POSTANOWIENIE

22 maja 2024 r.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

SSN Beata Janiszewska (przewodniczący)
‎SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
‎SSN Jacek Grela (sprawozdawca)

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 22 maja 2024 r. w Warszawie
‎skargi kasacyjnej M. K.
‎od postanowienia Sądu Okręgowego w Rzeszowie
‎z 25 listopada 2021 r., V Ca 275/21,
‎w sprawie z wniosku M. K.
‎z udziałem J. K.
‎o zasiedzenie,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od M. K. na rzecz J. K. 1350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych kosztów postępowania kasacyjnego.

Agnieszka Góra-Błaszczykowska Beata Janiszewska Jacek Grela

UZASADNIENIE

Postanowieniem z 15 października 2020 r. Sąd Rejonowy w Rzeszowie oddalił wniosek M. K., w sprawie toczącej się z udziałem uczestnika J. K., o stwierdzenie, że wnioskodawczyni z dniem 19 stycznia 2015 r. nabyła przez zasiedzenie udział ½ we współwłasności bliżej określonej zabudowanej nieruchomości gruntowej.

Postanowieniem z 25 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie oddalił apelację.

Sąd drugiej instancji ustalił, że właścicielem nieruchomości była W. K., która zmarła […] 2013 r. w R.. W chwili śmierci była wdową. Jej spadkobiercami zostali: uczestnik i S. K. po ½ części. 16 września 2014 r. dokonali oni działu spadku, w wyniku którego przedmiotową nieruchomość w całości nabył uczestnik.

29 grudnia 1984 r. wnioskodawczyni zawarła ze S. K. związek małżeński. W. i B. K. - teściowie wnioskodawczyni, wyrazili zgodę, aby wraz z mężem zamieszkała ona w ich domu na przedmiotowej nieruchomości w jednym z pokoi. Oni natomiast zajmowali drugi pokój. W latach 70-tych XX w. budynek został rozbudowany o dobudówkę - ganek, który wykonano jako parterowy, podpiwniczony, o konstrukcji murowanej. W. K., chcąc stworzyć lepsze warunki mieszkaniowe, podjęła decyzję o rozbudowie domu. W 1986 r. rozpoczęto przygotowania do przebudowy instalacji kanalizacyjnej. Około 1994 r. dobudówka (ganek) została przebudowana
‎i wykonano w niej łazienkę, hol i WC. Koszty przebudowy finansowali W.
‎i B. K.. Prace wykonywał ojciec i brat wnioskodawczyni.
‎Mąż wnioskodawczyni układał płytki.

W 1996 r. został przeprowadzony kolejny remont budynku, polegający
‎na wymianie pokrycia dachowego na całym budynku oraz poszerzeniu schodów. Wykonano również elewację domu. W pracach tych również uczestniczyli ojciec
‎i brat wnioskodawczyni. Remont został sfinansowany przez W. K..

S.G., matka wnioskodawczyni, założyła jej na osiemnaste urodziny książeczkę mieszkaniową, z której środki pieniężne zostały przeznaczone przez wnioskodawczynię i jej męża na wycieczkę. Wnioskodawczyni partycypowała w kosztach utrzymania domu przez opłacanie prądu w zajmowanej wraz z rodziną części domu, począwszy od 1994 r. Woda i kanalizacja były wspólne dla obu części budynku i były opłacane przez W. K., która opłacała również podatek od nieruchomości. Od frontu domu znajdował się ogród warzywny, który prowadziła W.K..

Od chwili śmierci W. K. wnioskodawczyni wraz synem i córką zarządzają samodzielnie dobudowaną częścią budynku. Wnioskodawczyni otrzymywała z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. zasiłki celowe i pokrywała nimi koszty zakupu węgla i wykonywanych przez nią remontów.

Wnioskodawczyni w 2008 r. wykonała drobne prace remontowe
‎w zajmowanej przez nią i jej rodzinę dobudowanej części budynku, które
‎w przeważającej części zostały sfinansowane przez jej syna - D. K.. Prace polegały mi.in. na wymianie podłogi w pokoju, wymianie drzwi wejściowych. Prace były wykonywane za zgodą W. K.. Wnioskodawczyni zakupiła pralkę do łazienki, podgrzewacz wody, baterię i inne materiały potrzebne
‎do montażu. Na zlecenie wnioskodawczyni 24 lipca 2017 r. została wykonana okresowa kontrola stanu technicznego przewodów kominowych.

Po śmierci W. K., tj. 5 września 2013 r., M. wystawiło zestawienie nierozliczonych należności. Rachunki nie były opłacane przez męża wnioskodawczyni, który zobowiązał się do ich opłacania wobec W. K.. Z kolei D. K. nadużywał alkoholu. Stąd obowiązek utrzymania rodziny spoczywał
‎na wnioskodawczyni, która opłacała rachunki za wodę za okres od września 2013 r.

M. 15 stycznia 2015 r. skierowało do W. K. upomnienie w związku z zaległością w płatności za usługę dostarczania wody na 1 019,09 zł. Wnioskodawczyni 23 stycznia 2015 r. zobowiązała się do zapłaty zaległości w miesięcznych ratach po 150 zł. Rachunki za prąd były wystawiane na S. K. i opłacane przez wnioskodawczynię od 2011 r.

W ocenie Sądu Okręgowego korzystanie z nieruchomości przez wnioskodawczynię, za wiedzą i zgodą W. K., nie stworzyło samodzielnego, rzeczywistego i niezależnego od woli właścicielki stanu władztwa nad tą nieruchomością, wypełniającego znamiona samoistnego posiadania
‎w rozumieniu art. 336 k.c. W. K. czuła się właścicielką całej nieruchomości i zezwoliła jedynie wnioskodawczyni na zamieszkiwanie, początkowo w domu razem z nią i jej mężem, a następnie w części dobudowanej. Uważała, że po jej śmierci synowie podzielą się nieruchomością.

Zdaniem Sądu drugiej instancji fakt, że ojciec i brat wnioskodawczyni pomagali w wybudowaniu dobudówki czy w innych remontach oraz osobiste starania wnioskodawczyni czy wydatki na poprawę warunków mieszkaniowych,
‎nie mają związku z twierdzeniem, iż wnioskodawczyni czuła się i była traktowana jak posiadacz samoistny przedmiotowej części nieruchomości. Nic się nie działo bez zgody i wiedzy W. K. w zakresie substancji domu, jego remontu czy czynności związanych z bieżącą eksploatacją, co świadczy o tym, że czuła
‎się ona właścicielką całości.

Sąd Okręgowy podkreślił, że wnioskodawczyni w chwili zamieszkania
‎w dobudówce była posiadaczem zależnym nieruchomości. Brak jest jakichkolwiek okoliczności wskazujących na zmianę charakteru tego posiadania z zależnego
‎na samoistne. Wnioskodawczyni nie wykazała wystąpienia takiej zmiany
‎ii nie uzewnętrzniła jej wobec otoczenia.

Powyższe orzeczenie zaskarżyła skargą kasacyjną wnioskodawczyni, zarzucając:

1.nieważność postępowania z art. 379 pkt 5 w zw. z art. 374 k.p.c.
‎w zw. z art. 15zzs1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem
‎i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w zw. z art. 214 § 1 w zw. art. 149 § 2
‎w zw. z art. 133 § 3 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
‎w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 9 k.p.c. - wnioskodawczyni
‎i jej pełnomocnik nie brali udziału w posiedzeniu bądź rozprawie apelacyjnej, ponieważ apelację rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, mimo że wniosek o przeprowadzenie rozprawy został zawarty na str. 7 apelacji;

2.naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 378 § 1
‎w zw. z art. 13 § 2 w zw. z art. 327¹ w zw. z art. 387 § 2¹
‎w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 382 w zw. z art. 233 w zw. z art. 3,
‎art. 207, art. 217 § 2 w zw. art. 328 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw.
‎z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, przez nierozważenie i nieodniesienie
‎się do szeregu istotnych i konkretnych zarzutów podniesionych w apelacji;

3.naruszenie prawa materialnego, tj. art. 172 w zw. z art. 174
‎w zw. z art. 336 w zw. z art. 197 k.c., przez błędną wykładnię
‎i niezastosowanie ww. przepisów; Sąd drugiej instancji, za Sądem pierwszej instancji, nie rozpoznał istoty sprawy - całkowicie pominął ocenę prawną oraz dokonał błędnej wykładni przepisów;

4.naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 13 § 2 w zw. z art. 391 § 1,
‎art. 378 § 1 w zw. z art. 382 k.p.c., przez pozostawienie poza oceną części materiału dowodowego sprawy, jak i okoliczności faktycznych stanowiących przesłanki zastosowania normy prawa materialnego, będącej podstawą roszczenia.

We wnioskach skarżąca domagała się uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu Rejonowego i przekazania sprawy
‎do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji; ewentualnie uchylenia
‎w całości zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania; ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości
‎i orzeczenia co do istoty sprawy zgodne z żądaniem apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona.

Nietrafny przede wszystkim jest zarzut nieważności postępowania. W istocie, zgodnie z art. 374 k.p.c. Sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę
‎na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne.
‎Z kolei nie jest to dopuszczalne, jeżeli strona w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że cofnięto pozew
‎lub apelację albo zachodzi nieważność postępowania.

Jednakże – jak zauważyła wnioskodawczyni – zaskarżone postanowienie zapadło w okresie panującego w Polsce stanu epidemicznego. Zgodnie z wówczas obowiązującym art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.
‎o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem
‎i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, gdy nie można przeprowadzić posiedzenia zdalnego,
‎a przeprowadzenie rozprawy lub posiedzenia jawnego nie jest konieczne. Niewątpliwie przepis ten stanowił wyjątek od rozwiązania zawartego
‎w art. 374 k.p.c. Przewodniczący posiadał w tym zakresie swoistą autonomię. Skorzystanie przez niego z możliwości wynikającej z ww. art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 3
‎nie może być poczytywane jako przyczyna ewentualnej nieważności postępowania.

Odnośnie do drugiego z zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przypomnieć trzeba, że ugruntowane jest stanowisko Sądu Najwyższego, iż z ustanowionego obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji w art. 378 § 1 k.p.c. nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu podniesionego w apelacji.
‎Za wystarczające uznaje się odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (zob. np. postanowienie 26 marca 2024 r., I CSK 6890/22). Rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji i motywy zawarte w pisemnym uzasadnieniu wskazują na to, że dokonano kompleksowej analizy i oceny zarzutów, twierdzeń i argumentacji zawartych w apelacji,
‎co doprowadziło do trafnej konkluzji, że w okolicznościach niniejszej sprawy
‎nie zaistniały przesłanki nabycia udziału we współwłasności przez zasiedzenie.

Z powyższymi zagadnieniami łączy się zarzut czwarty zawarty w skardze kasacyjnej. W tym wypadku, przez przywołanie konkretnych przepisów prawa,
‎tj. art. 13 § 2 w zw. z art. 391 § 1, art. 378 § 1 w zw. z art. 382 k.p.c., skarżąca dążyła w istocie do przedstawienia swojej wersji wydarzeń, a więc podstawy faktycznej odmiennej od przyjętej przez Sąd ad quem. Tymczasem przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 398³ § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą
‎być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Uzupełnieniem
‎tej normy jest art. 398¹³ § 2 k.p.c., w myśl którego Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Refleksem uznania zarzutów naruszenia przepisów postępowania
‎za nieuzasadnione jest nietrafność podniesionego zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 172 w zw. z art. 174 w zw. z art. 336 w zw. z art. 197 k.c.
‎W świetle poczynionych bowiem przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych, którymi – jak wskazano powyżej - Sąd Najwyższy jest związany, prawidło uznano, że brak jest przesłanki nabycia przez wnioskodawczynię udziału we współwłasności przez zasiedzenie w postaci samoistnego posiadania (współposiadania) spornej nieruchomości.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398¹⁴ k.p.c., oddalił skargę kasacyjną oraz na podstawie art. 108 § 1, art. 520 § 3
‎w zw. z art. 391 § 1 i art. 398²¹ k.p.c. rozstrzygnął o kosztach postępowania kasacyjnego.

Agnieszka Góra-Błaszczykowska Beata Janiszewska Jacek Grela

[SOP]

[ał]