Co dokładnie stanowi przepis
Art. 7 KPC przyznaje prokuratorowi dwa odrębne uprawnienia procesowe w sprawach cywilnych. Po pierwsze, prokurator może żądać wszczęcia postępowania w każdej sprawie, czyli samodzielnie zainicjować proces lub postępowanie nieprocesowe, mimo że sam nie jest stroną stosunku prawnego będącego przedmiotem sporu. Po drugie, może wstąpić do postępowania już toczącego się, na każdym jego etapie, bez potrzeby uzyskiwania zgody stron. Warunkiem skorzystania z obu uprawnień jest ocena samego prokuratora, że wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego. Zdanie drugie art. 7 KPC wprowadza istotne ograniczenie: w sprawach niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego prokurator może wytaczać powództwa tylko w wypadkach wskazanych w ustawie.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy sprawa cywilna wykracza poza czysto prywatny interes stron i dotyka wartości o szerszym znaczeniu. Chodzi na przykład o sytuacje, w których jedna ze stron jest szczególnie słaba i nie potrafi samodzielnie bronić swoich praw, albo gdy zachodzi podejrzenie, że postępowanie służy obejściu prawa. Ocena przesłanek należy do prokuratora i ma charakter uznaniowy, co oznacza, że strony nie mogą skutecznie domagać się jego przystąpienia do sprawy. Ograniczenie z drugiego zdania oznacza, że w sprawach takich jak niektóre powództwa dotyczące stanu cywilnego czy stosunków rodzinnych o charakterze niemajątkowym prokurator działa wyłącznie tam, gdzie odrębny przepis ustawy wyraźnie mu na to pozwala.
Przykład
Do prokuratury wpływa zawiadomienie, że osoba starsza, mieszkająca samotnie, została nakłoniona do zawarcia umowy rażąco dla niej niekorzystnej i grozi jej utrata mieszkania. Prokurator, oceniając, że wymaga tego ochrona praw obywateli, na podstawie art. 7 KPC żąda wszczęcia postępowania cywilnego zmierzającego do podważenia takiej czynności. Może również, jeżeli sprawa już toczy się z powództwa samej pokrzywdzonej, wstąpić do niej w toku procesu i wspierać wyjaśnienie okoliczności zawarcia umowy. Jego udział nie pozbawia strony jej własnych uprawnień procesowych ani nie zastępuje jej stanowiska.
Częste nieporozumienia
Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że wniosek obywatela do prokuratury automatycznie zobowiązuje prokuratora do wytoczenia powództwa. Tak nie jest: art. 7 KPC mówi o możliwości, a nie o obowiązku, i pozostawia ocenę przesłanek prokuratorowi. Drugie nieporozumienie to traktowanie prokuratora jak bezpłatnego pełnomocnika strony, podczas gdy działa on w interesie praworządności, a nie w interesie jednej osoby. Mylnie zakłada się też, że w sprawach rodzinnych prokurator może wytoczyć każde powództwo, tymczasem w sprawach niemajątkowych z tego zakresu potrzebna jest wyraźna podstawa ustawowa. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności i wskaże właściwą drogę działania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
