie frontu prac czyli w chwili
udostępnienia frontu robót”, w drugim zaś: „do uzgodnienia sposób wykonania". Oba
przypadki podpadają pod warunki wskazane w umowie,
tj. § 6, gdzie udostępnienie frontu robót zostało określone jako obowiązek
zamawiającego. Sąd Okręgowy podkreślił jednocześnie, że pozwana nie zarzucała,
aby powódka uchylała się od dokończenia robót w tym zakresie.
Na podstawie poczynionych ustaleń Sąd pierwszej instancji przyjął natomiast,
że zgodnie z postanowieniami umowy, tj. jej § 3 i § 4, powódka nabyła uprawnienie
do wystawienia faktury VAT za wykonanie przedmiotu umowy.
Wyrokiem z 19 lipca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił zaskarżony
wyrok w ten sposób, że uchylił nakaz zapłaty z 11 stycznia 2019 r. i oddalił
powództwo (pkt I) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt II).
Sąd Apelacyjny wywiódł, iż Sąd pierwszej instancji błędnie zakwalifikował
łączącą strony umowę jako umowę o dzieło. W ocenie Sądu drugiej instancji umowa
z 15 maja 2017 r. stanowiła określoną w art. 647 k.c. umowę o roboty budowlane,
bowiem zgodnie z § 1 umowy: „Wykonawca przyjął do wykonania roboty polegające
na wykonaniu systemu instalacji wentylacji lokali mieszkalnych, lokali usługowych,
komórek lokatorskich”, których szczegółowy opis stanowić miał załącznik nr 2 do
umowy. Jako integralną część ww. umowy, w jej § 11 pkt 5, określono również rysunki
wykonawcze. Poza obowiązkiem zapłaty wynagrodzenia, w umowie przewidziano
II CSKP 976/23
3
dla Zamawiającego dodatkowo obowiązek udostępnienia Wykonawcy frontu robót
w zakresie niezbędnym do wykonania przedmiotu umowy, dostępu do energii
elektrycznej i wody oraz dokonania odbioru końcowego wykonanego systemu
instalacji (§ 6).
W ocenie Sądu Apelacyjnego „Protokół" z 8 czerwca 2018 r. nie stanowił
protokołu odbioru, ale jedynie pismo z komisyjnego przekazania dokumentacji
i określenia prac pozostałych do wykonania bez jednoczesnego zaakceptowania już
wykonanych i dokonania ich odbioru.
Od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wywiodła
powódka, która zaskarżyła orzeczenie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu
zarzuciła:
- naruszenie przepisów, skutkujących nieważnością postępowania, tj. art. 394 pkt 4
k.p.c. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii
Europejskiej, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych
wolności; art. 379 pkt 5 w zw. z art. 382 i 386 § 4 k.p.c., a także art. 1561 k.p.c.
- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 373 § 1 w zw. z art. 328 § 1 i 4 k.p.c.;
art. 382 k.p.c.; art. 385 k.p.c.; art. 4801 § 1 i 2 w zw. z art. 485 w zw.
z art. 201 k.p.c.; art. 386 § 1 i 4 k.p.c.; art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności adwokackie; art. 102 k.p.c.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości ze
zniesieniem postępowania i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,
ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i odrzucenie apelacji
pozwanego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna powódki okazała się bezzasadna.
W pierwszej kolejności należało rozpatrzyć zarzut naruszenia art. 379
pkt 4 k.p.c. wobec rozpoznania apelacji przez sędziego, który zdaniem skarżącej
został nieprawidłowo powołany, co doprowadziło do nieważności postępowania.
II CSKP 976/23
4
Na marginesie wskazać należy, że skarżąca omyłkowo i błędnie zarzuciła
naruszenie art. 394 pkt 4 k.p.c., zamiast art. 379 pkt 4 k.p.c., co wynikało z treści
uzasadnienia skargi kasacyjnej.
Skarżąca nie wskazała jednak na jakiekolwiek konkretne okoliczności (poza
powołaniem sędziego przez Krajową Radę Sądownictwa po zmianach ustawowych),
które mogłyby prowadzić do wniosku o istnieniu obiektywnie uzasadnionych
wątpliwości co do wskazanego w skardze sędziego, a tym bardziej do sformułowania
wniosku o nieważności postępowania. Powołanie sędziego sądu powszechnego na
wniosek aktualnie funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej na
mocy obowiązujących przepisów ustawowych, nie jest bowiem okolicznością, która
może prowadzić do przyjęcia, że postępowanie z udziałem takiego sędziego jest
dotknięte nieważnością w rozumieniu art. 379 k.p.c. (zob. wyrok SN z 21 sierpnia
2025 r., II CSKP 899/23). W tym stanie rzeczy sformułowany w skardze kasacyjnej
zarzut (także w postaci przyczyny przyjęcia skargi do rozpoznania) w postaci
nieważności postępowania nie tylko nie został wykazany, ale nawet
uprawdopodobniony.
Ponadto podkreślenia wymaga, że zgodnie z pkt 1 uchwały składu 7 sędziów
SN z 10 października 2024 r., III CZP 44/23, żądanie sędziego lub wniosek
o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy oparte wyłącznie na okolicznościach
towarzyszących powołaniu tego sędziego nie wywołuje skutków prawnych; w takiej
sytuacji stosuje się per analogiam art. 531 § 2 i 3 k.p.c.
Niezależnie od tego wskazać należy, że w przypadku zastrzeżeń co do
niezawisłości i bezstronności sędziów powódka mogła skorzystać z przysługujących
jej instrumentów procesowych, np. wniosku o wyłączenie sędziego
(por. postanowienie SN z 4 czerwca 2025 r., I CSK 2941/24). Zaniechanie takich
czynności w toku postępowania a powoływanie się na wątpliwości co do
bezstronności i niezawisłości sędziów dopiero w skardze kasacyjnej stanowi bez
wątpienia nadużycie prawa procesowego w rozumieniu art. 41 k.p.c.
Pozbawienie strony możności obrony praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c.
obejmuje sytuacje, w których z powodu naruszenia przepisów postępowania przez
sąd, strona, wbrew swej woli, została faktycznie pozbawiona możności działania
II CSKP 976/23
5
w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutków tego uchybienia nie można
było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji. Chodzi przy tym
o faktyczny brak możności działania (obrony), bez względu na to, czy działanie strony
mogłoby mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia. Zatem przy analizie, czy doszło do
pozbawienia strony możności obrony swych praw w sposób prowadzący do
nieważności postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. należy najpierw
rozważyć, (1) czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, następnie zbadać,
(2) czy uchybienie to wpłynęło na możność strony działania w postępowaniu (a więc
czy istniał związek przyczynowy między naruszeniem przepisu prawa
a pozbawieniem możności działania), wreszcie ocenić, (3) czy skutków tego
uchybienia nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji.
Dopiero w razie kumulatywnego spełnienia tych trzech przesłanek można uznać, że
strona została pozbawiona możności obrony (zob. postanowienie SN z 19 marca
2026 r., I CSK 220/26).
Zdaniem skarżącej nieważność postępowania miała polegać także na
odmiennej ocenie materiału dowodowego dokonanej przez Sąd drugiej instancji.
W ocenie Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym sprawę w niniejszej sprawie
nie może być mowy o pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw. W toku
sprawy powódka cofnęła wnioski dowodowe, tym samym sama pozbawiła się
możliwości wykazania zasadności powództwa. Ponadto twierdzenia skarżącej,
jakoby intencją cofnięcia wniosków dowodowych było nieprzedłużanie postępowania
należy uznać za lakoniczne i nieuzasadnione. Sąd drugiej instancji wprost stwierdził,
że powódka nie sprostała ciążącemu na niej obowiązkowi z art. 6 k.c.
Niewywiedzenie z przeprowadzonych dowodów wniosków zbieżnych z argumentacją
skarżącej nie świadczy o pozbawieniu jej możliwości obrony jej praw.
Z tej przyczyny Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie zaistniała nieważność
postępowania, a zarzuty skargi co do naruszenia przepisów prawa procesowego nie
mogły zostać uznane za zasadne.
W ocenie Sądu Najwyższego nie są uzasadnione również pozostałe
podniesione przez skarżącą zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
II CSKP 976/23
6
W kontekście dalszych zarzutów skargi kasacyjnej należy przypomnieć,
iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się też, że art. 382 k.p.c. tylko
wyjątkowo może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej. Sytuacja
taka ma miejsce zwłaszcza wówczas, jeżeli skarżący wykaże, że sąd drugiej instancji
bezpodstawnie pominął część zebranego w sprawie materiału, orzekając wyłącznie
na podstawie materiału zgromadzonego przed sądem pierwszej instancji albo oparł
swe merytoryczne orzeczenie na własnym materiale, z pominięciem wyników
postępowania dowodowego przeprowadzonego przez sąd pierwszej instancji,
a uchybienie to, mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Należy przy tym odróżnić
sytuację, w której sąd drugiej instancji nie uzupełnia postępowania dowodowego od
sytuacji, gdy sąd przy ferowaniu wyroku pomija materiał zgromadzony w sprawie.
Regulacja z art. 382 k.p.c. ma charakter ogólnych wytycznych, skierowanych do sądu
orzekającego w danej sprawie, wobec czego ze swej istoty nie może być
w postępowaniu apelacyjnym naruszona (samodzielnie) w sposób kwalifikowany,
widoczny "na pierwszy rzut oka". Postępowanie odwoławcze w ramach k.p.c. opiera
się na modelu apelacji pełnej, który nie ogranicza apelującego jedynie do wskazania
podstaw określonych w kodeksie, lecz na podstawie art. 382 k.p.c. przyznaje mu
także możliwość wprowadzenia nowego materiału dowodowego i faktycznego.
W obowiązującym aktualnie modelu apelacji pełnej sąd drugiej instancji powtórnie
rozpoznaje sprawę merytorycznie, w granicach zaskarżenia, co zakłada konieczność
dokonania ustaleń faktycznych, z uwzględnieniem materiału sprawy zgromadzonego
zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji. W ramach kompetencji rozpoznawczej
i kontrolnej sąd drugiej instancji może podtrzymać ustalenia faktyczne stanowiące
podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji, albo je zmienić, nawet bez
przeprowadzenia postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia,
chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub uzupełnienia tego
postępowania (zob. wyrok SN z 20 sierpnia 2025 r., II CSKP 1660/22).
Sąd odwoławczy dokonał odmiennych ustaleń faktycznych na podstawie
materiału dowodowego zgormadzonego przez Sąd pierwszej instancji, co w ramach
systemu apelacji pełnej należało uznać za prawidłowe.
II CSKP 976/23
7
Potwierdzenia nie znalazł także zarzut dotyczący zasądzenia kosztów
zastępstwa procesowego. Sąd drugiej instancji szczegółowo i trafnie rozstrzygnął
o kosztach postępowania zarówno pierwszoinstancyjnego jak i drugoinstancyjnego.
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.
oddalił skargę kasacyjną powódki. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono
zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie.
Adam Doliwa
Marcin Krajewski Kamil Zaradkiewicz
(P.H.)
[r.g.]
