Co dokładnie stanowi przepis
Art. 9 KPC wyraża jedną z podstawowych zasad procesu cywilnego - zasadę jawności rozpoznawania spraw. Zgodnie z § 1 sprawy rozpoznaje się jawnie, a odstępstwo od tej reguły jest możliwe tylko wtedy, gdy przewiduje to przepis szczególny. Z jawnością ściśle wiąże się uprawnienie stron i uczestników postępowania do przeglądania akt sprawy oraz do otrzymywania z nich odpisów, kopii lub wyciągów. Paragraf 1(1) dopuszcza, aby dostęp do akt i wydawanie dokumentów odbywały się drogą elektroniczną - za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe albo portalu informacyjnego sądów powszechnych. Paragraf 2 przyznaje stronom i uczestnikom prawo do otrzymania z akt zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku, chyba że protokół sporządzono wyłącznie pisemnie, przy czym przewodniczący wydaje sam zapis dźwięku, jeżeli wydaniu nagrania obrazu sprzeciwia się ważny interes publiczny lub prywatny. Paragraf 3 zawęża to uprawnienie w sprawach rozpoznawanych przy drzwiach zamkniętych - wówczas można otrzymać jedynie zapis dźwięku.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis znajduje zastosowanie w każdym postępowaniu cywilnym prowadzonym na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego, zarówno procesowym, jak i nieprocesowym. Odnosi się do sposobu prowadzenia posiedzeń sądowych, a także do bieżącego dostępu uczestników do materiału zgromadzonego w aktach. Uprawnienia z art. 9 KPC przysługują stronom i uczestnikom postępowania, a więc osobom formalnie biorącym udział w sprawie, oraz działającym w ich imieniu pełnomocnikom. Znaczenie praktyczne ma zwłaszcza wtedy, gdy strona przygotowuje pismo procesowe, środek zaskarżenia albo chce zweryfikować przebieg rozprawy utrwalonej w protokole elektronicznym. Ograniczenia z § 2 i § 3 uruchamiają się dopiero wtedy, gdy istnieje ważny interes publiczny lub prywatny albo gdy posiedzenie odbyło się przy drzwiach zamkniętych.
Przykład
Po rozprawie w sprawie o zapłatę pozwany chce dokładnie przeanalizować zeznania świadka, aby przygotować apelację. Zwraca się do sądu o wydanie nagrania rozprawy oraz o kopie kilku dokumentów znajdujących się w aktach. Jeżeli protokół był sporządzany w formie elektronicznej, pozwany może otrzymać zapis obrazu i dźwięku, a jeżeli przewodniczący uzna, że wydaniu obrazu sprzeciwia się ważny interes prywatny świadka, wydany zostanie sam zapis dźwięku. Część dokumentów pozwany może pobrać samodzielnie przez portal informacyjny, bez konieczności osobistej wizyty w czytelni akt.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest utożsamianie jawności z prawem każdej osoby z ulicy do przeglądania akt - art. 9 KPC przyznaje to uprawnienie stronom i uczestnikom, a jawność posiedzeń dotyczy możliwości obserwowania rozprawy. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że nagranie obrazu i dźwięku przysługuje zawsze; przepis wprost dopuszcza wydanie samego dźwięku, a przy drzwiach zamkniętych ogranicza uprawnienie do zapisu dźwięku. Trzeci częsty błąd polega na oczekiwaniu, że każde akta są w całości dostępne w portalu informacyjnym - dostęp elektroniczny jest możliwością, a nie gwarancją pełnej cyfryzacji każdej sprawy. Warto też pamiętać, że przepisy szczególne mogą wyłączać jawność w określonych kategoriach spraw. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni zakres dostępnych uprawnień.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.