Co dokładnie stanowi przepis
Art. 201 KPC nakłada na przewodniczącego obowiązek wstępnej oceny każdej sprawy, która wpłynęła do sądu. Przewodniczący bada, w jakim trybie sprawa ma zostać rozpoznana, czyli czy właściwe jest postępowanie procesowe, czy nieprocesowe, a także czy sprawa powinna zostać rozpoznana według przepisów o postępowaniu odrębnym (na przykład w sprawach z zakresu prawa pracy, w sprawach gospodarczych czy konsumenckich). Po dokonaniu tej oceny przewodniczący wydaje odpowiednie zarządzenia porządkujące dalszy bieg sprawy. Paragraf 1 przewiduje również, że w wypadkach wskazanych w ustawie przewodniczący wyznacza posiedzenie niejawne w celu wydania nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym. Paragraf 2 rozstrzyga natomiast sytuację, w której sprawa została wszczęta lub była prowadzona w trybie niewłaściwym: sąd rozpoznaje ją wtedy w trybie właściwym albo przekazuje sądowi właściwemu, a każda strona może żądać powtórzenia czynności sądu dokonanych bez jej udziału.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis działa na najwcześniejszym etapie postępowania, zaraz po wpłynięciu pisma wszczynającego sprawę, jeszcze przed wyznaczeniem rozprawy. Ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy z treści żądania nie wynika jednoznacznie, czy sprawa należy do procesu, czy do postępowania nieprocesowego, albo gdy zachodzą przesłanki uruchomienia postępowania odrębnego. Art. 201 KPC stosuje się także później, jeżeli dopiero w toku sprawy okaże się, że dotychczasowy tryb był niewłaściwy. Kluczowe jest to, że błąd co do trybu nie powoduje sam przez się unieważnienia dotychczasowych czynności - sąd koryguje tryb i prowadzi sprawę dalej, a odesłanie do przepisów artykułu poprzedzającego reguluje skutki przekazania.
Przykład
Osoba składa pismo zatytułowane "pozew" i domaga się stwierdzenia nabycia spadku po rodzicu. Przewodniczący, badając sprawę w trybie art. 201 KPC, ustala, że tego rodzaju żądanie rozpoznaje się w postępowaniu nieprocesowym, a nie procesowym. Wydaje zatem odpowiednie zarządzenie i sprawa toczy się dalej we właściwym trybie, bez konieczności składania nowego pisma przez wnioskodawcę. Gdyby część czynności sądu została wcześniej dokonana bez udziału jednego z uczestników, może on żądać ich powtórzenia.
Częste nieporozumienia
Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że wniesienie sprawy w niewłaściwym trybie skutkuje odrzuceniem pisma lub utratą opłaty. Tak nie jest - art. 201 KPC służy właśnie temu, aby sąd samodzielnie skorygował tryb. Mylone bywa też pojęcie trybu (proces albo postępowanie nieprocesowe) z pojęciem postępowania odrębnego, które jest szczególną odmianą procesu. Nieporozumieniem jest również sądzenie, że żądanie powtórzenia czynności przysługuje zawsze - dotyczy ono wyłącznie czynności sądu dokonanych bez udziału danej strony. Wreszcie sama zmiana trybu nie oznacza, że sąd rozstrzygnął cokolwiek o zasadności żądania. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
