Art. 8.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 8 KPC przyznaje organizacjom pozarządowym szczególną zdolność do działania w postępowaniu cywilnym, choć nie są one stronami sporu ani nie dochodzą własnych roszczeń. Przepis stanowi, że organizacje, których zadanie statutowe nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, mogą dla ochrony praw obywateli wszcząć postępowanie oraz wziąć udział w postępowaniu już toczącym się. Kluczowe jest zastrzeżenie: taka aktywność jest dopuszczalna wyłącznie "w wypadkach przewidzianych w ustawie", a więc art. 8 KPC nie jest samodzielną podstawą wstąpienia do dowolnej sprawy cywilnej. Norma ta ma charakter ramowy - wskazuje, kto i w jakim celu może działać, natomiast konkretne kategorie spraw wynikają z dalszych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz z ustaw szczególnych. Cel przepisu jest wyraźnie ochronny: chodzi o wsparcie obywateli, którzy sami mogą nie mieć wiedzy, środków lub determinacji, by prowadzić spór sądowy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Pierwszą przesłanką jest status podmiotu: musi to być organizacja pozarządowa, na przykład stowarzyszenie lub fundacja, a jej zadanie statutowe nie może polegać na prowadzeniu działalności gospodarczej. Drugą przesłanką jest cel działania - ochrona praw obywateli, a nie realizacja interesu samej organizacji. Trzecią, najczęściej pomijaną przesłanką, jest istnienie przepisu ustawy, który dopuszcza działanie organizacji w danej kategorii spraw. Dopiero łączne spełnienie tych warunków otwiera drogę do złożenia pozwu lub wniosku w interesie obywatela albo do przystąpienia do sprawy już zawisłej przed sądem. Warto pamiętać, że przystąpienie do toczącego się postępowania zwykle wymaga także uwzględnienia woli osoby, której praw sprawa dotyczy.

Przykład

Stowarzyszenie zajmujące się statutowo ochroną praw konsumentów, które nie prowadzi działalności gospodarczej, dowiaduje się o sporze mieszkańca osiedla z przedsiębiorcą o wadliwie wykonaną usługę. Jeżeli ustawa przewiduje udział organizacji w tego rodzaju sprawach, stowarzyszenie może zgłosić przystąpienie do toczącego się procesu i wspierać konsumenta, przedstawiając stanowisko oraz wnioski dowodowe. Może też - w wypadkach wskazanych w przepisach - samodzielnie zainicjować postępowanie na rzecz osoby, której prawa zostały naruszone. Sąd bada wówczas, czy organizacja spełnia wymagania z art. 8 KPC i czy istnieje ustawowa podstawa jej działania w danej sprawie.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że art. 8 KPC pozwala każdej fundacji lub stowarzyszeniu wejść do dowolnego procesu cywilnego, na przykład sąsiedzkiego czy rodzinnego. Tak nie jest - bez przepisu szczególnego sąd odmówi dopuszczenia organizacji do udziału. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie organizacji z pełnomocnikiem strony; organizacja działa we własnym imieniu w interesie obywatela, a nie zastępuje profesjonalnego zastępstwa procesowego. Trzecim błędem jest pomijanie wymogu statutowego - prowadzenie działalności gospodarczej jako zadania statutowego wyklucza zastosowanie art. 8 KPC. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, czy w danej kategorii postępowań udział organizacji jest dopuszczalny.