II CSKP 1108/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
10 kwietnia 2025 r.
SSN Ewa Stefańska (przewodniczący)
SSN Adam Doliwa
SSN Mirosław Sadowski (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 10 kwietnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta G.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 17 listopada 2020 r., I ACa 611/19,
w sprawie z powództwa S. Spółki Akcyjnej w G.
przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta G.
o ustalenie wysokości opłaty za użytkowanie wieczyste,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 7500 zł
(siedem tysięcy pięćset złotych) tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego.
Adam Doliwa
(R.N.)
Ewa Stefańska
Mirosław Sadowski
UZASADNIENIE
II CSKP 1108/22
2
Powód S. spółka z o.o. w G. wniósł o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej
z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w G. przy ul.
[…], oznaczonej jako działki nr […], […], nr […], nr […], nr […] jest nieuzasadniona
albo uzasadniona w innej wysokości.
W uzasadnieniu podniósł, że wypowiedzenie dokonane przez Prezydenta
Miasta G. i dotychczasowej wysokości opłaty rocznej i przedstawienie nowej oferty
było nieskuteczne i nie mogło wywrzeć skutku względem wnioskodawcy. W pierwszej
kolejności wskazał, że nie zostało ono skutecznie doręczone spółce i nie mogło
wywrzeć skutku wcześniej niż na dzień 1 stycznia 2016 r.. Wadliwość polegała,
w ocenie powoda, równięż na tym, że dotyczyła gruntu Skarbu Państwa
oznaczonego jako poszczególne działki, dla których prowadzone były odrębne księgi
wieczyste. W związku z powyższym, brak było możliwości dokonana wypowiedzenia
w drodze oświadczenia woli, gdyż powinno to nastąpić odrębnie co do każdej
z nieruchomości
W dalszej kolejności strona powodowa zakwestionowała także wartość
nieruchomości, jaka została przyjęta przez Prezydenta, gdyż nie uwzględniono jej
przemysłowego charakteru. Ostatecznie przyjęta wartość, nie została ustalona
w oparciu o nieruchomości podobne. Nie uwzględniono także specyficznego
położenia i kształtu nieruchomości wycenianej, co niewątpliwie utrudniało
zagospodarowanie terenu.
W odpowiedzi na pozew Prezydent Miasta G. wniósł o oddalenie pozwu
i o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm
przepisanych.
W uzasadnieniu wskazał, że dotychczasowa opłata roczna z tytułu
użytkowania wieczystego wskazanych w pozwie działek została ustalona w sposób
prawidłowy, a ustalona w wyniku wyceny nieruchomości opłata za użytkowanie
wieczyste wynosząca łącznie 2.489.096,85 zł jest prawidłowa.
Jednocześnie wskazał, że została w niniejszej sprawie zachowana forma
wypowiedzenia. Zgodnie z obowiązującym orzecznictwem aktualizacja opłaty
rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu może obejmować wyłącznie całą
nieruchomość gruntową, dla której prowadzona jest odrębna księga wieczysta.
II CSKP 1108/22
3
Wypowiedzenie może zaś nastąpić w kilku dokumentach. Wypowiedzenie dokonane
zostało przez pozwanego i spełnia powyższy warunek, gdyż dotyczy kilku
nieruchomości, objętych odrębnymi księgami wieczystymi. Brak jest przepisów, które
zabraniałyby dokonywania wypowiedzenia co do paru nieruchomości objętych
różnymi księgami w 1 oświadczeniu, tym bardziej, jak ma to miejsce w niniejszej
sprawie, gdy stanowi ona jedną całość funkcjonalną.
W ocenie pozwanego, doszło także do skutecznego doręczenia dokumentu
wypowiedzenia, gdyż został on przekazany osobie uprawnionej do odbioru
korespondencji w siedzibie przedsiębiorstwa, na adres spółki, który był ujawniony
jako adres do korespondencji.
Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2019 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku ustalił, że
aktualizacja opłaty rocznej za użytkowanie działek gruntu […] położonych w G. przy
ulicy […] objętych księgą wieczystą […] i działki […] położonej w G. przy ul […],
objętej księgą wieczystą […] co do których Prezydent Miasta G. dnia 29 grudnia
2014r. wypowiedział łącznie co do obydwu nieruchomości wysokość opłaty za
użytkowanie wieczyste jest bezskuteczna (pkt I), zasądził od pozwanego na rzecz
powoda kwotę 100 000 zł ty tytułem zwrotu kosztów opłaty od pozwu oraz kwotę 15
017 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt II), koszty postępowania
w pozostałej części przejął na Skarb Państwa (pkt III).
Z rozstrzygnięciem powyższym nie zgodził się pozwany, wywodząc apelację,
w której zaskarżył je w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów:
1. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału
dowodowego i dokonanie jego oceny z pominięciem istotnej części tego materiału,
tj. opinii z dnia 1 grudnia 2014 r. biegłego R.J. i załączników do niej tj. wypisu z
rejestru gruntów z 5.11.2014 r. wraz z mapą sytuacyjną uzbrojenia, a także opinii
biegłej M.C. z dnia 10 marca 2019 r. (w szczególności części zawierającej
dokumentację topograficzną) i w konsekwencji błędnego ustalenia, że dwie
nieruchomości w znaczeniu wieczystokslęgowym obejmujące działki nr […], […], […],
[…] i […] (KW […]) oraz działka nr […] (KW […]) sąsiadują ze sobą lecz są ogrodzone
i każda z nieruchomości stanowi odrębną całość gospodarczą i w konsekwencji
uznanie za niedopuszczalne dokonanie przez Prezydenta Miasta G. jednym
II CSKP 1108/22
4
wypowiedzeniem aktualizacji opłat z tytułu użytkowania wieczystego dotyczącego
dwóch nieruchomości w znaczeniu wieczystoksięgowym (Sad I instancji nie
rozpoznał zatem istoty sprawy) mimo, że dwie nieruchomości w znaczeniu
wieczystoksięgowym obejmujące działki nr […], […], […], […] i […] (KW […]) oraz
działka nr […] (KW […]) są ze sobą powiązane funkcjonalnie i gospodarczo, były
przez użytkownika wieczystego wykorzystywane na cele prowadzonej działalności
stoczniowej (powód nie zaprzeczył tej okoliczności);
2. art. 217 § 2 k.p.c., 227 k.p.c., art. 278 § 1 k.p.c. i art. 286 k.p.c. przez
oddalenie istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy wniosku pozwanego o dopuszczenie
dowodu z opinii dodatkowej sporządzonej przez innego biegłego rzeczoznawcy
majątkowego na okoliczność jak w postanowieniu Sądu Okręgowego w Gdańsku
z dnia 8 czerwca 2018 r. pomimo istniejących wątpliwości co do prawidłowości
sporządzonych opinii przez biegłą M.C. (udzielającej m.in. odpowiedzi na pytanie
Sądu, czy wymienione w postanowieniu nieruchomości stanowią wspólną całość
gospodarczą — pismo z dnia 11 marca 2019 r.);
3. błąd w ustaleniach faktycznych sprowadzający się do uznania, że
Gmina Miasta G. jest właścicielem nieruchomości gruntowej położonej w G. przy ul.
[…], oznaczonej jako działki nr […], objętej księgą wieczystą […]), nr […] objętej
księgą wieczystą KW nr […], nr […], KW nr […], działki nr […] KW nr […], nr […]
objętej księgą wieczystą KW […], nr […], objętej księgą wieczystą KW nr […], a nie
Skarb Państwa — str. 2 uzasadnienia wyroku,;
4. art. 328 § 2 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na
sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku z pominięciem jego zasadniczych
elementów, tj. ustalenia faktów, które Sąd uznał za udowodnione, dowodów na
których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności
i mocy dowodowej oraz brak wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku w przytoczeniem
przepisów prawa - nie wiadomo w oparciu o jakie dowody Sąd ustalił m.in., że
wyceniane nieruchomości stanowią (każda z nich) odrębną całość gospodarczą
(pozwany kwestionuje ten pogląd), brak także w uzasadnieniu wyroku wskazania
przepisów prawa w świetle których niedopuszczalnym jest dokonanie
II CSKP 1108/22
5
1 wypowiedzeniem podwyższenia opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego
w stosunku do kilku nieruchomości w znaczeniu wieczystoksięgowym;
5. art. 77 ust. 1 i 78 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia
21 sierpnia 1997 r. (Dz.U. 2018. poz. 2204, t.j., ustawa dalej powoływana jako:
„u.g.n.”) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że zawierają one zakaz dokonania
aktualizacji opłaty za użytkowanie wieczyste w ten sposób, że w wypowiedzeniu
wysokości dotychczasowej opłaty wskazuje się kilka nieruchomości w znaczeniu
wieczystoksięgowym stanowiących jedną zorganizowaną całość spełniających tę
samą funkcję gospodarczą i połączoną funkcjonalnie ze sobą, podczas gdy z tych
regulacji zakaz taki nie wynika;
6. art. 78 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 61 k.c. i 65 k.c. poprzez uznanie, że
oświadczenie woli właściciela nieruchomości (wypowiedzenie dotychczasowej opłaty)
zostało dokonane w sposób nieprawidłowy, a w konsekwencji nie może wywołać
skutku polegającego na zmianie wysokości opłaty, podczas gdy oświadczenie to
zawiera wszystkie niezbędne elementy wymienione w powołanej regulacji, a jako
takie powinno wywołać opisany w nim skutek.
Wskazując na powyższe zarzuty, pozwany wnioskował o zmianę
zaskarżonego wyroku w całości i o oddalenie powództwa w całości oraz
o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego Skarbu Państwa kosztów procesu
przed Sądem liii instancji według norm przepisanych, w tym na podstawie przepisu
art. 32 ust. 3 zd. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej
Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2261) kosztów zastępstwa
procesowego na rzecz Skarbu Państwa — Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej
Polskiej. Ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku, pozwany
wnosił o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku I Wydział Cywilny z dnia
30 kwietnia 2019 r. (sygn. akt 1 C 866/17) w całości i przekazanie sprawy Sądowi
l instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od powoda na rzecz
pozwanego Skarbu Państwa kosztów procesu przed Sądem liii instancji według norm
przepisanych, w tym na podstawie przepisu art. 32 ust 3 zd. 1 ustawy z dnia
15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów
II CSKP 1108/22
6
zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa — Prokuratorii Generalnej
Rzeczypospolitej Polskiej.
Na podstawie art. 380 k.p.c. pozwany wnosił o rozpoznanie przez Sąd
II instancji postanowienia Sądu I instancji z dnia 24 kwietnia 2019 r. oddalającego
wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii dodatkowej innego biegłego
sądowego rzeczoznawcy majątkowego (art. 286 k.p.c.) na okoliczność jak
w postanowieniu Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 8 czerwca 2018 r. Pozwany
oświadcza, że podtrzymuje wniosek dowodowy o dopuszczenie i przeprowadzenie
dowodu z opinii innego biegłego do spraw szacowania wartości nieruchomości, na
okoliczność ustalenia wartości nieruchomości gruntowych objętych wypowiedzeniem
(oświadczeniem woli) Prezydenta Miasta G. z dnia 29 grudnia 2014 r. znak: […] oraz
działki nr […] stanowiących własność Skarbu Państwa, będących w użytkowaniu
wieczystym powoda poprzez ustalenie wartości tych nieruchomości na dzień
wypowiedzenia tj, 24.12.2014 r.
W odpowiedzi na apelację powód domagał się oddalenia apelacji oraz
zasądzenia na swoją rzecz kosztów postępowania odwoławczego.
Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku oddalono apelację (pkt. I)
i zasądzono od pozwanego na rzecz powoda kwotę 11 250 zł tytułem zwrotu kosztów
postępowania apelacyjnego (pkt. II).
Apelacja pozwanego jako niezasadna podlegała oddaleniu.
Nie były trafne zgłoszone w niej zarzuty naruszenia przepisów prawa
procesowego jak też materialnego.
Jako pierwszy skarżący przedstawił zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1
k.p.c. poprzez pomięcie faktu wypływającego z materiału dowodowego, powiązania
funkcjonalnego i gospodarczego nieruchomości objętych kwestionowanym przez
powoda wypowiedzeniem.
Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że postawienie zarzutu obrazy
art. 233 § 1 k.p.c. nie może polegać na zaprezentowaniu przez skarżącego stanu
faktycznego przyjętego przez niego na podstawie własnej oceny dowodów; skarżący
może tylko wykazywać, posługując się wyłącznie argumentami jurydycznymi, że Sąd
II CSKP 1108/22
7
rażąco naruszył ustanowione w wymienionym przepisie zasady oceny wiarygodności
i mocy dowodów i że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (por.m.in. wyroki
Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2000r., 1 CKN 1169/99, OSNC 2000/7-8
poz. 139 i z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/2000, OSNC 2000/10 poz. 189).
Jeżeli zatem z materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne
i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej
oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego
materiału dawały się wysnuć wnioski odmienne. Sąd ma obowiązek wyprowadzenia
z zebranego w sprawie materiału dowodowego wniosków logicznie prawidłowych.
Reguła ta, współokreślająca granice swobodnej oceny dowodów nie będzie
zachowana, jeżeli wnioski wyprowadzone przez sąd przy ocenie dowodów nie
układają się w logiczną całość zgodną z doświadczeniem życiowym, lecz pozostają
ze sobą w sprzeczności, a także gdy nie istnieje logiczne powiązanie wniosków
z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, (wyrok Sądy Najwyższego w dnia
9 grudnia 2009 r. w sprawie IV CSK 290/09, LEX nr 560607).
Zatem Sąd II instancji może zakwestionować dokonaną ocenę materiału
dowodowego sprawy jedynie wtedy, gdy jest ona nielogiczna i sprzeczna
z pozostałym w sprawie materiałem dowodowym.
W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy dokonał ustalenia w oparciu o dokumenty,
w tym odpisy z ksiąg wieczystych spornych gruntów, że stanowią one oddzielne
nieruchomości w rozumieniu przepisu art. 46 § 4 k.c. oraz art. 24 ustawy o księgach
wieczystych i hipotece. To zaś doprowadziło ten Sąd do wniosku, że aktualizacja
rocznej opłaty za użytkowanie tych gruntów dokonana przez Prezydenta Miast G.
pismem z dnia 29 grudnia 2014 r. jest nieskuteczna. Sąd Okręgowy nie rozróżniał
sytuacji, w których kilka nieruchomości jest ze sobą powiązanych funkcjonalnie lub
gospodarczo od zbioru nieruchomości, które takich cech nie posiadają. Decydujące
dla oceny zasadności żądania głównego było ustalenie, że jednym oświadczeniem
Prezydent Miasta G. wypowiedział dotychczasową opłatę dla wielu działek gruntu
objętych dwiema księgami wieczystymi. Bez znaczenia zatem dla trafności
zaskarżonego wyroku jest treść opinii R.J. sporządzonej w dniu 1 grudnia 2014 r. na
potrzeby wypowiedzenia z dnia 29 grudnia 2014 r. Natomiast opinia biegłej M.C.
wskazała na różnice w spornych nieruchomościach, które doprowadziły ją do
II CSKP 1108/22
8
ustalenia innych cen za 1 m2 powierzchni gruntu dla każdej z nich. Fakt ten w
połączeniu z ustalonym przez Sąd Apelacyjny skomplikowanym i wieloletnim
procesem kolejnych zmian numerów i powierzchni działek gruntu prowadzi do
wniosku, że wypowiedzenie dotychczasowej wysokości rocznej opłaty za ich
użytkowanie wieczyste nie było dla powoda czytelne i jednoznaczne. Stąd też zarzut
naruszenia prawa procesowego w zakresie art. 233 § 1 k.p.c. uznać należało za
chybiony. Marginalnie jedynie należy zauważyć, że trafnie skarżący wskazał na
wadliwe ustalenia Sądu Okręgowego w zakresie podmiotu, który jest właścicielem
spornych nieruchomości. Istotnie właścicielem tym jest Skarb Państwa, nie zaś
gmina Miasta G., jak błędnie podał ten Sąd. Fakt ten jednak jest bez znaczenia dla
oceny zasadności zaskarżonego wyroku.
Podobnie nie zasługiwał na aprobatę zarzut naruszenia przepisów art. 217
§ 2 k.p.c., art. 227 k.p.c. i art. 286 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku o dopuszczenie
dowodu z opinii dodatkowej sporządzonej przez innego biegłego. Wbrew temu
zarzutowi, wątpliwości do treści opinii biegłej M.C. miał jedynie pozwany, co nie
oznacza automatycznie negatywnej oceny wiarygodności tego dowodu. Co więcej,
jak wyjaśnił Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ostatecznie opinia
ta okazała się nieprzydatna dla rozstrzygnięcia spawy. Sąd ten bowiem doszedł do
przekonania, że zawarcie w jednym oświadczeniu wypowiedzenia wysokości opłaty
za użytkowanie dwóch nieruchomości jest sprzeczne z przepisami ustawy o
gospodarce nieruchomościami, a tym samym nieskuteczne. Ustalenia biegłej w
zakresie wartości spornych nieruchomości nie miały dla Sądu meriti znaczenia.
Szczątkowo natomiast opinia ta stanowiła podstawę uzupełniających ustaleń Sądu
Odwoławczego, w zakresie różnic pomiędzy tymi nieruchomościami. Sąd ten, inaczej
niż skarżący ocenił opinię biegłej za opracowanie szczegółowe i rzetelne, które nie
budzi wątpliwości tak co do zastosowanej metody wyceny, jak też co do
jednoznaczności wniosków.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi stawiane mu treścią
przepisu art. 328 § 2 k.p.c. Wbrew zarzutom apelacji zawiera ono ustalenia aktów,
które Sąd Okręgowy uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł
i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej
oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku w przytoczeniem przepisów prawa. Sąd
II CSKP 1108/22
9
ten wyjaśnił, na jakiej podstawie uznał, że sporne grunty stanowią odrębne
nieruchomości. Mianowicie wskazał na treść wpisów w księgach wieczystych
prowadzonych dla tych nieruchomości. Z całą pewnością treść uzasadnienia
zaskarżonego wyroku pozwana na dokonanie jego kontroli instancyjnej, co czyni
niezasadnym zarzut naruszenia przepisu art. 328 § 2 k.p.c.
Nie były także trafne zarzuty naruszenia prawa materialnego. Ustawa
o gospodarce nieruchomościami (art. 4) różnicuje pojęcia nieruchomości gruntowej
i działki gruntu, oznaczającej niepodzieloną, ciągłą część powierzchni ziemskiej,
stanowiącą część lub całość nieruchomości gruntowej.
Sąd Apelacyjny, podobnie jak Sąd I instancji, w pełni podzielił stanowisko
wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2013 r. III CZP 8/13, że
nieruchomością jest część powierzchni ziemskiej, dla której urządzono księgę
wieczystą; natomiast w braku księgi wieczystej sąsiadujące ze sobą grunty należące
do tego samego podmiotu stanowią jedną nieruchomość.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 stycznia
2016 r. IV CSK 201/15 zmiana opłaty rocznej może dotyczyć wyłącznie
nieruchomości w sensie wieczystoksięgowym, nie zaś w innych rozumieniach,
zwłaszcza jako działki lub zbioru działek wyodrębnionych geodezyjnie. Kluczowe
znaczenie dla zakresu, w jakim właściciel nieruchomości może kształtować
wysokość opłaty rocznej jest zatem treść księgi wieczystej.
Dokonując wypowiedzenia wysokości opłaty z tytułu użytkowania wieczystego
pozwany wskazał jedną łączną wysokość opłaty dla kilku odrębnych nieruchomości,
zaś treść złożonego oświadczenia woli nie daje żadnej możliwości określenia, jak
kształtuje się nowa wysokość tej opłaty odrębnie dla każdej z poszczególnych
nieruchomości.
Tym samym, jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy, dokonane wypowiedzenie
jest sprzeczne z treścią art. 77 i 78 u.g.n. i nie może być uznane za skuteczne.
Nadto zaś wypowiedzenie dotychczasowej wysokości rocznej opłaty za
użytkowanie wieczyste powinno być jasne i kompletne. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy
w postanowieniu z dnia 6 listopada 2018 r. w sprawie II CSK 212/18, narzucenie
w art. 78 ust. 1 u.g.n. właścicielowi gruntu, przeprowadzającemu aktualizację opłaty
II CSKP 1108/22
10
rocznej, szeregu sprecyzowanych obowiązków w zakresie treści wypowiedzenia, ma
charakter ochronny wobec użytkownika wieczystego. Obowiązki te powinny być
zatem traktowane restryktywnie. Użytkownik wieczysty powinien zatem otrzymać
wraz z wypowiedzeniem dotychczasowej opłaty za użytkowanie wieczyste komplet
danych pozwalających mu na ocenę podstawy, zakresu i prawidłowości procedury
aktualizacyjnej oraz na ocenę, czy złożone wypowiedzenie jest kompletne i przez to
wywołuje przewidziany w ustawie skutek, zwłaszcza, że właściciel gruntu, którym jest
Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego dysponuje właściwym
aparatem urzędniczym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r.,
II CSK 90/13, niepubl.). Z pewnością wieczysty użytkownik nie może ponosić
konsekwencji błędów lub zaniedbań organu.
W świetle powyższych argumentów, w ocenie Sądu Apelacyjnego, stanowisko
Sądu meriti, który odmówił skuteczności oświadczenia Prezydenta Miasta G.
z dnia 29 grudnia 2014 r. okazało się trafne. Niewątpliwie odnosiło się ono do dwóch
nieruchomości, dla których prowadzone są odrębne księgi wieczyste. Co więcej zaś,
nieruchomości te są na tyle odmienne, że przedstawiają różne wartości za 1 m2, zaś
kwestionowane oświadczenie wskazywało na taką samą cenę za 1 m2 dla każdej
z nich. Ten zaś fakt wzmacnia argument, wedle którego wypowiedzenie wysokości
opłaty za użytkowanie wieczyste nie spełnia wymogów przepisów art. 77 ust. 1 i 78
ust 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zarzut zatem naruszenia tych
przepisów uznać należało za chybione.
Podobnie nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów
art. 78 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 61 k.c. i art. 65 k.c. Uzasadnienie tego zarzutu jest
tożsame z treścią wcześniej przedstawionych zarzutów. Dla porządku jedynie godzi
się wskazać, że wykładnia kwestionowanego oświadczenia woli została dokonana
prawidłowo. Istotą sporu jednak nie była wątpliwość co do treści tego oświadczenia,
lecz jego zgodność z wymogami przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Wobec braku aprobaty dla zgłoszonych zarzutów, apelacja pozwanego
podlegała oddaleniu, o czym na podstawie art. 385 k.p.c. orzeczono jak w pkt I
wyroku.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono jak w pkt II wyroku.
II CSKP 1108/22
11
Od powyższego rozstrzygnięcia skargę kasacyjną wywiodła strona pozwana
zaskarżając je w całości, wnosząc o uchylenie w całości wyroku Sądu Apelacyjnego
w Gdańsku oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi
i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed Sądem Najwyższym, co więcej
skarżący wniósł także o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego Skarbu
Państwa - Prezydenta Miasta G. kosztów postępowania w postępowaniu kasacyjnym
według norm przepisanych, w tym na podstawie przepisu art. 32 ust. 3 ustawy o
PGRP kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym na rzecz
Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej.
Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie (art. 3983 § 1 pkt 1) k.p.c. pozwany
zarzucił naruszenie następujących przepisów:
1) art. 77 ust. 1 i 78 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia
21 sierpnia 1997 r. (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 518 z późn. zm„ ustawa dalej
powoływana jako: „u.g.n.") przez niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że
przepisy te statuują zakaz ukształtowania przez sąd wysokości opłaty rocznej z tytułu
użytkowania wieczystego oddzielnie dla każdej nieruchomości w sensie
wieczystoksięgowym w sytuacji, gdy dopiero na etapie postępowania sądowego
okaże się, że rzeczywiste wartości nieruchomości różnią się między sobą z uwagi na
brak powiązania funkcjonalnego, podczas gdy z tych regulacji zakaz taki nie wynika,
2) art. 78 ust. 1 u.g.n. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu,
że oświadczenie woli właściciela nieruchomości (wypowiedzenie dotychczasowej
opłaty - pismo Prezydenta Miasta G. z dnia 29 grudnia 2014 r. znak: […]) zostało
dokonane w sposób nieprawidłowy, a w konsekwencji nie może wywołać skutku
polegającego na zmianie wysokości opłaty, podczas gdy oświadczenie to zawiera
wszystkie niezbędne elementy wymienione w powołanej regulacji i nie zawiera
błędów natury formalnej dotyczących samego aktu wypowiedzenia i jako takie
powinno wywołać opisany w nim skutek.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona powodowa wniosła o jej oddalenie
oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym
kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
II CSKP 1108/22
12
Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.
Odnosząc się do przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
należy wskazać, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą podstawy do uznania, że
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne.
Sformułowane przez skarżącego pytanie nie dotyczy zagadnienia prawnego,
lecz odnosi się do stanu faktycznego sprawy, co przesądza o braku
usprawiedliwienia dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wynika to
z odwołania się przez pozwanego w pytaniu do różnic w wartości nieruchomości,
a więc okoliczności faktycznych sprawy. Skarżący nie wykazał, aby przywołana przez
niego problematyka mogła być uznana za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu
art. 3989 § 1 k.p.c.
Przechodząc do kwestii podstaw kasacyjnych, podnieść należy, iż Sąd
Apelacyjny w Gdańsku nie dopuścił się naruszenia żadnego z przywołanych przez
pozwanego przepisów prawa materialnego. Wbrew twierdzeniom pozwanego istotą
niniejszego postępowania nie jest kwestia bezskuteczności wypowiedzenia
w związku z ustaleniem na etapie postępowania sądowego braku powiązania
funkcjonalnego kilku odrębnych nieruchomości, lecz kwestia bezskuteczności
wypowiedzenia wynikająca z braku zachowania przez pozwanego wymagań
formalnych przewidzianych przepisami ustawy dla wypowiedzenia opłaty rocznej.
Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów art. 77 ust. 1 i art. 78 ust 1 u.g.n.,
pozwany ponownie prowadzi bezzasadną polemikę z tezami wynikającymi
z orzeczeń Sądu Najwyższego, na które powołał się Sąd Apelacyjny, poruszając przy
tym wątki, które pozostają bez jakiegokolwiek związku z niniejszą sprawą.
Przywołane przez pozwanego orzeczenia Sądu Najwyższego nie podważają toku
rozumowania Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Sądy obu instancji dokonały
prawidłowej oceny wypowiedzenia opłaty rocznej pod względem jego zgodności
z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, natomiast pozwany całkowicie
pomija w swoich rozważaniach tezy orzeczeń Sądu Najwyższego, które wprost
odnoszą się do rygorów, jakie spełniać powinno skuteczne pod względem prawnym
oświadczenie o wypowiedzeniu opłaty rocznej.
II CSKP 1108/22
13
Przypomnieć należy, iż „narzucenie w art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia
1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.)
właścicielowi gruntu, przeprowadzającemu aktualizację opłaty rocznej, szeregu
sprecyzowanych obowiązków w zakresie treści wypowiedzenia, ma charakter
ochronny wobec użytkownika wieczystego. Obowiązki te powinny być zatem
traktowane restryktywnie. Użytkownik wieczysty powinien zatem otrzymać wraz
z wypowiedzeniem dotychczasowej opłaty za użytkowanie wieczyste komplet
danych pozwalających mu na ocenę podstawy, zakresu i prawidłowości procedury
aktualizacyjnej oraz na ocenę, czy złożone wypowiedzenie jest kompletne i przez to
wywołuje przewidziany w ustawie skutek, zwłaszcza, że właściciel gruntu, którym jest
Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego dysponuje właściwym
aparatem urzędniczym. Z pewnością wieczysty użytkownik nie może ponosić
konsekwencji błędów lub zaniedbań organu.” - vide: postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 6 listopada 2018 roku (sygn. akt II CSK 212/18), wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 roku sygn. akt II CSK 90/13.
W konsekwencji w realiach niniejszej sprawy wypowiedzenie opłaty rocznej
nie spełniało wymagań formalnych, gdyż:
1. nie zawiera oferty przyjęcia nowej opłaty rocznej dla nieruchomości, stanowiącej
działki nr […], […], […], […], […], będące odrębną nieruchomością, dla której
prowadzona jest księga wieczysta KW nr […] - art. 78 ust. 1 zd. 1 u.g.n.;
2. nie zawiera oferty przyjęcia nowej opłaty rocznej dla nieruchomości, stanowiącej
działkę nr […], będącej odrębną nieruchomością, dla której prowadzona jest księga
wieczysta KW nr […] - art. 78 ust. 1 zd. 1 u.g.n.;
3. nie zawiera informacji o sposobie obliczenia nowej opłaty rocznej dla
nieruchomości, stanowiącej działki nr […], […], […], […], […], będące odrębną
nieruchomością, dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr […] - art. 78 ust.
1 zd. 2 u.g.n.;
4. nie zawiera informacji o sposobie obliczenia nowej opłaty rocznej dla
nieruchomości, stanowiącej działkę nr […], będącej odrębną nieruchomością, dla
której prowadzona jest księga wieczysta KW nr […] - art. 78 ust 1 zd. 2 u.g.n.;
II CSKP 1108/22
14
5. nie zawiera informacji o wartości nieruchomości, stanowiącej działki nr […], […],
[…], […], […], będące odrębną nieruchomością, dla której prowadzona jest księga
wieczysta KW nr […]- art. 78 ust. 1 zd. 3 u.g.n.;
6. nie zawiera informacji o wartości nieruchomości, stanowiącej działkę nr […],
będącej odrębną nieruchomością, dla której prowadzona jest księga wieczysta
KW nr […] - art. 78 ust. 1 zd. 3 u.g.n.
Z powyższych względów bezpodstawny pozostaje zarzut naruszenia przepisu
art. 78 ust. 1 u.g.n.
Nie polega również na prawdzie zarzut, iż Sąd Apelacyjny uznał, że skuteczne
wypowiedzenie opłaty rocznej może obejmować wyłącznie jedną i całą
nieruchomość w znaczeniu wieczystoksięgowym. Pozwany wielokrotnie w toku
procesu przedstawiał argumenty oderwane od istoty sporu. Tymczasem sądy obu
instancji konsekwentnie wskazały na wadliwość oświadczenia pozwanego, która
sprowadzała się do próby ustalenia jednej, wspólnej opłaty rocznej dla kilku
odrębnych nieruchomości. Pozwany stara się zaś bezzasadnie wykreować zarzut,
wedle którego sądy przyjęły, że w jednym dokumencie nie można zawrzeć kilku
wypowiedzeń opłaty rocznej. W żadnym miejscu sądy tego rodzaju argumentów nie
prezentowały. Nic bowiem nie stało na przeszkodzie, aby pozwany w taki sposób
sformułował treść wypowiedzenia. Problem polega jednak na tym, że w treści
dokumentu nie zawarto odrębnych oświadczeń o wypowiedzeniu opłat rocznych
odrębnie wobec nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr
[…] i odrębnie wobec nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta
KW nr […].
Pozwany swoim oświadczeniem zamierzał zaktualizować opłatę roczną
poprzez ustalenie jednej, wspólnej opłaty dla wymienionych nieruchomości. Dlatego
- wobec naruszenia przez pozwanego przepisów art. 11 ust. 1 u.g.n. i art. 78 ust. 1
u.g.n. - oświadczenie o wypowiedzeniu nie mogło wywrzeć zamierzonych skutków
prawnych.
W takiej sytuacji nie było dopuszczalne, aby sądy - ingerując w treść
wypowiedzenia opłaty rocznej - dokonały jego modyfikacji (zmieniając de facto ofertę
II CSKP 1108/22
15
złożoną przez pozwanego) w celu nadania mu formy zgodnej z przepisami ustawy
o gospodarce nieruchomościami.
Reasumując, kasacja wniesiona w imieniu pozwanego jest bezzasadna
i to w stopniu oczywistym. Skarżący tylko pozornie podnosi w niej zarzuty związane
z naruszeniem prawa materialnego, którego miałby dopuścić się Sąd Apelacyjny, gdy
w istocie skierowany jest on przeciwko ustaleniom faktycznym i ocenom dokonanym
przez Sąd I instancji. W przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna właśnie zmierza
do kolejnego zakwestionowania prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej
instancji oceny materiału dowodowego oraz ustaleń faktycznych. Nie zawiera ona
żadnych tego rodzaju zarzutów procesowych, a zarzuty kasacyjne w istocie stanowią
powielenie zarzutów apelacyjnych. Tymczasem postępowanie kasacyjne nie może
stanowić powtórzenia postępowania apelacyjnego i nie jest swego rodzaju trzecią
instancją odwoławczą.
Sąd Apelacyjny rozważył wszystkie zarzuty i wnioski podniesione w apelacji i
wystarczająco umotywował swój stosunek do nich. Uzasadnienie wyroku Sądu
Apelacyjnego w pełni odpowiada prawu. Skarżący nie wskazuje w sposób konkretny
na czym polegają wady uzasadnienia Sądu Apelacyjnego poprzestając na
powtórzeniu zaprezentowania własnego stanowiska w sprawie. Tymczasem
powtórzenie w skardze kasacyjnej argumentacji prezentowanej uprzednio w apelacji
może być skuteczne tylko wówczas, gdy Sąd Apelacyjny nie rozpozna należycie
wszystkich zarzutów i nie odniesie się do nich w uzasadnieniu swojego orzeczenia,
co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Należy również przypomnieć, iż stopień
szczegółowości rozważań Sądu Apelacyjnego uzależniony jest od jakości oceny
dokonanej przez Sąd I instancji. Jeżeli ta ocena jest wszechstronna, pełna, logiczna
i wsparta zasadami doświadczenia życiowego, to wówczas sąd rozpoznający
apelację zwolniony jest od drobiazgowego odnoszenia się do jej zarzutów,
kwestionujących w rzeczywistości taką ocenę. W takim wypadku wystarczające jest
wskazanie głównych powodów nie podzielenia zarzutów apelacji, a następnie
odesłanie do szczegółów uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji.
Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.
II CSKP 1108/22
16
(M.M.)
[r.g.]
Adam Doliwa
Ewa Stefańska
Mirosław Sadowski