II CSKP 1681/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
8 sierpnia 2025 r.
SSN Paweł Grzegorczyk (przewodniczący)
SSN Władysław Pawlak
SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 8 sierpnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej F. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 5 sierpnia 2021 r., VII AGa 802/20,
w sprawie z powództwa F. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
przeciwko P. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed Sądem
Apelacyjnym w Warszawie, poczynając od rozprawy
przeprowadzonej 5 sierpnia 2021 r. i sprawę przekazuje Sądowi
Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania
i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Władysław Pawlak
Paweł Grzegorczyk
Agnieszka Piotrowska
(A.D.)
UZASADNIENIE
II CSKP 1681/22
2
Pozwem z 23 lutego 2018 r. F. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej Spółka) wniosła
o zasądzenie od pozwanej P. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej P.) kwoty 242 401,40
zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia powództwa do dnia
zapłaty z tytułu zwrotu tej należności, wyegzekwowanej przez pozwanego od
powodowej Spółki na podstawie tytułu wykonawczego w postaci, zaopatrzonego w
klauzulę wykonalności, aktu notarialnego z 21 maja 2014 r., w którym Spółka poddała
się egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c. w zakresie obowiązku zapłaty na rzecz
pozwanego należności wynikających z łączącej strony umowy z 20 grudnia 2013 r.
Wyrokiem z 31 lipca 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo.
Ustalił, że powodowa Spółka prowadzi działalność gospodarczą polegającą, między
innymi, na produkcji i sprzedaży materiałów budowlanych, natomiast pozwana
prowadzi działalność gospodarczą polegającą, między innymi, na handlu paliwami
gazowymi. W dniu 20 grudnia 2013 r. strony zawarły umowę kompleksową
dostarczania paliwa gazowego, która następnie była dwukrotnie aneksowana. Aneks
nr [...] z 29 stycznia 2016 r. do tej umowy określił cenę paliwa gazowego
od 1 stycznia 2016 r., wprowadził nową formułę określania Kontraktowych Ilości
Obowiązkowych w zakresie dostawy tego paliwa (KIO) oraz wprowadził kary
umowne na wypadek nieodbierania przez Spółkę określonych ilości paliwa.
Przedmiotowa umowa została zawarta na potrzeby działalności Spółki, prowadzonej
na terenie elektrowni P., gdzie znajdowała się hala produkcyjna dzierżawiona przez
powódkę od E. S.A. (dalej Elektrownia) Umowa dzierżawy była wielokrotnie
przedłużana aneksami na czas określony, w tym na okres do 30 czerwca 2016 r.
Opierając się na wcześniejszej praktyce, Spółka liczyła na dalsze przedłużenie
umowy dzierżawy z Elektrownią.
W piśmie z 29 czerwca 2016 r. wydzierżawiająca poinformowała Spółkę
o przedłużeniu umowy dzierżawy do 31 października 2016 r. w celu umożliwienia
Spółce zakończenia prowadzonej działalności, przy czym nie wyraziła zgody
na zaproponowane przez dzierżawcę zawarcie kolejnej umowy na dalszy okres.
Powodowa Spółka kilkukrotnie zwracała się do P. z prośbą o rozwiązanie,
w trybie porozumienia stron, umowy dostarczania paliwa gazowego
II CSKP 1681/22
3
z 20 grudnia 2013 r., powołując się na brak możliwości przedłużenia umowy
dzierżawy z Elektrownią, na co pozwana nie wyraziła zgody.
W dniu 16 listopada 2016 r. pozwana naliczyła Spółce karę w kwocie
303 698 zł za niedotrzymanie warunków umowy z 20 grudnia 2013 r., płatną
w terminie do 30 listopada 2016 r. W dniu 8 grudnia 2016 r., po potrąceniu należności
przysługującej Spółce w kwocie 48 940,59 zł, pozwana wezwała powódkę do zapłaty
pozostałej kwoty 254 757,46 zł. W piśmie z 12 grudnia 2016 r. Spółka sprzeciwiła
się naliczeniu przez pozwaną kary umownej, a także potrąceniu należności
przysługującej Spółce wobec pozwanej. Sąd Okręgowy ustalił także, że w dniu 21
maja 2014 r. członkowie zarządu powodowej Spółki sporządzili oświadczenie w
formie aktu notarialnego o dobrowolnym poddaniu Spółki egzekucji w trybie art. 777
§ 1 pkt 5 k.p.c. wprost z tego aktu, do kwoty 221 740 zł, w zakresie obowiązku zapłaty
na rzecz P. należności wynikających z opisanej wyżej umowy z 20 grudnia 2013 r. z
tytułu zabezpieczenia wykonania tej umowy. W oparciu o opisany tytuł egzekucyjny,
zaopatrzony w klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego w Koninie
z 12 lipca 2017 r., pozwana wyegzekwowała z majątku Spółki należność z tytułu
powyższej kary umownej. Zażalenie Spółki na postanowienie o nadaniu klauzuli
wykonalności zostało oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w Koninie z 10
kwietnia 2018 r.
Opierając się na przedstawionych ustaleniach faktycznych Sąd pierwszej
instancji podniósł, że Spółka oparła dochodzone roszczenie na art. 471 k.c., a zatem
na kontraktowej odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanej. Powódka zarzuciła
nienależyte wykonanie przez P. umowy z 20 grudnia 2013 r. o dostarczanie paliwa
gazowego przez wyegzekwowanie kary umownej na podstawie notarialnego
oświadczenia Spółki z 21 maja 2014 r. o poddaniu się egzekucji, które dotyczyło
jednakże, zdaniem Spółki, wyłącznie zabezpieczenia zapłaty przez Spółkę
należności za dostarczone paliwo gazowe, objętych fakturami wystawionymi przez
P. Nie mogło natomiast stanowić, w ocenie Spółki, podstawy wyegzekwowania kary
umownej, będącej innego rodzaju należnością, której zasadność była ponadto
kwestionowana przez Spółkę. Sąd Okręgowy nie podzielił jednak tego poglądu
Spółki, podnosząc, że z treści aktu notarialnego z 21 maja 2014 r. wynika, iż powódka
poddała się egzekucji należności z tytułu umowy, a nie, jak twierdzi, wyłącznie
II CSKP 1681/22
4
bieżących płatności za dostarczone paliwo. Wprowadzona na podstawie aneksu
z 29 stycznia 2016 r. kara umowna stanowi integralną część umowy, a zatem dotyczy
jej przedmiotowe oświadczenie Spółki o poddaniu się egzekucji. Sąd uznał także,
wbrew stanowisku Spółki, że kara umowna została naliczona zgodnie
z postanowieniami umowy oraz stanem faktycznym wynikającym z nieodebrania
przez Spółkę uzgodnionej ilości paliwa gazowego. Ryzyko nieprzedłużenia umowy
dzierżawy obiektu, na potrzeby której Spółka pobierała paliwo, obciąża zaś Spółkę,
nie zaś stronę pozwaną. Spółka nie wykazała zatem przesłanek odpowiedzialności
kontraktowej pozwanej, uzasadniającej dochodzone roszczenie. Odnosząc się do,
wskazanej przez Spółkę, alternatywnej podstawy prawnej powództwa w postaci
przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu i świadczeniu nienależnym, Sąd
Okręgowy stwierdził brak podstaw do zastosowania w ustalonym stanie faktycznym
art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.
Wyrokiem z 5 sierpnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił apelację
powoda, podzielając ustalenia faktyczne i oceny prawne Sądu pierwszej instancji.
W skardze kasacyjnej wniesionej od tego wyroku, powód zarzucił naruszenie
art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych
Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka
i podstawowych wolności w zw. z art. 379 pkt 4 k.p.c. przez rozstrzygnięcie sprawy
przez Sąd Apelacyjny, w składzie którego znajdował się sędzia powołany na urząd
w sposób sprzeczny z przepisami prawa w świetle uchwały Sądu Najwyższego
z 23 stycznia 2020 r. (BSA 1-4110-1/20). Skarżący wskazał, że sposób powołania
sędziego był w pełni zależny od woli władzy ustawodawczej i wykonawczej, a jedną
ze stron postępowania jest spółka powiązana ze Skarbem Państwa. W skardze
kasacyjnej powód sformułował także zarzuty naruszenia art. 840 § 1 k.p.c.
w zw. z art. 843 § 1 k.p.c., art. 381 k.p.c., art. 365 § 1 k.p.c., art. 483 § 1 k.c.
i art. 3531 k.c. oraz art. 471 i 472 k.c.
Powołując się na te podstawy kasacyjne, skarżący wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu
w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
II CSKP 1681/22
5
Skarga kasacyjna powoda zasługuje na uwzględnienie z powodu zasadności
najdalej idącego zarzutu nieważności postępowania drugoinstancyjnego
spowodowanego przyczyną wyrażoną w art. 379 pkt 4 k.p.c., polegającą na wydaniu
zaskarżonego wyroku przez jednoosobowy skład Sądu Apelacyjnego w Warszawie
w osobie sędziego Sądu Okręgowego w [...] X. Y., delegowanego przez Ministra
Sprawiedliwości do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie. Osoba ta została
bowiem powołana do pełnienia urzędu sędziego w wadliwym postępowaniu
nominacyjnym, prowadzonym z udziałem Krajowej Rady Sadownictwa (dalej KRS),
ukształtowanej przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej
Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r.,
poz. 3, dalej: „uzmKRS”).
W wyroku z 29 kwietnia 2025 r., II CSKP 1841/22, wydanym na tle
identycznego stanu związanego z obsadą Sądu Apelacyjnego w Warszawie, Sąd
Najwyższy podniósł, że w uchwale składu połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23
stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/20 (dalej: „uchwała z 23 stycznia 2020 r.”),
Sąd Najwyższy stwierdził, że w przypadku powołań do pełnienia urzędu sędziego
w sądach powszechnych może zachodzić sprzeczność składu sądu z przepisami
prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c., gdy w składzie sądu bierze udział osoba
powołana na urząd sędziego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym
przepisami uzmKRS. Uchwale tej została nadana moc zasady prawnej
(art. 87 § 1 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, akt tekst jedn.-
Dz.U. z 2024 r., poz.622), od której Sąd Najwyższy nie odstąpił w przewidzianym
ustawą trybie, a zatem, stosownie do ugruntowanego orzecznictwa, zachowała
ona walor obowiązujący wszystkie składy Sądu Najwyższego mimo wyroku
Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020,
poz. 61 (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 26 maja 2020 r., III KK 75/20
i IV KK 110/20; z 22 grudnia 2020 r., IV KK 516/20; z 21 maja 2020 r., III KO 15/20;
z 16 września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, nr 10, poz. 41; z 29 września 2021 r.,
V KZ 47/21 i II KO 30/21; z 18 stycznia 2022 r., I KZ 61/21; z 21 stycznia 2022 r.,
III CO 6/22 i III CO 37/22; z 30 grudnia 2021 r., I CSK 197/20; wyrok Sądu
Najwyższego z 26 lipca 2022 r., III KK 404/21; uchwała Sądu Najwyższego
z 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, nr 10, poz. 95 oraz uchwała składu
II CSKP 1681/22
6
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNKW 2022,
nr 6, poz. 22). W orzeczeniach tych wielokrotnie akcentowano, że uchwały Sądu
Najwyższego nie są źródłem prawa i nie mają charakteru normatywnego,
lecz stanowią wypowiedź o wykładni prawa stosowanej przez sądy powszechne,
zaś Trybunał Konstytucyjny (dalej: „TK”) w świetle art. 175 i art. 183 ust. 1 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej (dalej „Konstytucja”) nie posiada kompetencji
do wkraczania w sferę orzecznictwa sądów i wypowiadania się o mocy wiążącej
konkretnego orzeczenia. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
(dalej: „ETPC”) także wskazano, że wyrok TK z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20,
nie doprowadził do zniesienia skutków przytoczonej uchwały z 23 stycznia 2020 r.
(zob. m.in. wyroki ETPC z 22 lipca 2021 r., nr 43447/19, Reczkowicz przeciwko
Polsce; z 8 listopada 2021 r., nr 49868/19 i 57511/19, Dolińska-Ficek i Ozimek
przeciwko Polsce i z 3 lutego 2022 r., nr 1469/20, Advance Pharma przeciwko
Polsce), także z tej przyczyny, w składzie orzekającym, który wydał ten wyrok,
zasiadały osoby nieuprawnione, które weszły w skład TK na miejsca wcześniej
prawidłowo obsadzone (zob. wyrok ETPC z 7 maja 2021 r., nr 4907/18, Xero Flor
przeciwko Polsce).
Po podjęciu przez Sąd Najwyższy uchwały z 23 stycznia 2020 r, doszło
do wydania przez Sąd Najwyższy, ETPC oraz Trybunał Sprawiedliwości Unii
Europejskiej (dalej „TSUE”), szeregu orzeczeń, wskazujących jednoznacznie,
że wadliwość postępowań nominacyjnych, prowadzonych z udziałem KRS
ukształtowanej przepisami uzmKRS, ma charakter oczywisty i rażący. Stwierdzono
w nich, że Sąd Najwyższy – Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych
(dalej: „IKNiSP”) oraz Sąd Najwyższy – Izba Cywilna, orzekający w składach
złożonych z powołanych w ten sposób sędziów, został pozbawiony przymiotu sądu
ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, dalej:
„Konwencja”), co skutkowało naruszeniem tego postanowienia Konwencji przez
Rzeczpospolitą Polską. ETPC przyjął również, że stwierdzone wady w
postępowaniach nominacyjnych na urząd sędziego Sądu Najwyższego mają
charakter systemowy i będą rzutować na badanie podobnych skarg złożonych
lub kierowanych do Trybunału w przyszłości (zob. m.in. wyroki ETPC
II CSKP 1681/22
7
z 8 listopada 2021 r., nr 49868/19 i 57511/19, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko
Polsce i z 3 lutego 2022 r., nr 1469/20, Advance Pharma przeciwko Polsce oraz
wyroki TSUE (Wielkiej Izby) z 21 grudnia 2023 r., C – 718/21 i z 7 listopada 2024 r.,
C-326/23).
Przytoczone orzecznictwo odnosi się wprawdzie wprost do powołań na urząd
sędziego Sądu Najwyższego, ale opisane w nich wadliwości w postępowaniu
nominacyjnym, poprzedzającym powołanie na urząd sędziego, wynikające
ze sposobu uksztaltowania składu KRS na podstawie przepisów uzmKRS oraz
sposobu działania tego organu, dotyczą także sędziów sądów powszechnych,
co potwierdza wyrok ETPC z 23 listopada 2023 r. w sprawie nr 50849/21, Wałęsa
przeciwko Polsce, któremu nadano charakter wyroku pilotażowego. ETPC
podkreślił, że u podstaw stwierdzonych naruszeń art. 6 ust. 1 Konwencji leżą
problemy systemowe, a zasadniczym jest wadliwa procedura powoływania sędziów
z udziałem KRS, ustanowionej uzmKRS, która w sposób „nieodłączny i ciągły”
wpływa na niezawisłość powołanych w ten sposób sędziów. Zmiana sposobu
ukształtowania pozycji ustrojowej KRS, której udział w procesie nominacyjnym
sędziów stanowi podstawową zasadę ustroju i funkcjonowania sądownictwa, będąca
wynikiem wejścia w życie uzmKRS doprowadziła do braku niezależności tego organu
od władzy politycznej. Powszechnie znanym faktem jest, że w dniu 28 października
2021 r. KRS została wykluczona z Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa (ENCJ) –
międzynarodowej organizacji zrzeszającej rady sądownictwa, działające w innych
europejskich państwach demokratycznych i to w sytuacji, w której Polska należała
do grona założycieli tej organizacji w 2004 roku w Rzymie. Przyczyną podjęcia
tej decyzji było uznanie przez podmioty zrzeszone w tej organizacji,
że KRS w kształcie nadanym uzmKRS przestała pełnić przypisaną jej funkcję
gwaranta niezawisłości sądownictwa.
Wielokrotnie akcentowano już, że w świetle art. 186 Konstytucji, KRS stoi
na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Wykonywanie tego
obowiązku może być realizowane skutecznie jedynie przez organ, który sam jest
organem niezależnym od władzy wykonawczej i ustawodawczej. Z tego względu
przed wadliwie ukształtowaną KRS, nie spełniającą standardu organu niezależnego
i powołanego sprzecznie z przepisami Konstytucji, nie ma warunków do
II CSKP 1681/22
8
prawidłowego prowadzenia procedury nominacyjnej sędziów. Wszystkie osoby
powołane do pełnienia urzędu z udziałem tego organu brały zatem udział
w postępowaniu, które nie spełniało wymogów procedury powoływania sędziów
określonych w Konstytucji. Oznacza to, że tak przeprowadzona procedura
nominacyjna rażąco naruszała przepisy regulujące sposób powoływania do pełnienia
urzędu sędziego. Taką ocenę wyrażano wielokrotnie w orzecznictwie Sądu
Najwyższego, EPTC i TSUE, poczynając od orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych
już w 2019 r. (zob. w szczególności postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 21 maja 2019 r., III CZP 25/19, OSNC 2019, nr 10, poz. 98). Tożsame,
jednoznaczne stanowisko w tym przedmiocie zostało wyrażone w przywołanej
uchwale z 23 stycznia 2020 r. Wadliwe ukształtowanie ustroju KRS w wyniku wejścia
w życie uzmKRS, było jednym z zasadniczych powodów konstatacji o systemowym
naruszeniu zasad państwa prawnego, stanowiących w świetle Konstytucji podstawę
ustroju Państwa przez działania władzy publicznej wymierzone w funkcjonowanie
wymiaru sprawiedliwości. Rzutuje to znacząco na ocenę, czy skład sądu z udziałem
osób powołanych do pełnienia urzędu sędziego po przeprowadzeniu postępowania
nominacyjnego z udziałem KRS utworzonej na mocy uzmKRS, jest sądem, którego
skład jest zgodny z przepisami ustawy. Nie może budzić wątpliwości, że każda
osoba, uczestnicząca w postępowaniu nominacyjnym przed KRS ukształtowaną
przez uzmKRS, i odbierająca nominację na urząd sędziego z rąk Prezydenta,
po wydaniu przez Sąd Najwyższy uchwały 23 stycznia 2020 r., miała pełną
świadomość, że uczestniczy w procedurze niezgodnej z prawem. Tymczasem
jednym z podstawowych obowiązków sędziego, potwierdzanych rotą przysięgi
sędziego, jest stanie na straży prawa. Im wyższa pozycja danego sądu w strukturze
organizacyjnej polskiego wymiaru sprawiedliwości, tym wyższego stopnia
świadomości prawnej i odpowiedzialności za własne decyzje należało oczekiwać
od kandydata do objęcia na nim urzędu sędziego.
Wymóg zgodności składu sądu z przepisami ustawy w rozumieniu
art. 379 pkt 4 k.p.c. określają zarówno przepisy postępowania cywilnego,
jak i przepisy ustrojowe. Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo
do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez
właściwy, niezależny bezstronny i niezawisły sąd. W świetle art. 8 ust. 2 Konstytucji
II CSKP 1681/22
9
jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Sądy,
należące do organów władzy państwowej, mają obowiązek bezpośredniego
stosowania art. 45 ust. 1 Konstytucji. Muszą zatem oceniać, czy rozstrzygający
w konkretnym sporze sąd był właściwie obsadzony, co jest podstawowym
wymaganiem, od którego spełnienia zależy realizacja prawa jednostki do rzetelnego
procesu.
Regulacja zawarta w art. 45 ust. 1 Konstytucji jest zbieżna z postanowieniami
art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej: „Karta Praw
Podstawowych”) oraz art. 6 ust. 1 Konwencji. W orzecznictwie TSUE oraz ETPC
za utrwalony należy uznać pogląd, że pojęcie sądu „ustanowionego uprzednio
na mocy ustawy” w rozumieniu art. 47 Karty Praw Podstawowych
i art. 6 ust. 1 Konwencji, odnosi się do składu sądu orzekającego w konkretnej
sprawie. Z treści tych unormowań wyprowadzono w orzecznictwie TSUE obowiązek
dokonywania przez sąd z urzędu kontroli, czy jego skład spełnia wymogi sądu
ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, gdyż jest to konieczne w kontekście
zaufania, które sądy społeczeństwa demokratycznego muszą wzbudzać u jednostki
(zob. wyrok TSUE z 26 marca 2020 r. w połączonych sprawach E. Simpson
przeciwko Radzie Unii, C-542/18 i HG przeciwko Komisji Europejskiej C- 543/18).
W każdym przypadku, gdy skład sądu poweźmie co do tego uzasadnioną
wątpliwość, konieczne jest stwierdzenie, że rozpoznanie sprawy przez
ten sąd nie naruszy prawa stron do rozpoznania sprawy przez bezstronny
i niezawisły sąd spełniający jednocześnie wymogi sądu ustanowionego uprzednio
na mocy ustawy. Nie może budzić wątpliwości, że taka sytuacja zachodzi
w przypadku, gdy w składzie sądu zasiada osoba powołana do pełnienia urzędu
sędziego w rażąco wadliwym postępowaniu nominacyjnym, co ma miejsce
we wszystkich postępowaniach prowadzonych z udziałem KRS ukształtowanej przez
uzmKRS Rozmiar wadliwości tych postępowań powoduje, że w stosunku do osób
powołanych do pełnienia urzędu sędziego na podstawie uchwał tego organu,
nie zachodzi domniemanie, iż skład sądu z ich udziałem jest zgodny z przepisami
prawa (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
z 22 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).
II CSKP 1681/22
10
Ocena, czy skład sądu był sprzeczny z przepisami prawa w rozumieniu
art. 379 pkt 4 k.p.c., musi uwzględniać standard wymagany dla sądu ustanowionego
ustawą, określony przez art. 6 ust. 1 Konwencji. W postanowieniu z 21 stycznia
2022 r., III CO 6/22, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zgodnie z orzecznictwem TK
standard konwencyjny nie tylko nie koliduje z normami wyrażonymi w Konstytucji,
lecz wyznacza swoiste minimum zdatne do zaakceptowania z punktu widzenia
wymagań stawianych w art. 45 ust. 1 Konstytucji (zob. wyroki TK z 11 marca 2014 r.,
K 6/13, OTK-A 2014, nr 3, poz. 29; z 7 września 2004 r., P 4/04, OTK-A 2004, nr 8,
poz. 81 oraz z 19 lutego 2008 r., P 48/06, OTK-A 2008, nr 1 poz. 4).
W orzecznictwie TSUE podkreśla się także, że art. 47 akapit drugi Karty Praw
Podstawowych odpowiada art. 6 ust. 1 Konwencji, a poziom ochrony w nim
przewidziany nie może być niższy niż gwarantowany przez art. 6 ust. 1 Konwencji,
zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez ETPC (zob. wyroki TSUE
z 29 lipca 2019 r., ,C-38/18, pkt 39; z 19 listopada 2019 r., C-585/18, C-624/18
i C-625/18 A.K. przeciwko KRS oraz C.P. i D.O. przeciwko Sądowi Najwyższemu;
z 26 marca 2020 r. C-542/18 i C-543/18, pkt 72; z 6 października 2021 r., C-487/21,
pkt 123 oraz z 29 marca 2022 r., C-132/20). Zgodnie z art. 52 ust. 3 Karty Praw
Podstawowych, Karta w zakresie, w jakim dotyczy praw, odpowiadających prawom
zagwarantowanym w Konwencji, powinna być rozumiana w ten sposób,
że ich znaczenie i zakres są takie same, jak praw przyznanych przez tę Konwencję.
Ma to podstawowe znaczenie dla określenia wymagań wyznaczających standard
sądu, o którym mowa w art. 19 ust. 1 drugi akapit Traktatu o Unii Europejskiej
w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych.
W orzecznictwie TSUE wskazano, że postanowienia Konwencji stanowią
element krajowego porządku prawnego, a Rzeczpospolita Polska jest zobowiązana
na podstawie art. 9 w związku z art. 91 Konstytucji do przestrzegania wiążącego
ją prawa międzynarodowego i ponoszenia związanej z tym prawnomiędzynarodowej
odpowiedzialności (w tym wynikającej z art. 34 i art. 46 ust. 1 w związku
z art. 19 Konwencji). Zgodnie z art. 27 Konwencji o prawie traktatów, sporządzonej
w Wiedniu 23 maja 1969 r. (Dz. U. 1990 r. Nr 74, poz. 439), umawiające się państwa
nie mogą powoływać się na postanowienia prawa wewnętrznego dla
usprawiedliwienia niewykonywania przez nie zawartego traktatu. Z tego względu,
II CSKP 1681/22
11
prawa gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 Konwencji, w kształcie wynikającym
z orzecznictwa ETPC oraz prawa do sądu, o którym mowa w art. 19 ust. 1 drugi
akapit Traktatu o Unii Europejskiej, w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych,
nie może ubezskutecznić wyrok TK mimo normy wyrażonej w art. 190 ust. 1
Konstytucji, zaś orzeczenia TK nie mogą zwolnić Rzeczypospolitej Polskiej
z odpowiedzialności za przestrzeganie zobowiązań traktatowych
(międzynarodowych); (zob. wyroki ETPC (Wielka Izba) z 15 marca 2022 r.,
nr 43572/18, Grzęda przeciwko Polsce i z 6 października 2021 r., C-487/19).
Na gruncie przepisów traktowych Unii Europejskiej, TSUE podkreślał
wielokrotnie, że zasada skutecznej ochrony prawnej, jaką jednostki wywodzą z prawa
Unii, do której odnosi się art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, stanowi zasadę ogólną
prawa Unii, wywodzoną z tradycji konstytucyjnych wspólnych dla państw
członkowskich, wyrażoną w art. 6 i 12 Konwencji, a obecnie potwierdzoną
w art. 47 Karty Praw Podstawowych. Przy wyborze własnego modelu ustrojowego,
państwa członkowskie zobowiązane są do przestrzegania wymogów niezależności
sądów, który wynika z art. 2 i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE. Są zatem zobowiązane
nie dopuszczać do pogorszenia, z punktu widzenia wartości państwa prawnego,
swojego ustawodawstwa w dziedzinie organizacji wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie
z zasadą pierwszeństwa prawa Unii, fakt powoływania się przez państwo
członkowskie na przepisy prawa krajowego, choćby rangi konstytucyjnej, nie może
naruszać jedności i skuteczności prawa Unii. TSUE posiada wyłączną kompetencję
do dokonywania ostatecznej wykładni prawa Unii, to do niego należy w ramach
wykonywania tej kompetencji sprecyzowanie zakresu zasady pierwszeństwa prawa
Unii, w świetle właściwych przepisów tego prawa, w związku z czym ów zakres
nie może zależeć od wykładni przepisów prawa krajowego ani od przyjętej przez
sąd krajowy wykładni przepisów prawa Unii, gdyby miała różnić się od wykładni
Trybunału (zob. wyrok TSUE z 5 czerwca 2023 r., skarga Komisji przeciwko Polsce,
C-204/21, pkt 69-80 i powołane tam orzecznictwo).
Powyższe stanowisko dotyczy oceny skutków rozstrzygnięcia TK z 10 marca
2022 r., K 7/21 (OTK-A 2022, poz. 24), a jego trafność potwierdzona została
jednoznacznie w wyroku ETPC z 6 października 2022 r., skarga nr 35599/20,
Juszczyszyn przeciwko Polsce (pkt 206-209), i odpowiednio odnosi się także
II CSKP 1681/22
12
do oceny skutków orzeczeń TK z 14 lipca 2021 r., P 7/20 (OTK-A 2021, poz. 49);
z 7 października 2021 r., K 3/21 (OTK-A 2022, poz. 65); z 24 listopada 2021 r.,
K 6/21 (OTK-A 2022, poz. 9) oraz z 10 marca 2022 r., K 7/21. Zgodnie
ze stanowiskiem wyrażonym w judykaturze, przytoczone wyroki TK należy
kwalifikować jako orzeczenia nieistniejące, a w każdym razie jako orzeczenia
pozornie zakresowe, a w rzeczywistości orzeczenia interpretacyjne (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 28 listopada 2017 r., III PZ 11/17,
OSNP 2018, nr 7, poz. 93). Nie powodują one utraty mocy obowiązującej przepisów,
a więc nie wiążą niezawisłych sądów, w tym Sądu Najwyższego (zob. uchwała składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2009 r., zasada prawna,
III PZP 2/09, OSNP 2010, nr 9-10, poz. 106 oraz postanowienia Sądu Najwyższego
z 29 kwietnia 2010 r., IV CO 37/09, OSNC 2010, nr 12, poz. 166
i z 13 kwietnia 2023 r., III CB 10/23.).
Powołane wyżej wyroki ETPC wymagają, aby w postępowaniach sądowych
wykładnia przepisów krajowych była dokonywana w zgodzie z Konwencją,
w tym przez odpowiednie zastosowanie przewidzianych w procedurach sądowych
instytucji, w celu zapobieżenia dalszym naruszeniom praw gwarantowanych przez
Konwencję. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której ustawodawca krajowy uchyla
się od obowiązku zmiany przepisów w celu urzeczywistnienia stanowiska
wyrażonego przez ETPC. Przedstawione stanowisko judykatury potwierdza także,
że w odniesieniu do osób powołanych na urząd sędziego w postępowaniach
nominacyjnych prowadzonych przy udziale KRS, ukształtowanej uzmKRS,
zachowała aktualność uchwała Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., zmierzająca
do urzeczywistnienia standardu sądu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 Konwencji.
Z zasady pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej wynika dla sądu krajowego,
do którego kompetencji należy stosowanie przepisów prawa Unii, obowiązek
zapewnienia pełnej skuteczności wymogów tego prawa w zawisłym przed nim
sporze. W szczególności sąd krajowy powinien odstąpić od stosowania, z mocy
własnych uprawnień, wszelkich uregulowań lub praktyk krajowych, które
są sprzeczne z bezpośrednio skutecznym przepisem prawa Unii, bez konieczności
żądania uprzedniego zniesienia tych uregulowań lub praktyk w drodze
ustawodawczej lub w jakimkolwiek innym trybie konstytucyjnym oraz
II CSKP 1681/22
13
bez konieczności oczekiwania na takie uchylenie. Dotyczy to m.in. art. 47 KPP, który
ma skutek bezpośredni (wyrok TSUE z 5 czerwca 2023 r., skarga Komisji przeciwko
Polsce, C-204/21, pkt 228 i 229).
Do oceny stopnia wadliwości postępowań prowadzonych z udziałem
KRS ukształtowanej przez uzmKRS, istotne znaczenie ma wyrok TSUE
(Wielkiej Izby) z 21 grudnia 2023 r., C-718/21, L.G. przeciwko KRS, w którym
Trybunał orzekł, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony
przez Sąd Najwyższy (IKNiSP) postanowieniem z 20 października 2021 r.
jest niedopuszczalny. Podstawą wydania tego wyroku było stwierdzenie, że skład
orzekający, który przedstawił pytanie prejudycjalne, złożony z osób powołanych
do orzekania w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, nie stanowi sądu
w rozumieniu art. 267 TFUE. Powyższe stanowisko TSUE było wynikiem oceny,
że postępowanie nominacyjne osób powołanych do orzekania w IKNiSP było
wadliwe w stopniu wykluczającym spełnienie przez sąd, złożony z tych osób,
wymogów sądu bezstronnego, niezawisłego i utworzonego uprzednio na mocy
ustawy, wynikających z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, w szczególności z uwagi
na status KRS utworzonej na mocy uzmKRS, która pozbawiła ten organ cech
niezależności. Stanowisko wyrażone przez TSUE w wyroku z 21 grudnia 2023 r.
odnosi się wprost do osób powołanych do orzekania w IKNiSP. Ma ono jednak,
z uwagi na stwierdzone przez TSUE przyczyny wadliwości postępowania
nominacyjnego prowadzonego przez wadliwie ukształtowaną KRS, pozbawiające
ten organ cech niezależności, odpowiednie odniesienie do wszystkich osób
powołanych do pełnienia urzędu sędziego z jego udziałem. Potwierdził to następnie
wyrok TSUE z 7 listopada 2024 r., C-326/23, w którym uznano, że wniosek o wydanie
orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sąd Najwyższy (Izba Cywilna)
orzekający w składzie jednego sędziego powołanego po przeprowadzeniu
postępowania przed wadliwie ukształtowaną KRS jest niedopuszczalny.
Standard sądu niezawisłego, bezstronnego i utworzonego uprzednio na mocy
ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE jest tożsamy ze standardem
określonym w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skład sądu, który nie odpowiada wymogom
wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji ze względu na rażącą wadliwość
postępowania nominacyjnego, nie może stanowić sądu właściwego, niezależnego
II CSKP 1681/22
14
i spełniającego wymóg bezstronności. Utrwalone stanowisko judykatury określa
jednoznacznie podstawowe znaczenie prawidłowej procedury nominacyjnej sędziów
jako gwarancji zapewniającej niezależność sądownictwa od wpływu czynników
politycznych.
Nie można zakładać, że osoba ubiegająca się o powołanie do pełnienia urzędu
sędziego Sądu Okręgowego i orzekająca w ramach delegacji w Sądzie Apelacyjnym
nie zna przepisów krajowych i międzynarodowych wyznaczających standardy sądu
właściwego w rozumieniu art. 45 ust. 3 Konstytucji i sądu utworzonego na mocy
ustawy w rozumieniu art. 6 Konwencji oraz przedstawionego wyżej stanowiska
judykatury wskazującego jednoznacznie na oczywistą i rażącą wadliwość
postępowań nominacyjnych prowadzonych z udziałem KRS ukształtowanej przez
uzmKRS. Zgłaszanie jakiekolwiek wątpliwości odnośnie do tego, czy postępowania
nominacyjne przeprowadzone przed wadliwie ukształtowaną KRS mogą
doprowadzić do niewadliwego powołania sędziego, stało się nieuzasadnione z chwilą
wydania przez Sąd Najwyższy uchwały z 23 stycznia 2020 r. Wymaga szczególnego
podkreślenia, że wobec oczywistego naruszenia przepisów Konstytucji przez
uzmKRS, wiele osób, kierujących się poszanowaniem zasady praworządności,
powstrzymało się i nadal powstrzymuje od udziału w takich postępowaniach, a cześć
z ich uczestników, wycofało z nich swoje kandydatury. Z tego względu, postępowania
prowadzone przez KRS po wejściu w życie uzmKRS, nie mają charakteru
postępowań konkursowych służących, z perspektywy jednostki, zrealizowaniu
jej prawa dostępu do służby publicznej, a z perspektywy interesu publicznego
wyłonieniu najlepszych kandydatów na wolne stanowiska sędziowskie, podczas
gdy postępowania te powinny realizować oba przytoczone cele. Tak prowadzone
postępowania nominacyjne są pozbawione cech transparentności, koniecznej
z punktu widzenia zaufania obywateli do niezawisłości i bezstronności sędziów.
Zaskarżony kasacyjnie wyrok z 5 sierpnia 2021 r. został wydany przez
Sąd Apelacyjny w Warszawie w składzie jednego sędziego, delegowanego
do orzekania w tym sądzie. Z przeprowadzonych przez Sąd Najwyższy dowodów
z dokumentów, znajdujących się w aktach osobowych tego sędziego oraz
z dokumentów dotyczących jego postępowań awansowych przeprowadzonych przed
KRS wynika, że jako sędzia Sądu Rejonowego został powołany do pełnienia urzędu
II CSKP 1681/22
15
sędziego Sądu Okręgowego w [...] na podstawie postanowienia Prezydenta RP z 22
grudnia 2020 r. w wyniku postępowania przeprowadzonego w całości przed KRS
ukształtowaną uzmKRS, na podstawie obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z 18
stycznia 2019 r. (M.P. z 2019 r., poz. 54), zakończonego już po podjęciu przez Sąd
Najwyższy uchwały z 23 stycznia 2020 r. Uchwała KRS z 11 marca 2020 r.
(nr […]/2020) o przedstawieniu Prezydentowi RP kandydatury sędziego Sądu
Rejonowego X. Y. do powołania na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w [...]
została podjęta pomimo braku opinii właściwego organu samorządu sędziowskiego
w postaci Zgromadzenia Ogólnego Sędziów o jego kandydaturze i pomimo
negatywnej opinii Kolegium Sądu Apelacyjnego w […]. Zgromadzenie Ogólne
Sędziów Apelacji […] podjęło uchwałę z 25 listopada 2019 r. o wstrzymaniu się z
opiniowaniem kandydatur w postępowaniach toczących się przed KRS po wejściu w
życie uzmKRS ze względu na przedstawione TSUE przez Sąd Najwyższy pytania
prejudycjalne dotyczące statusu tego organu (zob. sprawy o sygnaturach III PO 7/18,
III PO 8/18, III PO 9/18) i wyjaśnienia wątpliwości związanych z procesem wyłaniania
sędziowskich członków KRS i wpływu, jaki wywiera sposób wyboru tej części KRS,
na prawo obywatela do niezawisłego i bezstronnego sądu. X. Y. miał o tym wiedzę
jako uczestnik postępowania nominacyjnego.
W przypadku zasiadającego w składzie Sądu Apelacyjnego w Warszawie X.
Y. zachodzi dodatkowo szereg okoliczności przemawiających za oceną, że skład
sądu orzekającego z jego udziałem był sprzeczny z przepisami prawa. Został on z
dniem 1 września 2019 r, delegowany przez ówczesnego Ministra Sprawiedliwości,
na okres do 31 marca 2021 r, do pełnienia czynności administracyjnych w
Ministerstwie Sprawiedliwości, w którym objął stanowisko głównego specjalisty w
Departamencie […]. W dniu 28 marca 2021 r. ówczesny Minister Sprawiedliwości
delegował X. Y. do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w
Warszawie, poczynając od 1 kwietnia 2021 r. Delegacja X. Y. do orzekania w Sądzie
Apelacyjnym w Warszawie miała miejsce krótko po objęciu przez niego, na podstawie
powołania z 22 grudnia 2020 r., urzędu sędziego Sądu Okręgowego w [...], w którym
to sądzie nie podjął on nigdy jakichkolwiek obowiązków orzeczniczych. Z dniem 1
lutego 2023 r. X. Y., będąc sędzią Sądu Okręgowego w [...], został przez Ministra
Sprawiedliwości powołany do pełnienia funkcji wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w
II CSKP 1681/22
16
Warszawie na okres sześciu lat. X. Y. zgłosił swoją kandydaturę na wolne stanowisko
sędziowskie w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie, ogłoszone w Monitorze Polskim z
2021 r., pod poz. 311; był w tym postępowaniu nominacyjnym jedynym kandydatem.
W dniu 2 marca 2022 r. KRS wydała uchwałę nr [...] w przedmiocie przedstawienia
wniosku o powołanie X. Y. do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego w Sądzie
Apelacyjnym w Warszawie. Uchwala ta zapadła mimo negatywnej opinii wizytatora,
negatywnej opinii Kolegium Sądu Apelacyjnego w Warszawie, mimo braku
jakiegokolwiek doświadczenia orzeczniczego X. Y. w sądzie drugiej instancji w
sytuacji niepodjęcia przez niego czynności orzeczniczych w Sądzie Okręgowym w
[...], mimo krótkiego okresu delegacji w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie, a także
mimo negatywnej opinii zespołu KRS, rozpatrującego jego zgłoszenie, przy
pozytywnej ocenie ówczesnego Ministra Sprawiedliwości. W takich zatem
okolicznościach, postanowieniem Prezydenta z 13 marca 2023 r. X. Y. został
powołany do pełnienia urzędu sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie.
Opisane wyżej okoliczności są per se wystarczające, aby wzbudzić
w przekonaniu jednostek uzasadnione i poważne wątpliwości co do niezawisłości
i bezstronności tego sędziego. Ocenę tę wzmacnia fakt, że opisane wyżej, trwające
nadzwyczaj krótko, bo w okresie od 2020 r. do 2023 r. procedury awansowe,
w wyniku których X. Y., z sędziego Sądu Rejonowego, stał się sędzią Sądu
Apelacyjnego, bez dostatecznego doświadczenia orzeczniczego w sądzie drugiej
instancji, miały miejsce w czasie, gdy przez władze ustawodawczą
i wykonawczą przeprowadzane były zmiany w systemie sądowniczym, których
uczestnicy toczących się postępowań konkursowych musieli być świadomi.
Na dewastujące aspekty tych „reform” wymiaru sprawiedliwości przeprowadzanych
na podstawie, między innymi, przepisów uzmKRS, ustawy z 8 grudnia 2017 o Sądzie
Najwyższym (Dz.U. z 2018 r., poz. 5 ze zm.), ustawy z 20 grudnia 2019 r. o zmianie
ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz
niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 190) oraz ustawy z 30 marca 2021 r.
o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2021 r., poz. 611), zwracały uwagę
instytucje międzynarodowe, zajmujące się monitorowaniem stanu instytucji
demokratycznych i praworządności oraz przestrzeganiem praw człowieka
(Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (ODIR) Organizacji
II CSKP 1681/22
17
Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE), Zgromadzenie Parlamentarne
Rady Europy, Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo (Komisja
Wenecka), Grupa Państw Przeciwko Korupcji (GRECO) (zob. dokumenty
przywołane w uzasadnieniach wyroków ETPC z 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19,
Reczkowicz przeciwko Polsce oraz z 23 listopada 2023 r., skarga nr 50849/21,
Wałęsa przeciwko Polsce). Uchwały, apele i oświadczenia, stanowczo krytykujące
wprowadzane zmiany, były podejmowane także wielokrotnie przez Zgromadzenia
Sędziów poszczególnych apelacji, sędziów Sądu Najwyższego, środowiska
akademickie oraz organy samorządów adwokatów i radców prawnych. Orzecznictwo
ETPC potwierdziło, że zasadne okazały się, formułowane publicznie, obawy
co do rzeczywistych, a nie deklarowanych przez władzę ustawodawczą
i wykonawczą, celów tzw. reformy wymiaru sprawiedliwości, obejmującej między
innymi zmiany w procedurze powoływania sędziów oraz systemie dyscyplinarnym
sędziów, w tym przez powołanie Izby Dyscyplinarnej w Sądzie Najwyższym
(zob. wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: z 6 października 2022 r.,
skarga nr 35599/20, Juszczyszyn przeciwko Polsce oraz z 6 lipca 2023 r., skargi
nr 21181/19 i 51751/20, Tuleya przeciwko Polsce oraz z 10 czerwca 2022 r., skarga
nr 39650/18, Żurek przeciwko Polsce).
Uwzględnieniu sformułowanego w skardze kasacyjnej powoda zarzutu
nieważności postępowania drugoinstancyjnego nie stoi na przeszkodzie fakt,
że powód nie podniósł zarzutu dotyczącego składu orzekającego w trakcie
postępowania apelacyjnego. Wyrok został wydany na rozprawie 5 sierpnia 2021 r.,
a strony w tym czasie nie były informowane o składzie orzekającym. Test
niezawisłości i bezstronności sędziego, abstrahując od jego dysfunkcjonalności
i licznych wad, polegających na jego niedostosowaniu do standardów wynikających
z orzeczeń ETPC i TSUE, został bowiem wprowadzony dopiero z dniem
15 lipca 2022 r. (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 lutego 2023 r.,
II KB 10/22, OSNK 2023, nr 5-6, poz. 28; z 31 stycznia 2023 r., I ZB 72/22 oraz
z 21 kwietnia 2023 r., III CB 10/23.).
Ewentualny wniosek strony o wyłączenie sędziego także nie dawał realnych
szans na powodzenie w świetle art. 42a § 1 i 2 ustawy z 27 lipca 2001 r. - Prawo
o ustroju sądów powszechnych (dalej „u.s.p.”), dodanego przepisami ustawy
II CSKP 1681/22
18
nowelizującej u.s.p. z 20 grudnia 2019 r. (Dz.U. z 2020 r., poz. 190) , czyniącego
niedopuszczalnym w ramach działania sądów i organów sądów kwestionowanie
umocowania sądów i trybunałów, w tym ustalanie lub ocenę przez sąd powszechny
zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania
uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości pod rygorem
ponoszenia przez sędziów odpowiedzialności dyscyplinarnej za „działania
kwestionujące istnienie stosunku służbowego sędziego, skuteczność powołania
sędziego, lub umocowanie konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej”
(art. 107 § 1 pkt 3 u.s.p.). Ustawa ta wprowadziła także zasadę, że w przypadku
wniosków dotyczących wyłączenia sędziego „obejmujących zarzut braku
niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego” rozpatrywanych przez IKNiSP
Sądu Najwyższego wniosek taki „pozostawia się bez rozpoznania, jeżeli obejmuje
ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania
do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości” (art. 26 § 2 i 3 ustawy
z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym.).
Powyższe rozważania prowadzą do konkluzji, że postępowanie przed Sądem
Apelacyjnym w Warszawie, w którym zapadł wyrok zaskarżony skargą kasacyjną,
było prowadzone w warunkach jego nieważności, spowodowanej sprzecznością
składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. Treść
przytoczonych wyżej orzeczeń Sądu Najwyższego, ETPC i TSUE, uzasadnia
zastosowanie przez Sąd Najwyższy, w konkretnych postępowaniach, w sytuacji
kwestionowania przez strony prawidłowości obsady sądu składającego się z osób
powołanych w wyniku uchwały KRS ukształtowanej przepisami uzmKRS,
instrumentu procesowego w postaci stwierdzenia nieważności postępowania
na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. , a to w celu poszanowania prawa jednostki
do sądu, gwarantowanego konstytucyjnie, konwencyjnie i traktatowo oraz prawa
do uzyskania przez jednostkę stabilnego orzeczenia, które nie będzie podważane
ze względu na wadliwy skład sądu orzekającego. Działanie takie chroni także interes
publiczny przez nienarażanie Skarbu Państwa na perspektywę wypłaty, ze środków
publicznych, zadośćuczynień przyznawanych przez ETPC w przypadku
uwzględniania skarg obywateli na rozstrzyganie ich spraw przez sądy nie spełniające
standardów niezależnych sądów ustanawianych na mocy ustawy. Należy
II CSKP 1681/22
19
przy tym podnieść, że Sąd Najwyższy z tych samych przyczyn już kilkukrotnie
stwierdził nieważność postępowania w związku z udziałem w składzie Sądu
Apelacyjnego w Warszawie X. Y. (zob. oprócz przytoczonego już wyroku z 29
kwietnia 2025 r., II CSKP 1841/22, także wyroki Sądu Najwyższego z 25 lipca 2024
r., II CSKP 1857/22 i z 25 marca 2025 r, II CSKP 1850/22).
Wobec stwierdzenia nieważności postępowania drugoinstancyjnego
i zniesienia postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, nie było możliwe
merytoryczne odniesienie się do dalszych zarzutów skarg kasacyjnych, skoro
kwestie te będą przedmiotem ponownych ustaleń i rozważań Sądu Apelacyjnego
w ponownym postępowaniu przeprowadzonym w wymaganym standardzie
procesowym. Z tych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.
w zw. z art. 386 § 2 i art. 39821 k.p.c.).
Władysław Pawlak
Paweł Grzegorczyk
Agnieszka Piotrowska
(A.D.)
[r.g.]
[a.ł]
