Art. 9¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 9[1] KPC reguluje uprawnienie stron i uczestników postępowania cywilnego do rejestrowania dźwięku z przebiegu posiedzeń oraz innych czynności sądowych. Zgodnie z § 1 na takie utrwalanie nie jest wymagane zezwolenie sądu, o ile osoba nagrywająca jest stroną lub uczestnikiem postępowania i jest obecna przy danej czynności. Paragraf 2 nakłada jednak obowiązek uprzedzenia sądu o zamiarze nagrywania - jest to informacja, a nie wniosek o zgodę. Paragraf 3 przewiduje sytuacje, w których sąd zakazuje rejestracji: gdy posiedzenie lub jego część odbywa się przy drzwiach zamkniętych albo gdy sprzeciwia się temu wzgląd na prawidłowość postępowania. Przepis dotyczy wyłącznie utrwalania dźwięku, nie obrazu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Uprawnienie z art. 9[1] KPC przysługuje osobom mającym w danej sprawie status strony (powód, pozwany) lub uczestnika postępowania, na przykład w sprawach rozpoznawanych w trybie nieprocesowym. Warunkiem jest fizyczna lub zdalna obecność tej osoby przy czynności, której przebieg ma być rejestrowany. Przepis obejmuje nie tylko rozprawy, lecz także inne posiedzenia i czynności sądowe, przy których uczestnik jest obecny. Nagrywanie może nastąpić po uprzedzeniu sądu, co w praktyce następuje najczęściej na początku posiedzenia lub przed jego rozpoczęciem. Jeżeli zachodzi jedna z przesłanek z § 3, sąd wydaje zakaz i wówczas rejestracja jest niedopuszczalna.

Przykład

Powódka w sprawie o zapłatę chce mieć własny zapis przebiegu rozprawy, aby dokładnie odtworzyć treść zeznań świadka przed sporządzeniem dalszych pism procesowych. Na początku posiedzenia informuje przewodniczącego, że zamierza nagrywać dźwięk telefonem, i kładzie urządzenie na stole. Sąd odnotowuje to oświadczenie i nie sprzeciwia się rejestracji, ponieważ posiedzenie jest jawne, a nagrywanie nie zakłóca jego przebiegu. Gdyby jednak w części posiedzenia sąd wyłączył jawność, na przykład ze względu na ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa, musiałby zakazać nagrywania tego fragmentu.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest utożsamianie obowiązku uprzedzenia sądu z koniecznością uzyskania zgody - art. 9[1] § 2 KPC wymaga jedynie poinformowania, a milczenie sądu nie oznacza odmowy. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że przepis pozwala także na nagrywanie obrazu; rejestracja wizualna podlega odrębnym regułom dotyczącym utrwalania przez środki przekazu. Trzeci błąd polega na zakładaniu, że nagranie prywatne zastępuje protokół sądowy - dokumentem urzędowym pozostaje protokół, w tym protokół elektroniczny sporządzany przez sąd. Warto też pamiętać, że wykorzystanie nagrania poza postępowaniem, na przykład jego publikacja, może rodzić odrębną odpowiedzialność, ponieważ art. 9[1] KPC dotyczy samego utrwalania. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni dopuszczalność i cel planowanego nagrania.