I ZI 32/23
UCHWAŁA
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 lutego 2025 r.
SSN Paweł Wojciechowski
Protokolant starszy inspektor sądowy Mariusz Pogorzelski
przy udziale X. Y. - prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej - Oddziałowej Komisji
Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K., na posiedzeniu jawnym w
dniach 28 stycznia i 25 lutego 2025 r.,
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu jawnym,
wniosku prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej – Oddziałowej Komisji Ścigania
Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K. z dnia 28 kwietnia 2023 r., sygn. akt
[...], o podjęcie uchwały w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie do
odpowiedzialności karnej X. Y. vel Y.1 – sędziego Sądu Apelacyjnego w K. w stanie
spoczynku za to, że:
1) w dniu 24 kwietnia 1982 r. w K. będąc funkcjonariuszem publicznym państwa
komunistycznego, tj. sędzią Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W., członkiem składu
sędziowskiego Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. na sesji wyjazdowej w K.,
działając wspólnie i w porozumieniu z kpt. X.2 Y.2 i ppor. X.3 Y.3, wyznaczonymi
do rozpoznania sprawy karnej o sygn. [...] przed Sądem [...] Okręgu Wojskowego w
W. na sesji wjazdowej w K., działając z motywów politycznych, przekroczył swoje
uprawnienia w ten sposób, że orzekając w sposób dowolny, sprzeczny z dowodami
zgromadzonymi w toku postępowania, w sposób dla oskarżonego niekorzystny,
stosując przy tym wykładnię rozszerzającą zakres penalizowanych zachowań,
uznał B. P. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 46 ust. 1 w zb. z
art. 48 ust. 2 i 3 dekretu z dnia 12.12.1981 r. o stanie wojennym (Dz. U nr 29 z
1981 r. poz. 154), polegającego na nieodstąpieniu w okresie od 13 grudnia 1981 r.
do 27 lutego 1982 r., jako członka NSZZ „S.” od działalności związkowej wbrew
dekretowi o stanie wojennym, poprzez sporządzenie w celu rozpowszechniania
ulotki „B.” oraz wspólnie z T. K. i W. B. ulotki „O.” i „I.”, które przekazał do
I ZI 32/23
2
rozpowszechniania, a które zawierały fałszywe wiadomości mogące wywołać
niepokój publiczny, a dotyczące sytuacji społeczno-politycznej w kraju - i skazał go
na karę 3 lat pozbawienia wolności i karę dodatkową pozbawienia praw publicznych
na okres 2 lat na podstawie fakultatywnego przepisu określonego w art. 4 ust. 1 i 4
dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o
przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U nr 29
z 1981 r. poz. 156), czym bezprawnie pozbawił B. P. wolności na okres powyżej 14
dni w okresie od 27 lutego 1982 r. do 13 października 1982 r., podczas gdy zawarte
w ulotkach sformułowania, że w związku z wprowadzeniem stanu wojennego
„opuszczone szkoły i domy akademickie przygotowane są na przyjęcie wojska i
milicji”, że „ograniczenie swobód i zastraszenie mają na celu dezorganizacje ludzi
pracy", że „robotnik ma nad sobą władzę terroru i że dla aparatu władzy nie
obowiązują kolejki i tak jak za dobrych czasów, ich potrzeby zaspokojone są z
przywózką do urzędów, a robotnicy „osamotnieni i pozbawieni praw nie mogą
zwrócić się do kogokolwiek o poradę lub pomoc”, oraz że prokurator w sprawie
górników oskarżonych o zorganizowanie i kierowanie strajkiem w K. „R." złożył od
wyroku rewizję kierując się chęcią odwetu oraz że urządza się „smutne spektakle
na wzór sądowy” - nie były fałszywe, a jedynie stanowiły ocenę wprowadzenia
stanu wojennego w Polsce i pozbawienia społeczeństwa podstawowych praw i
wolności obywatelskich zagwarantowanych przez prawo międzynarodowe, w
sytuacji gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw do
przyjęcia, by B. P. swoim zachowaniem wypełnił znamiona przypisanego mu czynu
zabronionego z art. 46 ust. 1 w zb. z art. 48 ust. 2 i 3 dekretu z dnia 12.12.1981 r. o
stanie wojennym, czym dopuścił się zbrodni komunistycznej, stanowiącej zbrodnię
przeciwko ludzkości, w postaci poważnej represji politycznej z powodu
przynależności B. P. do NSZZ „S.”, sprzeciwiającej się bezprawnemu
wprowadzeniu stanu wojennego, a także naruszenia prawa człowieka do wyrażania
swoich przekonań politycznych i różnorodnych opinii, dotyczących życia
społecznego, działając na szkodę interesu publicznego i prywatnego
pokrzywdzonego, tj. o przestępstwo z art. 165 § 2 k.k. z 1969 r. w zw. z art. 2 ust. 1
i art. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji
I ZI 32/23
3
Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2021 r., poz. 177) – dalej
powoływana jako ustawa o IPN,
2) w dniu 24 kwietnia 1982 r. w K. będąc funkcjonariuszem publicznym państwa
komunistycznego, tj. sędzią Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W., członkiem składu
sędziowskiego Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. na sesji wyjazdowej w K.,
działając wspólnie i w porozumieniu z kpt. X.2 Y.2 i ppor. X.3 Y.3, wyznaczonymi
do rozpoznania sprawy karnej o sygn. [...] przed Sądem [...] Okręgu Wojskowego w
W. na sesji wyjazdowej w K., działając z motywów politycznych, przekroczył swoje
uprawnienia w ten sposób, że orzekając w sposób dowolny, sprzeczny z dowodami
zgromadzonymi w toku postępowania, w sposób dla oskarżonego niekorzystny,
stosując przy tym wykładnię rozszerzającą zakres penalizowanych zachowań,
uznał T. K. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 46 ust. 1 w zb. z
art. 48 ust. 2 dekretu z dnia 12.121981 r. o stanie wojennym (Dz. U nr 29 z 1981 r.
poz. 154), polegającego na nieodstąpieniu w okresie od 13 grudnia 1981 r. do 27
lutego 1982 r. jako członka NSZZ „S.” od działalności związkowej wbrew dekretowi
o stanie wojennym, poprzez sporządzenie w celu rozpowszechniania ulotki „B.”
oraz wspólnie z B. P. i W. B. ulotki „O.” i „I.”, które przekazał do rozpowszechniania,
a które zawierały fałszywe wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny, a
dotyczące sytuacji społeczno-politycznej w kraju – i skazał go na kare 3 lat
pozbawienia wolności i karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na okres 2
lat na podstawie przepisu określonego w art. 4 ust. 1 i 4 dekretu z dnia 12 grudnia
1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia
w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U nr 29 z 1981 r. poz. 156), czym
bezprawnie pozbawił T. K. wolności na okres powyżej 14 dni w okresie od 27 lutego
1982 r do 24 maja 1983 r., podczas gdy zawarte w ulotkach sformułowania, że w
związku z wprowadzeniem stanu wojennego „opuszczone szkoły i domy
akademickie przygotowane są na przyjęcie wojska i milicji”, że „ograniczenie
swobód i zastraszenie mają na celu dezorganizacje ludzi pracy", że „robotnik ma
nad sobą władzę „terroru i że dla aparatu władzy nie obowiązują kolejki i tak jak za
dobrych czasów, ich potrzeby zaspokojone są z przywózką do urzędów, a robotnicy
„osamotnieni i pozbawieni praw nie mogą zwrócić się do kogokolwiek o poradę lub
pomoc”, oraz że prokurator w sprawie górników oskarżonych o zorganizowanie i
I ZI 32/23
4
kierowanie strajkiem w K. „R." złożył od wyroku rewizję kierując się chęcią odwetu
oraz że urządza się „smutne spektakle na wzór sądowy” - nie były fałszywe, a
jedynie stanowiły ocenę wprowadzenia stanu wojennego w Polsce i pozbawienia
społeczeństwa podstawowych praw i wolności obywatelskich zagwarantowanych
przez prawo międzynarodowe, w sytuacji gdy materiał dowodowy zgromadzony w
sprawie nie dawał podstaw do przyjęcia, by T. K. swoim zachowaniem wypełnił
znamiona przypisanego mu czynu zabronionego z art. 46 ust. 1 w zb. z art. 48 ust.
2 dekretu z dnia 12.12.1981 r. o stanie wojennym, czym dopuścił się zbrodni
komunistycznej, stanowiącej zbrodnie przeciwko ludzkości, w postaci poważnej
represji politycznej z powodu przynależności T. K. do NSZZ „S.", sprzeciwiającej się
bezprawnemu wprowadzeniu stanu wojennego, a także naruszenia prawa
człowieka do wyrażania swoich przekonań politycznych i różnorodnych opinii,
dotyczących życia społecznego, działając na szkodę interesu publicznego i
prywatnego pokrzywdzonego, tj. o przestępstwo z art. 165 § 2 k.k. z 1969 r. w zw. z
art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o IPN,
3) w dniu 24 kwietnia 1982 r. w K. będąc funkcjonariuszem publicznym państwa
komunistycznego, tj. sędzią Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W., członkiem składu
sędziowskiego Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. na sesji wyjazdowej w K.,
działając wspólnie i w porozumieniu z kpt. X.2 Y.2 i z ppor. X.3 Y.3, wyznaczonymi
do rozpoznania sprawy karnej o sygn. [...] przed Sądem [...] Okręgu Wojskowego w
W. na sesji wyjazdowej w K., działając z motywów politycznych, przekroczył swoje
uprawnienia w ten sposób, że orzekając w sposób dowolny, sprzeczny z dowodami
zgromadzonymi w toku postępowania, w sposób dla oskarżonego niekorzystny,
stosując przy tym wykładnię rozszerzającą zakres penalizowanych zachowań,
uznał W. B. za winną popełnienia zarzucanego jej czynu z art. 48 ust. 3 dekretu z
dnia 12.12.1981 r. o stanie wojennym (Dz. U nr 29 z 198 Ir, poz. 154),
polegającego na udziale wspólnie z B. P. i T. K. w sporządzaniu ulotki „O.” i „I. „R.”,
zawierających fałszywe wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny, a
dotyczące sytuacji społeczno-politycznej w kraju - i skazał ją na karę 1 roku i 6
miesięcy pozbawienia wolności, zmienioną wyrokiem Sądu Najwyższego - Izby
Wojskowej z dnia 15 czerwca 1982 r. sygn. Rw 435/82, poprzez warunkowe
zawieszenie wykonania wymierzonej oskarżonej kary pozbawienia wolności na
I ZI 32/23
5
okres próby 3 lat, czym bezprawnie pozbawił wolności W. B. na okres powyżej 14
dni w okresie od 01 marca 1982 r. do 27.06.1982 r. podczas gdy zawarte w
ulotkach sformułowania, że w związku z wprowadzeniem stanu wojennego
„opuszczone szkoły - i domy akademickie przygotowane są na przyjęcie wojska i
milicji”, że „ograniczenie swobód i zastraszenie mają na celu dezorganizacje ludzi
pracy", że „robotnik ma nad sobą władzę terroru i że dla aparatu władzy nie
obowiązują kolejki i tak jak za dobrych czasów, ich potrzeby zaspokojone są z
przywózką do urzędów, a robotnicy „osamotnieni i pozbawieni praw nie mogą
zwrócić się do kogokolwiek o poradę lub pomoc", oraz że prokurator w sprawie
górników oskarżonych o zorganizowanie i kierowanie strajkiem w K. „R.” złożył od
wyroku rewizję kierując się chęcią odwetu oraz że urządza się „smutne spektakle
na wzór sądowy” - nie były fałszywe, a jedynie stanowiły ocenę wprowadzenia
stanu wojennego w Polsce i pozbawienia społeczeństwa podstawowych praw i
wolności obywatelskich zagwarantowanych przez prawo międzynarodowe, w
sytuacji gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw do
przyjęcia, by W. B. swoim zachowaniem wypełniła znamiona przypisanego jej
czynu zabronionego z art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12.12.1981 r. o stanie
wojennym, czym dopuścił się zbrodni komunistycznej, stanowiącej zbrodnię
przeciwko ludzkości, w postaci poważnej represji politycznej z powodu
przynależności W. B. do określonej grupy społeczno-politycznej, a także naruszenia
prawa człowieka do wyrażania swoich przekonań politycznych i różnorodnych
opinii, dotyczących życia społecznego, działając na szkodę interesu publicznego i
prywatnego pokrzywdzonego, tj. o przestępstwo z art. 165 § 2 k.k. z 1969 r. w zw. z
art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o IPN,
uchwalił:
I. odmówić zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności
karnej X. Y. vel Y.1 – sędziego Sądu Apelacyjnego w K. w stanie
spoczynku do odpowiedzialności karnej za czyny opisane we
wniosku prokuratura Instytutu Pamięci Narodowej - Oddziałowej
Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K. z
dnia 28 kwietnia 2023 r., sygn. akt [...];
I ZI 32/23
6
II. kosztami postępowania immunitetowego obciążyć Skarb
Państwa.
UZASADNIENIE
Prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi
Polskiemu w K. wnioskiem z 28 kwietnia 2023 r., sygn. akt [...], zwrócił się o
podjęcie uchwały zezwalającej na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej
sędziego Sądu Apelacyjnego w K. w stanie spoczynku X. Y. vel Y.1 w związku z
popełnieniem czynów polegających na tym, że:
1. w dniu 24 kwietnia 1982 r. w K. będąc funkcjonariuszem publicznym
państwa komunistycznego, tj. sędzią Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W.,
członkiem składu sędziowskiego Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. na
sesji wyjazdowej w K., działając wspólnie i w porozumieniu z kpt. X.2 Y.2 i
ppor. X.3 Y.3, wyznaczonymi do rozpoznania sprawy karnej o sygn. [...]
przed Sądem [...] Okręgu Wojskowego w W. na sesji wjazdowej w K.,
działając z motywów politycznych, przekroczył swoje uprawnienia w ten
sposób, że orzekając w sposób dowolny, sprzeczny z dowodami
zgromadzonymi w toku postępowania, w sposób dla oskarżonego
niekorzystny, stosując przy tym wykładnię rozszerzającą zakres
penalizowanych zachowań, uznał B. P. za winnego popełnienia
zarzucanego mu czynu z art. 46 ust. 1 w zb. z art. 48 ust. 2 i 3 dekretu z
dnia 12.12.1981 r. o stanie wojennym (Dz. U nr 29 z 1981 r. poz. 154),
polegającego na nieodstąpieniu w okresie od 13 grudnia 1981 r. do 27
lutego 1982 r., jako członka NSZZ „S.” od działalności związkowej wbrew
dekretowi o stanie wojennym, poprzez sporządzenie w celu
rozpowszechniania ulotki „B.” oraz wspólnie z T. K. i W. B. ulotki „O.” i „I.”,
które przekazał do rozpowszechniania, a które zawierały fałszywe
wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny, a dotyczące sytuacji
społeczno-politycznej w kraju - i skazał go na karę 3 lat pozbawienia
wolności i karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat na
podstawie fakultatywnego przepisu określonego w art. 4 ust. 1 i 4 dekretu z
I ZI 32/23
7
dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o
przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz.
U nr 29 z 1981 r. poz. 156), czym bezprawnie pozbawił B. P. wolności na
okres powyżej 14 dni w okresie od 27 lutego 1982 r. do 13 października
1982 r., podczas gdy zawarte w ulotkach sformułowania, że w związku z
wprowadzeniem stanu wojennego „opuszczone szkoły i domy akademickie
przygotowane są na przyjęcie wojska i milicji”, że „ograniczenie swobód i
zastraszenie mają na celu dezorganizacje ludzi pracy", że „robotnik ma nad
sobą władzę terroru i że dla aparatu władzy nie obowiązują kolejki i tak jak
za dobrych czasów, ich potrzeby zaspokojone są z przywózką do urzędów,
a robotnicy „osamotnieni i pozbawieni praw nie mogą zwrócić się do
kogokolwiek o poradę lub pomoc”, oraz że prokurator w sprawie górników
oskarżonych o zorganizowanie i kierowanie strajkiem w K. „R." złożył od
wyroku rewizję kierując się chęcią odwetu oraz że urządza się „smutne
spektakle na wzór sądowy” - nie były fałszywe, a jedynie stanowiły ocenę
wprowadzenia stanu wojennego w Polsce i pozbawienia społeczeństwa
podstawowych praw i wolności obywatelskich zagwarantowanych przez
prawo międzynarodowe, w sytuacji gdy materiał dowodowy zgromadzony w
sprawie nie dawał podstaw do przyjęcia, by B. P. swoim zachowaniem
wypełnił znamiona przypisanego mu czynu zabronionego z art. 46 ust. 1 w
zb. z art. 48 ust. 2 i 3 dekretu z dnia 12.12.1981 r. o stanie wojennym, czym
dopuścił się zbrodni komunistycznej, stanowiącej zbrodnię przeciwko
ludzkości, w postaci poważnej represji politycznej z powodu przynależności
B. P. do NSZZ „S.”, sprzeciwiającej się bezprawnemu wprowadzeniu stanu
wojennego, a także naruszenia prawa człowieka do wyrażania swoich
przekonań politycznych i różnorodnych opinii, dotyczących życia
społecznego, działając na szkodę interesu publicznego i prywatnego
pokrzywdzonego, tj. o przestępstwo z art. 165 § 2 k.k. z 1969 r. w zw. z art.
2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci
Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
(Dz.U. z 2021 r., poz. 177) – dalej powoływana jako ustawa o IPN,
I ZI 32/23
8
2. w dniu 24 kwietnia 1982 r. w K. będąc funkcjonariuszem publicznym
państwa komunistycznego, tj. sędzią Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W.,
członkiem składu sędziowskiego Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. na
sesji wyjazdowej w K., działając wspólnie i w porozumieniu z kpt. X.2 Y.2 i
ppor. X.3 Y.3, wyznaczonymi do rozpoznania sprawy karnej o sygn. [...]
przed Sądem [...] Okręgu Wojskowego w W. na sesji wyjazdowej w K.,
działając z motywów politycznych, przekroczył swoje uprawnienia w ten
sposób, że orzekając w sposób dowolny, sprzeczny z dowodami
zgromadzonymi w toku postępowania, w sposób dla oskarżonego
niekorzystny, stosując przy tym wykładnię rozszerzającą zakres
penalizowanych zachowań, uznał T. K. za winnego popełnienia
zarzucanego mu czynu z art. 46 ust. 1 w zb. z art. 48 ust. 2 dekretu z dnia
12.121981 r. o stanie wojennym (Dz. U nr 29 z 1981 r. poz. 154),
polegającego na nieodstąpieniu w okresie od 13 grudnia 1981 r. do 27
lutego 1982 r. jako członka NSZZ „S.” od działalności związkowej wbrew
dekretowi o stanie wojennym, poprzez sporządzenie w celu
rozpowszechniania ulotki „B.” oraz wspólnie z B. P. i W. B. ulotki „O.” i „I.”,
które przekazał do rozpowszechniania, a które zawierały fałszywe
wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny, a dotyczące sytuacji
społeczno-politycznej w kraju – i skazał go na kare 3 lat pozbawienia
wolności i karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat na
podstawie przepisu określonego w art. 4 ust. 1 i 4 dekretu z dnia 12
grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o
przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz.
U nr 29 z 1981 r. poz. 156), czym bezprawnie pozbawił T. K. wolności na
okres powyżej 14 dni w okresie od 27 lutego 1982 r do 24 maja 1983 r.,
podczas gdy zawarte w ulotkach sformułowania, że w związku z
wprowadzeniem stanu wojennego „opuszczone szkoły i domy akademickie
przygotowane są na przyjęcie wojska i milicji”, że „ograniczenie swobód i
zastraszenie mają na celu dezorganizacje ludzi pracy", że „robotnik ma nad
sobą władzę „terroru i że dla aparatu władzy nie obowiązują kolejki i tak jak
za dobrych czasów, ich potrzeby zaspokojone są z przywózką do urzędów,
I ZI 32/23
9
a robotnicy „osamotnieni i pozbawieni praw nie mogą zwrócić się do
kogokolwiek o poradę lub pomoc”, oraz że prokurator w sprawie górników
oskarżonych o zorganizowanie i kierowanie strajkiem w K. „R." złożył od
wyroku rewizję kierując się chęcią odwetu oraz że urządza się „smutne
spektakle na wzór sądowy” - nie były fałszywe, a jedynie stanowiły ocenę
wprowadzenia stanu wojennego w Polsce i pozbawienia społeczeństwa
podstawowych praw i wolności obywatelskich zagwarantowanych przez
prawo międzynarodowe, w sytuacji gdy materiał dowodowy zgromadzony
w sprawie nie dawał podstaw do przyjęcia, by T. K. swoim zachowaniem
wypełnił znamiona przypisanego mu czynu zabronionego z art. 46 ust. 1 w
zb. z art. 48 ust. 2 dekretu z dnia 12.12.1981 r. o stanie wojennym, czym
dopuścił się zbrodni komunistycznej, stanowiącej zbrodnie przeciwko
ludzkości, w postaci poważnej represji politycznej z powodu przynależności
T. K. do NSZZ „S.", sprzeciwiającej się bezprawnemu wprowadzeniu stanu
wojennego, a także naruszenia prawa człowieka do wyrażania swoich
przekonań politycznych i różnorodnych opinii, dotyczących życia
społecznego, działając na szkodę interesu publicznego i prywatnego
pokrzywdzonego, tj. o przestępstwo z art. 165 § 2 k.k. z 1969 r. w zw. z art.
2 ust. 1 i art. 3 ustawy o IPN,
3. w dniu 24 kwietnia 1982 r. w K. będąc funkcjonariuszem publicznym
państwa komunistycznego, tj. sędzią Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W.,
członkiem składu sędziowskiego Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. na
sesji wyjazdowej w K., działając wspólnie i w porozumieniu z kpt. X.2 Y.2 i z
ppor. X.3 Y.3, wyznaczonymi do rozpoznania sprawy karnej o sygn. [...]
przed Sądem [...] Okręgu Wojskowego w W. na sesji wyjazdowej w K.,
działając z motywów politycznych, przekroczył swoje uprawnienia w ten
sposób, że orzekając w sposób dowolny, sprzeczny z dowodami
zgromadzonymi w toku postępowania, w sposób dla oskarżonego
niekorzystny, stosując przy tym wykładnię rozszerzającą zakres
penalizowanych zachowań, uznał W. B. za winną popełnienia zarzucanego
jej czynu z art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12.12.1981 r. o stanie wojennym
(Dz. U nr 29 z 198 Ir, poz. 154), polegającego na udziale wspólnie z B. P. i
I ZI 32/23
10
T. K. w sporządzaniu ulotki „O pomoc braterską" i „I. „R.”, zawierających
fałszywe wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny, a dotyczące
sytuacji społeczno-politycznej w kraju - i skazał ją na karę 1 roku i 6
miesięcy pozbawienia wolności, zmienioną wyrokiem Sądu Najwyższego -
Izby Wojskowej z dnia 15 czerwca 1982 r. sygn. Rw 435/82, poprzez
warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej oskarżonej kary
pozbawienia wolności na okres próby 3 lat, czym bezprawnie pozbawił
wolności W. B. na okres powyżej 14 dni w okresie od 01 marca 1982 r. do
27.06.1982 r. podczas gdy zawarte w ulotkach sformułowania, że w
związku z wprowadzeniem stanu wojennego „opuszczone szkoły - i domy
akademickie przygotowane są na przyjęcie wojska i milicji”, że
„ograniczenie swobód i zastraszenie mają na celu dezorganizacje ludzi
pracy", że „robotnik ma nad sobą władzę terroru i że dla aparatu władzy nie
obowiązują kolejki i tak jak za dobrych czasów, ich potrzeby zaspokojone
są z przywózką do urzędów, a robotnicy „osamotnieni i pozbawieni praw
nie mogą zwrócić się do kogokolwiek o poradę lub pomoc", oraz że
prokurator w sprawie górników oskarżonych o zorganizowanie i kierowanie
strajkiem w K. „R.” złożył od wyroku rewizję kierując się chęcią odwetu oraz
że urządza się „smutne spektakle na wzór sądowy” - nie były fałszywe, a
jedynie stanowiły ocenę wprowadzenia stanu wojennego w Polsce i
pozbawienia społeczeństwa podstawowych praw i wolności obywatelskich
zagwarantowanych przez prawo międzynarodowe, w sytuacji gdy materiał
dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw do przyjęcia, by W.
B. swoim zachowaniem wypełniła znamiona przypisanego jej czynu
zabronionego z art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12.12.1981 r. o stanie
wojennym, czym dopuścił się zbrodni komunistycznej, stanowiącej
zbrodnię przeciwko ludzkości, w postaci poważnej represji politycznej z
powodu przynależności W. B. do określonej grupy społeczno-politycznej, a
także naruszenia prawa człowieka do wyrażania swoich przekonań
politycznych i różnorodnych opinii, dotyczących życia społecznego,
działając na szkodę interesu publicznego i prywatnego pokrzywdzonego, tj.
I ZI 32/23
11
o przestępstwo z art. 165 § 2 k.k. z 1969 r. w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3
ustawy o IPN (wniosek - k. 3-26).
W odpowiedzi na wniosek z dnia 29 czerwca 2023 r. obrońca sędziego –
adw. P. D. zakwestionował w całości zasadność ww. wniosku i podniósł co
następuje: cyt.: „Wskazać zatem możemy, że do cech istotnych nadużycia
uprawnień zaliczamy: 1) czynienie użytku niezgodnie z istotą lub przeznaczeniem
uprawnienia; 2) działania celowe służące poprawie własnej sytuacji (…); 3)
zachowanie relewantne – takie, które ma znaczenie procesowe. Sama istota
nadużycia mieści się w relacji między zakresem uprawnienia, a jego celem.
Kluczowe znaczenie ma zatem zależność między zachowaniem uczestnika
procesu a ratio legis przepisu. Ocena tej relacji to badanie wystąpienia stanu
nadużycia” (odpowiedź na wniosek – k. 41-42).
Na posiedzeniu w dniu 28 stycznia 2025 r., obrońca sędziego X. Y. vel Y.1 –
adw. P. D. wniósł o rozważenie umorzenia postępowania w oparciu o art. 327 § 4
k.p.k. w zw. z art. 17 pkt 11 k.p.k., skoro niezasadnie wszczęto prawomocnie
umorzone postępowanie, to tym bardziej należy umorzyć postępowanie z wniosku
o wyrażenie zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej. W ocenie obrony
nie ujawniono okoliczności, poza analizą akt, które uzasadniałyby wznowienie
postępowania zwłaszcza w świetle kategorycznych okoliczności. Prokurator z
Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko
Narodowi Polskiemu w K. wniósł o nieuwzględnienie wniosku o umorzenie
postępowania ze względu na to, że dotyczy to innego zakresu czasowego
nieobjętego tym postanowieniem o umorzeniu.
Na posiedzeniu w dniu 25 lutego 2025 r., prokurator z Instytutu Pamięci
Narodowej Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
w K. wniósł o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y. vel Y.1
– sędziego Sądu Apelacyjnego w K. w stanie spoczynku, za czyny opisane we
wniosku. Obrońca sędziego X. Y. vel Y.1 – adw. P. D. wniósł o nieuwzględnienie
wniosku prokuratora z Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji Ścigania
Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K.
Sąd Najwyższy ustalił następujące okoliczności stanu faktycznego.
I ZI 32/23
12
Sędzia X. Y. vel Y.1 […] został przeniesiony w stan spoczynku (k. 1212-
1251, tom VII akt [...]).
[…] (k. 1212-1251, tom VII akt [...]).
[…] (k. 1212-1251, tom VII akt [...]).
Przedmiotem postępowania w sprawie o sygn. akt [...] objęto jedną sprawę
karną o sygn. akt [...] rozpoznawaną przez Sąd [...] Okręgu Wojskowego w W. na
sesji wyjazdowej w K. w składzie orzekającym w osobach: kpt. X.2 Y.2, ppor. X.3
Y.3, ppor. X. Y., a prowadzone przeciwko B. P., T. K. i W. B., oskarżonym o
przestępstwa z art. 46 ust. 1 w zb. z art. 48 ust. 2 i 3 dekretu z dnia 12 grudnia
1982 r. o stanie wojennym.
W okresie od 7 marca 1982 r. do 7 kwietnia 1982 r. Wojskowa Prokuratura
Garnizonowa w G. prowadziła śledztwo o sygn. akt […] przeciwko B. P., T. K. i W.
B., podejrzanym o popełnienie przestępstw z art. 46 ust. 1 i z art. 48 ust. 2, 3 i 4
dekretu z dnia 12 grudnia 1982 r. o stanie wojennym. Referentem sprawy został
podprokurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w G. - ppor. A. M.. W toku tego
postępowania w dniu 27 lutego 1982 r. funkcjonariusze KMMO w B. dokonali
przeszukania mieszkania B. P. w B. przy ulicy […], w wyniku którego znaleziono
maszynę do pisania marki „P.", teczkę skoroszytową z zawartością papieru
przebitkowego, kalki maszynowej, rękopisy w postaci b. nr […] Komitetu
Strajkowego K. „R." z datą „16.12.”, odezwę zatytułowaną „B.”, rękopis
zatytułowany „T.”, informację nr […] dla załogi kop. „R." B. luty 82, maszynopis w
postaci „B." data 16.12.1981r., rękopis z datą 17.12.1981 r., rękopis zanumerowany
[…] i […], plakat zatytułowany „K.” formatu A-4, książkę pt. „Dialektyka Przyrody Fr.
Engelsa” z brakującymi stronami od 187 do 200 oraz przybitymi dwoma
gwoździami 10 kartek kserograficznych zatytułowanych „A.". Tego samego dnia,
funkcjonariusze KMMO w B. dokonali przeszukania mieszkania T. K. w B. przy ulicy
[…], w wyniku którego znaleziono trzy taśmy magnetofonowe szpulowe oraz 7
ulotek pt.: „O.”, „L.”, „N.”, „B.", „Z.", „B.”, „I.” (k. 595-606, tom III akt [...]).
Następnie w dniu 3 marca 1982 r. przesłuchano w charakterze świadków
W. B. oraz B. P., a w dniu 4 marca 1982 r. T. K. W okresie od 2 do 26 marca 1982 r.
przesłuchano ponadto świadków: Z. A., M. W.; S. J., K. R., K. Ż., W. S., R. M., J. K.,
I ZI 32/23
13
B. G., J. D., J. S., J. O., Z. A., M. W., H. S., F. B., D. N., J. P., P. S., W. S., X.2 Y.2 i
E. J. (k. 804-816, k. 840-851v, k. 854-855v, k. 857v-866a, k. 868-871v, k. 893v-898
tom V akt [...]).
Postanowieniem z dnia 7 marca 1982 r. sygn. […] podprokurator Wojskowej
Prokuratury Garnizonowej w G. ppor. A. M. wszczął śledztwo w trybie doraźnym w
sprawie B. P., T. K. i W. B. o przestępstwo z art. 46 ust. 1 i art. 48 ust. 2, 3 , 4, tj.
nieodstąpienia od działalności w NSZZ „S.” oraz sporządzenia kolportażu na
terenie miasta B. w styczniu i lutym 1982 r., ulotek zawierających fałszywe
wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny. W uzasadnieniu. wskazał, że
prowadzenie śledztwa w trybie doraźnym uzasadnia szczególnie wysoki stopień
społecznego niebezpieczeństwa (k. 607 tom III, k. 816 tom V akt [...]).
W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy, podprokurator
Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w G. ppor. A. M. przedstawił w dniu 7 marca
1982 r. B. P. zarzut popełnienia przestępstwa z art. 46 ust. 1 dekretu z dnia 12
grudnia 1981 r. o stanie wojennym polegającego na tym, że w okresie od 13
grudnia 1981 r. do 27 lutego 1982 r. w B., jako członek NSZZ „S.", wbrew
postanowieniom dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym
zawieszającym działalność związków zawodowych, nie odstąpił od działalności
tego związku zawodowego poprzez to, że opracowywał teksty ulotek zawierających
fałszywe wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny oraz zarzut popełnienia
przestępstwa z art. 48 ust. 2, 3, 4 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie
wojennym polegającego na tym, że w styczniu i lutym 1982 r. w B. zredagował, a
następnie wspólnie z innymi osobami sporządził w celu rozpowszechniania kopi
maszynowych opracowanych przez siebie ulotek zawierających fałszywe
wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny, które to zostały następnie
rozpowszechnione na terenie K. „R.” w B. i okolicznych budynkach mieszkalnych
(k. 608-609 tom IV, k. 817-817v tom V akt [...]); w dniu 8 marca 1982 r. T. K. zarzut
popełnienia przestępstwa z art. 46 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie
wojennym polegającego na tym, że w okresie od 13 grudnia 1981 r. do 27 lutego
1982 r. w B., jako członek NSZZ „S.", wbrew postanowieniom dekretu z dnia 12
grudnia 1981 r. o stanie wojennym zawieszającym działalność związków
zawodowych, nie odstąpił od działalności tego związku zawodowego poprzez to, że
I ZI 32/23
14
aktywnie uczestniczył w spotkaniach w czasie których opracowywano i powielano
teksty ulotek zawierających fałszywe wiadomości mogące wywołać niepokój
publiczny oraz był inspiratorem, organizatorem i wykonawcą akcji zbierania na
terenie K. „R.” w B. od górników dobrowolnych datków pieniężnych na obronę
tymczasowo aresztowanych działaczy związkowych, oskarżonych o
zorganizowanie akcji strajkowych także protestacyjnych w okresie stanu
wojennego; oraz zarzut popełnienia przestępstwa z art. 48 ust. 2, 3, 4 dekretu z
dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym polegającego na, tym, że w styczniu i
lutym 1982 r. w B. wspólnie z innymi osobami, sporządził w celu rozpowszechniania
kopie maszynowe ulotek zawierających fałszywe wiadomości mogące wywołać
niepokój publiczny, jak również zajmował się ich kolportażem poprzez rozdawanie
ich innym członkom NSZZ „S.”, w celu dalszego rozpowszechniania na terenie K.
„R." w B. i okolicznych budynkach mieszkalnych (k. 616-617 tom IV, k. 824-824v
tom V akt [...]); w dniu 0903.1982 r. W. B. zd. O. zarzut popełnienia przestępstwa z
art. 48 ust. 2, 3, 4 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym
polegającego na tym, że w okresie od 15 grudnia 1981 r. do 27 lutego 1982 r. w B.,
wspólnie z innymi osobami, w celu rozpowszechniania, sporządziła przepisując na
maszynie w kilkunastu kopiach teksty ulotek opracowanych przez B. P., a
zawierające w swej treści fałszywe wiadomości mogące wywołać niepokój
publiczny, a które to następnie zostały rozpowszechnione m.in. przez T. K. na
terenie K. „R." w B. i okolicznych budynkach mieszkalnych (k. 623-624 tom IV, k.
832-832v tom V akt [...]).
W okresie od 7 marca 1982 r. do 9 marca 1982 r. B. P., T. K. i W. B. zostali
przesłuchani w charakterze podejrzanych i częściowo przyznali się do popełnienia
zarzucanych im przestępstw (k. 818-820v, k. 825-827v, k. 832-832v, k. 833-835v
tom V akt [...]).
Postanowieniami z dnia 7 marca 1982 r., 8 marca 1982 r. i 9 marca 1982 r.
podprokurator ppor. A. M. zastosował wobec wszystkich podejrzanych tymczasowe
aresztowanie na okres 3 miesięcy. B. P., T. K. i W. B. zostali osadzeni w Areszcie
Śledczym w K.. Podstawą zastosowania tymczasowego aresztowania był przepis
art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w
sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego,
I ZI 32/23
15
w którym w przypadku prowadzenia postępowania w trybie doraźnym tymczasowe
aresztowanie było obligatoryjne. Powyższe postanowienia nie zostały zaskarżone
przez żadnego z podejrzanych (k. 625-626 tom IV, k. 821-821v, k. 828-828v, k. 836-
836v tom V akt [...]).
W dniach 30 i 31 marca 1982 r. podprokurator ppor. A. M. ponownie
przesłuchał wszystkich podejrzanych, zaś w dniu 30 marca 1982 r. przeprowadził
konfrontację między T. K. a W. B., po której w dniu 5 kwietnia 1982 r. uzupełnił W.
B. zarzut o czyn z art. 46 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie
wojennym polegający na tym, że w okresie od 15 grudnia 1981 r. do 27 lutego 1982
r. w B., jako członek B. i pracownik jednostki zmilitaryzowanej, wbrew
postanowieniem dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym
zawieszającym działalność związku zawodowego, nie odstąpiła od działalności
związkowej przez to, że wraz z innymi członkami NSZZ „S." aktywnie uczestniczyła
w spotkaniach w czasie których opracowano i sporządzono ulotki zawierające
fałszywe wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny, brała udział w
organizowaniu akcji zbierania wśród górników K. „R." w B. datków pieniężnych na
koszty obrony tymczasowo aresztowanych działaczy związkowych oskarżonych o
zorganizowanie strajku w okresie od stanu wojennego, a także uczestniczyła w
rozdziale i w doręczaniu zebranych pieniędzy rodzinom aresztowanych. W dniu 5
kwietnia 1982 r. podprokurator ppor. A. M. ponownie przesłuchał W. B. (k. 872-877,
k. 890-891v, k. 899-903 tom V akt [...]).
W dniu 5 kwietnia 1982 r. podprokurator ppor. A. M. osobiście zaznajomił
wszystkich podejrzanych z materiałami śledztwa i wobec nie wniesienia przez nich
wniosków dowodowych o jego uzupełnienie, w dniu 7 kwietnia 1982 r. zamknął
śledztwo (k. 643-643v tom IV, k. 903v-904v, k. 906 tom V akt [...]).
Następnie, w dniu 7 kwietnia 1982 r. został skierowany do Sądu [...] Okręgu
Wojskowego w W. w trybie doraźnym akt oskarżenia przeciwko B. P., T. K. i W. B.,
sporządzony i podpisany przez podprokuratora Wojskowej Prokuratury
Garnizonowej w G. ppor. A. M. Sprawę zarejestrowano pod sygn. akt [...], a do jej
rozpoznania wyznaczono sąd w składzie: przewodniczący: kpt. X.2 Y.2 oraz
sędziowie ppor. X.3 Y.3 oraz ppor. X. Y. (k. 651-661 tom IV, k. 906v-911 tom V akt
[...]).
I ZI 32/23
16
Postanowieniem Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. z dnia 10 kwietnia
1982 r, w sprawie o sygn. akt [...] przyjęto akt oskarżenia w sprawie ww.
oskarżonych do rozpoznania na rozprawie z zachowaniem trybu doraźnego (k. 919-
919v tom V akt [...]).
W dniach 16, 17 i 22 kwietnia 1982 r. przed Sądem [...] Okręgu
Wojskowego w W. na sesji wyjazdowej w K. odbyły się rozprawy z udziałem
oskarżonych oraz ich obrońców oraz podprokuratora Wojskowej Prokuratury
Garnizonowej w G. ppor. A. M., na których wyżej wymieniony na wniosek sądu
sprecyzował treść zarzutu wobec B. P. oraz przesłuchano oskarżonych jak i
świadków zawnioskowanych aktem oskarżenia. Wszyscy oskarżeni nie przyznali
się do zarzutów. Na rozprawie w dniu 22 kwietnia 1982 r. ppor. A. M. wniósł o
uznanie winnych zarzucanego oskarżonych przestępstw i wymierzenie każdemu z
nich kary po 4 lata pozbawienia wolności i po 2 lata pozbawienia praw publicznych
(k. 927v-932v, k. 938-939v, k. 942v-944v tom V akt [...]).
Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 1982 r. w sprawie o sygn. [...] Sąd [...] Okręgu
Wojskowego w W. na sesji wyjazdowej w K. w składzie: sędzia przewodniczący kpt.
X.2 Y.2 oraz ppor. X. Y. vel Y.1 i ppor. X.3 Y.3 uznał B. P. winnym zarzucanego mu
przestępstwa z art. 46 ust. 1 w zb. z art. 48 ust. 2 i 3 dekretu z dnia 12 grudnia
1981 r. o stanie wojennym polegającego na tym, że w okresie od 13 grudnia 1981 r.
do 27 lutego 1982 r. jako członek NSZZ „S.” nie odstąpił od udziału w działalności
związkowej w ten sposób, że sporządził w celu rozpowszechniania ulotkę „B.” oraz
wspólnie z T. K. i W. B. ulotki „O.” i „I.", które przekazał do rozpowszechnienia, a
które zawierały fałszywe wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny, a
dotyczące sytuacji społeczno-politycznej w kraju i z mocy art. 48 ust. 2 dekretu z
dnia 12 grudnia 1982 r. o stanie wojennym przy zastosowaniu art. 4 ust. 1 i 4
cytowanego dekretu, skazał go na karę 3 lat pozbawienia wolności oraz karę
dodatkową pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat; T. K. winnym
zarzucanego mu przestępstwa z art. 46 ust. 1 w zb. z art. 48 ust 2 i 3 dekretu z dnia
12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym polegającego na tym, że w okresie od 13
grudnia 1981 r. do 27 lutego 1982 r. wbrew treści dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r.
o stanie wojennym, jako członek NSZZ „S." nie odstąpił od udziału w działalności
związkowej w ten sposób, że wspólnie z B. P. i W. B. sporządził w celu
I ZI 32/23
17
rozpowszechniania, a następnie rozpowszechnił ulotki „O.” i „I.", zawierające
fałszywe wiadomości o sytuacji społeczno-politycznej w kraju, mogące wywołać
niepokój publiczny i z mocy art. 48 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1982 r. o stanie
wojennym przy zastosowaniu art. 4 ust. 1 i 4 cytowanego dekretu skazał go na karę
3 lat pozbawienia wolności oraz karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na
okres 2 lat; wobec W. B. odstąpiono od stosowania postępowania doraźnego i
uznano ją winną zarzucanego przestępstwa z art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12
grudnia 1981 r. o stanie wojennym polegającego na tym, że w okresie stycznia i
lutego 1982 r. brała udział wspólnie z B. P. i T. K. w sporządzeniu ulotek „O.” i „I.”,
zawierających fałszywe wiadomości o sytuacji społeczno-politycznej w kraju,
mogących wywołać niepokój publiczny i z mocy art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12
grudnia 1982 r. o stanie wojennym skazał ją na karę 1 roku i 6 miesięcy
pozbawienia wolności; odstępując od stosowania wobec W. B. trybu doraźnego sąd
stanął na stanowisku, że udział jej w przedmiotowej działalności przestępczej był
marginalny i ograniczył się jedynie do mechanicznego, maszynowego przepisania
ulotek (k. 946-951 tom V akt [...]).
Dowodami rzeczowymi w opisywanej sprawie była ulotka nazwana „B.",
sporządzona w dniu 16 grudnia 1981 r. przez B. P. w rękopisie oraz przepisana na
maszynie w dwóch egzemplarzach, w której m.in. podano, że w związku z
wprowadzeniem stanu wojennego „opuszczone szkoły i domy akademickie
przygotowane są na przyjęcie wojska i milicji”; ulotka zatytułowana „O.”
sporządzona w połowie stycznia 1982 r. przez B. P. i przepisana na maszynie przez
W. B. w 6 egzemplarzach, w której mówi się, że „ograniczenie swobód i
zastraszenie mają na celu dezorganizację ludzi pracy", że „robotnik ma nad sobą
władzę terroru” i że dla aparatu władzy nie obowiązują kolejki i tak jak za dobrych
czasów, ich potrzeby zaspokojone są z przywózką do urzędów”, a robotnicy
„osamotnieni i pozbawieni praw nie mogą zwrócić się do kogokolwiek o poradę lub
pomoc”; ulotka zatytułowana „I." sporządzona w rękopisie przez B. P. i przepisana
przez W. B. w 10 egzemplarzach, w której napisano, że prokurator w sprawie
górników oskarżonych o organizowanie i kierowanie strajkiem w K. „R." złożył od
wyroku rewizję kierując się chęcią odwetu oraz, że urządza się „smutne spektakle
I ZI 32/23
18
na wzór sądowy”. W ostatniej ulotce podano, że oskarżeni działają w imieniu NSZZ
„S." (k. 781-789v, k. 793-793v tom IV akt [...]).
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia sąd orzekający w osobach: kpt. X.2
Y.2, ppor. X. Y. vel Y.1 i ppor. X.3 Y.3 stwierdził, iż cyt.: (…) „Z treści
przedmiotowych ulotek w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że zawierają one
fałszywe wiadomości, które mogą wywołać niepokój publiczny (…) Treść nie
ogranicza się do nawoływania do niesienia pomocy innym a ich wyraźnym celem
jest wprowadzenie załóg górniczych w błąd i sianie niepokoju publicznego. Jest
rzeczą oczywistą, że uwzględniając środowisko górnicze, to w K. „R.”, gdzie po
wprowadzeniu stanu wojennego miał miejsce strajk, wiadomości tego rodzaju
mogły wywołać realny niepokój” (k. 492-493 tom III akt [...]).
Żaden z członków składu orzekającego popisanych pod ww. wyrokiem nie
zgłosił zdania odrębnego.
W stosunku do B. P. i T. K. wyrok uprawomocnił się z dniem 24 kwietnia
1982 r. W wyniku zaskarżenia powyższego wyroku przez obrońcę W. B., co do
której uchylono tryb doraźny, wyrokiem Sądu Najwyższego Izby Wojskowej z dnia
15 czerwca 1982 r. w sprawie o sygn. Rw 435/82, zmieniono zaskarżony wyrok
przez warunkowe zawieszenie wykonania orzeczonej kary 1 roku i 6 miesięcy
pozbawienia wolności na okres 3 lat próby (k. 975-977v tom V akt [...]).
W. B. była pozbawiona wolności w okresie od 1 marca 1982 r. do 27
czerwca 1982 r. B. P. był pozbawiony wolności w okresie od 27 lutego 1982 r. do 13
października 1982 r. Postanowieniem Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. z dnia 8
sierpnia 1983 r. wobec B. P. zastosowano ustawę o amnestii z dnia 21 lipca 1983 r.
darując mu karę orzeczoną wyrokiem z dnia 24 kwietnia 1982 r. w sprawie o sygn.
[...]. Natomiast T. K. był pozbawiony wolności w okresie od 27 lutego 1982 r. do 24
maja 1983 r. (k. 951v tom V akt [...]).
W dniu 16 października 1991 r. Minister Sprawiedliwości Prokurator
Generalny wniósł do Sądu Najwyższego Izby Wojskowej rewizję nadzwyczajną na
korzyść wszystkich skazanych, od wyroku Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. na
sesji wyjazdowej w K. z dnia 24 kwietnia 1982 r. o sygn. [...], a wobec W. B. również
od wyroku Sądu Najwyższego Izby Wojskowej w Warszawie z dnia 15 czerwca
1982 r. o sygn. Rw 435/82, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie
I ZI 32/23
19
społecznego niebezpieczeństwa działań oskarżonych, co doprowadziło do ich
skazania z obrazą art. 1 k.k. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej ograniczono się
do stwierdzenia, że: „skoro stan wojenny został wprowadzony wbrew żywotnym
interesom Państwa i Narodu Polskiego, a zachowania wszystkich skazanych były
wyrazem przeciwstawienia się tej właśnie decyzji politycznej, to tym samym, czyny
te nie zawierały żadnego ładunku społecznego niebezpieczeństwa". Ponadto
podniesiono, że: „treść zredagowanych, a następnie rozpowszechnianych przez
wszystkich skazanych komunikatów, informacji, a także ulotek, nie zawierała
informacji, które by były przedmiotowo sprzeczne z opisywanym przez nie stanem
faktycznym, a więc nie były to wiadomości fałszywe w rozumieniu przepisów
prawnokarnych dekretu o stanie wojennym” (k. 1265-1266 tom VII akt [...]).
Wyrokiem z dnia 10 stycznia 1992 r. w sprawie o sygn. akt WRN 129/91,
Sąd Najwyższy Izba Wojskowa uwzględnił rewizję nadzwyczajną Ministra
Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego i zmienił zaskarżony wyrok i uniewinnił
B. P., T. K. i W. B. od zarzucanych im przestępstw. W uzasadnieniu wyroku
wskazano: „(…) oceniając prawnokarne następstwa czynu B. P., odróżnić od siebie
należy jego działania podjęte zaraz po wprowadzeniu stanu wojennego, tj. w dniu
16 grudnia 1981 r. od jego zachowania które miało miejsce po 1 stycznia 1982 r.
Faktem bowiem jest bezspornym, iż ten fragment jego czynu, który zakończył się
przed dniem 18 grudnia 1981 r., a który polegał na z redagowaniu wspomnianego
wyżej B. nie może być uznany za działanie prawnokarnie relewantne, albowiem w
tym czasie nie weszły jeszcze w życie przepisy karne dekretu o stanie wojennym.
Sąd Najwyższy, kilkakrotnie dał wyraz poglądowi, iż fakt, że Dziennik Ustaw numer
29 oznaczony datą 14 grudnia 1980 r., który w swej treści zawierał również i dekret
z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym wydrukowany został dopiero w dniach
17 i 18 grudnia tego właśnie roku na gruncie obowiązującego wówczas polskiego
systemu prawnego oznacza po prostu że jeżeli chodzi o normy prawa karnego
zgrupowane w rozdziale 6 tego dekretu weszły one w życie dopiero z dniem 18
grudnia 1981 r., tj. w momencie przystąpienia do kolportażu wydrukowanych
egzemplarzy tego Dziennika Ustaw (…) Opisane więc wyżej zachowanie się B. P.,
w chwili czynu, nie było jeszcze penalizowane przez przepisy dekretu o stanie
wojennym, a tym samym nie mogło stanowić materialnej podstawy do skazania go
I ZI 32/23
20
za to. Stąd też, skoro do tego fragmentu postępowania tego skazanego sąd I
instancji zastosował nieobowiązujące wówczas, a praktycznie także nieistniejące w
sensie materialnym, przepisy prawa karnego zasadnym jest zmiana tej części
zaskarżonego orzeczenia poprzez uniewinnienie B. P. od tego właśnie zarzutu.
Rozpatrując z kolei postępowanie pozostałych skazanych, jak i współdziałającego z
nimi, po dniu 1 stycznia 1982 r. B. P. Sąd Najwyższy stwierdza co następuje:
Zasadniczą kwestią w tej sprawie, co słusznie podnosi jako dodatkowy argument
autor rewizji nadzwyczajnej jest ocena zachowania się wszystkich sprawców, a w
szczególności ustalenie, czy wyartykułowane we wspomnianych ulotkach
wypowiedzi zakwalifikować można do kategorii wiadomości. Uznanie bowiem, że
wypowiedzi te nie mieściły się w pojęciowych ramach informacji, a więc w
granicach przedmiotowego znamienia, o którym mowa w art. 48 in fine
wspomnianego dekretu, przesądza również kwestie karalności tych czynów.
Zagadnienie to stało się przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który w
wyroku z dnia 3 grudnia 1991 r. – WRN.122/91, stwierdził, iż określenie to
wiadomość użyte m.in. w treści art. 48 cyt. dekretu pojmowane być powinno tylko i
wyłącznie jako wypowiedź zawierająca opis pewnego stanu rzeczy, przy pomocy
którego oznajmia się o tym, co miało miejsce w rzeczywistości bądź aktualnie się w
niej dzieje. Stąd też każda wypowiedź która zawiera w swej treści, poza opisem
pewnych faktów także i ich oceny, bądź też komentarze, a więc subiektywne
ustosunkowanie się do pewnych zjawisk, procesów, wydarzeń, postępowań innych
ludzi i społecznie istotnych decyzji, nie jest wiadomością w rozumieniu tych
przepisów. Stojąc na gruncie tych ustaleń wykładniczych, które Sąd Najwyższy w
pełni podziela, stwierdzić trzeba, że żadna z wypowiedzi zawartych w
sporządzonych wspólnie przez wszystkich skazanych, a potem
rozpowszechnianych ulotek, nie mieści się w granicach tak pojmowanej
wiadomości, stanowiącej znamię przedmiotowe przestępstwa z art. 48 ust. 2 cyt.
dekretu. Sąd Najwyższy podziela też stanowisko autora rewizji nadzwyczajnej, że
postępowanie wszystkich skazanych podjęte zostało jako wyraz protestu przeciwko
decyzji o wprowadzeniu stanu wojennego, a tym samym i o zawieszeniu
działalności NSZZ „S.”. Tym samym też Sąd Najwyższy podziela argumentację
zawartą w rewizji nadzwyczajnej, że działanie takie, jako przeciwstawiające się
I ZI 32/23
21
wprowadzonym przez ten dekret jak i na jego podstawie przez ówczesne ówczesny
władze polityczne i administracyjne decyzjom, sprzecznym żywotny interesami
Narodu i Państwa Polskiego, nie może być uznane za społecznie niebezpieczne, w
rozumieniu art. 1 k.k.” (k. 1277-1282 tom VII akt [...]).
W dniu 30 marca 1992 r. Sąd [...] Okręgu Wojskowego w W. w sprawie o
sygn. akt […] zasądził od Skarbu Państwa na rzecz W. B. odszkodowanie w kwocie
68.282.500 zł (sześćdziesiąt osiem milionów dwieście osiemdziesiąt dwa tysiące
pięćset) złotych (k. 1173-1181 tom VI akt [...]).
W dniu 30 marca 1992 r. Sąd [...] Okręgu Wojskowego w W. w sprawie o
sygn. akt […] zasądził od Skarbu Państwa na rzecz B. P. odszkodowanie w kwocie
77.440.000 zł (siedemdziesiąt siedem milionów czterysta czterdzieści tysięcy)
złotych (k. 1185-1196 tom VI akt [...]).
W dniu 30 marca 1992 r. Sąd [...] Okręgu Wojskowego w W. w sprawie o
sygn. akt […] zasądził od Skarbu Państwa na rzecz T. K. odszkodowanie w kwocie
129.862.500 zł (sto dwadzieścia dziewięć milionów osiemset sześćdziesiąt dwa
tysiące pięćset) złotych (k. 1200-1204 tom VI, k. 1207-1209 tom VII akt [...]).
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Wniosek prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji
Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K. o wyrażenie zgody na
pociągnięcie sędziego Sądu Apelacyjnego w K. w stanie spoczynku X. Y. vel Y.1 do
odpowiedzialności karnej - w świetle zaoferowanej przez wnioskodawcę wraz z
wnioskiem o uchylenie immunitetu formalnego dokumentacji – nie zasługiwał na
uwzględnienie.
Poprzedzając przystąpienie do merytorycznego omówienia motywów
rozstrzygnięcia w kwestii zasadniczej, a odnosząc się do postulatu obrońcy
sędziego X. Y. vel Y.1 o umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 7
k.p.k., wskazać należy, iż Sąd Najwyższy postanowił procedować co do istoty
wniosku, uznając, iż w zaistniałym w niniejszej sprawie układzie procesowym
zgromadzona warstwa dowodowa pozwala na wydanie uchwały odmawiającej
zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, stanowiącej odpowiednik
wyroku uniewinniającego, który to ma pierwszeństwo przed decyzją o umorzeniu
I ZI 32/23
22
(zob. M. Kurowski [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz
aktualizowany, red. D. Świecki, LEX/el. 2022, art. 17; oraz powołane tam
orzecznictwo). W sytuacji bowiem, gdy czyn zarzucany oskarżonemu nie zawiera
znamion czynu zabronionego bądź brak jest danych dostatecznie uzasadniających
podejrzenie jego popełnienia, a więc ustalenia wystąpienia przesłanek
negatywnych z art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., winien zapaść, zgodnie z art. 414 § 1
k.p.k., wyrok uniewinniający (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 12.06.2012 r., II KK
135/12; z 12.07.1994 r., II KRN 124/94; z 21.09.2006 r., V KK 224/06, uchwała
Sądu Najwyższego z 5 lutego 2025 r. I ZI 35/22). W orzecznictwie dyscyplinarnym
wskazuje się, iż umorzenie postępowania dyscyplinarnego z powodu wystąpienia
ujemnej przesłanki procesowej powinno nastąpić „jedynie wówczas, gdy do chwili
orzekania, nie zostałyby przeprowadzone wszelkie dowody oraz nie zostałyby
wyjaśnione wszystkie okoliczności pozwalające na stwierdzenie, że obwiniony nie
popełnił czynu stanowiącego delikt dyscyplinarny, objęty przedstawionym mu
zarzutem” (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 kwietnia 2004 r., SDI 21/04,
OSNKW 2004, nr 6, poz. 64, uchwała Sądu Najwyższego z 5 lutego 2025 r. I ZI
35/22).
W analizowanej sprawie doszło natomiast do wszechstronnego zbadania
podstaw odpowiedzialności objętego wnioskiem sędziego, a w takiej sytuacji sąd
powinien ewentualnie podjąć decyzję odnoszącą się do braku tych podstaw, a więc
wydać orzeczenie odmawiające zezwolenia na pociągniecie do odpowiedzialności,
a nie umarzające postępowanie. Stanowisko takie znajduje oparcie w tych
poglądach doktryny, które rodzaj orzeczenia kończącego postępowanie w
omawianej sytuacji uzasadniają interesem oskarżonego (zob. M. Cieślak: Polska
procedura karna, Warszawa 1984, s. 452; S. Waltoś: Proces karny, Warszawa
2003, s. 458). Zważając tym samym na zasadę pierwszeństwa przesłanki
uniewinniającej, którą to niewątpliwie należy recypować również na gruncie
postępowania immunitetowego, Sąd Najwyższy zdecydował zatem o odmowie
wyrażenia zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, które to
rozstrzygnięcie stanowi w postępowaniu immunitetowym odpowiednik wyroku
uniewinniającego.
I ZI 32/23
23
Przechodząc do merytorycznej oceny wniosku, wskazać na wstępie należy,
iż ustanowiony w art. 181 Konstytucji RP immunitet sędziowski, będący jedną z
ustrojowych gwarancji niezawisłości sędziowskiej i niezależności sądów, służy
przede wszystkim ochronie jednego z podstawowych, konstytucyjnych praw
obywatelskich, to jest prawa do rzetelnego, sprawnego, sprawiedliwego i jawnego
rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art.
45 ust. 1 Konstytucji RP). W aspekcie formalnym powyższy obejmuje zakresem
podmiotowym wszystkie osoby powołane, w trybie art. 179 Konstytucji RP do
piastowania urzędu sędziego i nadal zachowujące status sędziowski, w tym
sędziów w stanie spoczynku (zob. W. Kozielewicz, Odpowiedzialność dyscyplinarna
sędziów. Komentarz, Warszawa 2005, s. 55, T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski,
Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa.
Komentarz, Warszawa 2010, s. 291, uchwała Sądu Najwyższego z 11 września
2006 r., SNO 40/06). W orzecznictwie wskazuje się, iż sędzia sądu wojskowego, w
odniesieniu do czynów, które według zarzutów miał popełnić w czasie sprawowania
swojego urzędu, w tym zwłaszcza pozostających w związku z wykonywaniem
funkcji jurysdykcyjnej, zachowuje immunitet określony w art. 181 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej i w art. 30 § 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1997 r. - Prawo o
ustroju sądów wojskowych (Dz.U. z 2007 r. Nr 226, poz. 1676 ze zm.) także wtedy,
kiedy kwestia pociągnięcia go za nie do odpowiedzialności karnej aktualizuje się
dopiero po zakończeniu sprawowania przez niego urzędu, nawet gdy nie korzysta
ze statusu sędziego w stanie spoczynku (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z
15 marca 2011 r., WZ 8/11).
Objęty zatem wnioskiem o zezwolenie na pociągnięcie do
odpowiedzialności karnej sędzia w stanie spoczynku X. Y. vel Y.1 niewątpliwie
korzysta z immunitetu formalnego.
Zgodnie natomiast z treścią art. 80 § 2c u.s.p. sąd dyscyplinarny - Sąd
Najwyższy w składzie jednego sędziego orzekającego w Izbie Odpowiedzialności
Zawodowej, wydaje uchwałę zezwalającą na pociągnięcie sędziego sądu
powszechnego do odpowiedzialności karnej, jeżeli zachodzi dostatecznie
uzasadnione podejrzenie popełnienia przez niego przestępstwa. Treść powołanego
przepisu ogranicza tym samym ustalenia czynione w toku postępowania w
I ZI 32/23
24
przedmiocie wyrażenia zgody na uchylenie immunitetu formalnego, a sąd a quo nie
jest uprawniony by poza te granice wykraczać (zob. uchwała Sądu Najwyższego z
16 grudnia 2008 r., SNO 91/08, LEX nr 1289032).
Istotą postępowania delibacyjnego nie jest zatem dokonanie prawnokarnej
oceny zdarzenia będącego przedmiotem postępowania karnego, czy to co do
popełnienia przez sędziego czynu opisanego we wniosku, czy choćby tylko co do
zasadności wniesienia oskarżenia, lecz weryfikacja, czy zgromadzone w toku
śledztwa dowody dostatecznie uzasadniają podejrzenie, że sędzia ten popełnił czyn
w kontekście art. 313 § 1 k.p.k., a zatem czy uprawnione może być przedstawienie
mu zarzutu. Użyte w art. 80 § 2c u.s.p. sformułowanie „dostatecznie uzasadnione
podejrzenie popełnienia przez niego przestępstwa” określa materialną podstawę
decyzji w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności
karnej, które - uwzględniając zasadę racjonalnego ustawodawcy– należy uznać za
tożsame z pojęciem użytym w art. 313 § 1 k.p.k. (zob. Z. Ziembiński, Teoria prawa,
PWN 1978, s. 106–123). W judykaturze podkreśla się jednak, iż wydanie
postanowienia o przedstawieniu zarzutów wymaga istnienia bardziej rozbudowanej
faktycznej podstawy, niż ta, która jest wystarczającą do wszczęcia śledztwa lub
dochodzenia, gdyż poza uzasadnionym podejrzeniem popełnienia przestępstwa
musi istnieć także dostatecznie uzasadnione podejrzenie, że czyn popełniła
określona osoba. Tym samym powyższe pojęcie należy interpretować jako coś
więcej niż uzasadnione podejrzenie, jakim posłużył się ustawodawca w art. 303
k.p.k. (zob. uchwały Sądu Najwyższego: z 18 października 2004 r., SNO 40/04; z
20 lipca 2011 r., SNO 32/11; z dnia 18 lipca 2014 r., SNO 36/14; z 4 października
2023 r., I ZI 12/22; z 28 lutego 2024 r., I ZI 47/22; z 5 listopada 2024 r., I ZI 45/22).
Podejrzenie popełnienia przestępstwa musi być w pełni uzasadnione, a
zatem nienasuwające żadnych istotnych wątpliwości ani zastrzeżeń, zarówno co do
popełnienia czynu jak i zaistnienia wszystkich znamion konkretnego typu
przestępstwa. Obowiązkiem sądu dyscyplinarnego, w ramach postępowania
wszczętego wnioskiem oskarżyciela o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do
odpowiedzialności karnej, jest zbadanie przedstawionych przez oskarżyciela
materiałów dowodowych, w celu stwierdzenia, czy zachodzi dostatecznie
uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa przez sędziego. Kontrola ta ma
I ZI 32/23
25
charakter merytoryczny, chociaż nie sprowadza się do tak wysokiego poziomu
przekonania sądu o popełnieniu czynu i winie sprawcy, jak w przypadku orzekania
sądu powszechnego w postępowaniu karnym, które podlega dyrektywie pewności
rozstrzygnięcia, wypływającej z podstawowych gwarancji procesowych.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego podkreśla
się, że sformułowanie „dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia
przestępstwa” jest niedookreślone, zatem ocena, czy spełniona została opisana
nim przesłanka, zawsze zależy od konkretnych okoliczności sprawy (por. np.
uchwała Sądu Najwyższego z 18 października 2004 r., SNO 40/04), jednakże, jak
wskazuje się, podejrzenie popełnienia przestępstwa musi być w pełni uzasadnione,
nie nasuwające żadnych istotnych wątpliwości, ani zastrzeżeń, zarówno co do
popełnienia czynu jak i zaistnienia wszystkich znamion konkretnego typu
przestępstwa (por. np. uchwały Sądu Najwyższego: z 8 maja 2007 r., SNO 21/07; z
27 stycznia 2009 r., SNO 95/08; z 20 lipca 2011 r., SNO 32/11). Ponadto, sąd
dyscyplinarny w postępowaniu o wyrażenie zgody na pociągnięcie sędziego do
odpowiedzialności karnej ma obowiązek oceny przedłożonych wraz z wnioskiem
dowodów na zasadach określonych w przepisach k.p.k., a więc przede wszystkim
zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, o jakiej mowa w art. 7 k.p.k., czyli z
uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i
doświadczenia życiowego. Podane w tym przepisie kryteria (logika, wiedza i
doświadczenie), pozwalają również na dokonanie kontroli przestrzegania przez sąd
zasady swobodnej oceny dowodów w konkretnej sprawie, tym samym mają
uniemożliwiać tzw. dowolną ocenę dowodów. Podkreśla się w orzecznictwie, że
uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno zaś zawierać wskazanie, jakie fakty sąd
uznał za udowodnione lub nieudowodnione, na jakich w tej mierze oparł się
dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych. Sąd dyscyplinarny powinien
w pierwszym rzędzie ocenić dowody, a dopiero następnie dokonać analizy prawnej,
czy spełniona jest przesłanka uchylenia immunitetu, czyli czy wskazują one, że
zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przez sędziego
przestępstwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2005
r., SNO 43/05 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2006 r., SNO
3/06).
I ZI 32/23
26
Zdaniem Sądu Najwyższego, realia faktyczne niniejszej sprawy, podlegają
ocenie prawnej zgodnie z mającą moc zasady prawnej uchwałą pełnego składu
Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego z 19 września 2023 r.,
sygn. akt II ZZP 2/22, z której to rozstrzygnięć wynika, iż sędzia nie odpowiada za
błąd w zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa krajowego lub prawa Unii
Europejskiej lub w zakresie ustalenia stanu faktycznego czy też oceny dowodów,
jeżeli nie stanowi rażącej i oczywistej obrazy przepisów prawa, jako zachowanie
mieszczące się w istocie sprawowania wymiaru sprawiedliwości (zwłaszcza w
modelu dwuinstancyjnego postępowania uzupełnionego o instytucje
nadzwyczajnych środków zaskarżenia) i przez to legalne, nie może być podstawą
do pociągnięcia członka składu orzekającego do odpowiedzialności dyscyplinarnej i
karnej (arg. ex. art. 107 § 1 pkt 1-3 u.s.p.). Do zmaterializowania się powyższej nie
dojdzie również wówczas, jeżeli zachowanie sędziego, które wyczerpuje znamiona
typu deliktu dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 u.s.p., dotyczy błędu w
zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa krajowego lub prawa Unii
Europejskiej lub w zakresie ustalenia stanu faktycznego czy też oceny dowodów,
gdyż nie stanowi ono przewinienia dyscyplinarnego (art. 107 § 3 pkt 1 u.s.p.) i nie
może jednocześnie stanowić przestępstwa (zob. pkt I lit. a i b uchwały pełnego
składu Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego z dnia 19 września
2023 r., sygn. akt II ZZP 2/22).
Jednocześnie jednak Sąd Najwyższy, w powołanej wyżej uchwale (pkt I lit.
C) stwierdził, że cyt. „Brak odpowiedzialności dyscyplinarnej, jak i będący tego
konsekwencją brak ewentualnej odpowiedzialności karnej, o jakich mowa w pkt I lit.
a i lit. b, nie obejmuje sytuacji wyjątkowych, w których w ramach sprawowania
wymiaru sprawiedliwości dochodzi do popełnienia przez sędziego w trakcie
orzekania tzw. zbrodni sądowej, czyli czynu sprowadzającego się do umyślnego, w
formie zamiaru bezpośredniego, zachowania polegającego na wymierzeniu przez
niego (sąd z nim w składzie) kary w postępowaniu prowadzonym z naruszeniem
fundamentalnych, powszechnie uznanych zasad normujących postępowanie karne,
jak również kardynalnych zasad określających podstawy pociągnięcia człowieka do
odpowiedzialności karnej; sędzia dopuścił się innego przestępstwa (np.
przekupstwo, sfałszowanie dokumentu, zmuszenie do określonego zachowania);
I ZI 32/23
27
sędzia podejmuje w złej wierze działania, dla których sprawowanie wymiaru
sprawiedliwości ma stanowić jedynie pozorne uzasadnienie; sędzia w sposób
arbitralny i pozbawiony jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych odmawia
udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości”.
W doktrynie podkreśla się, iż zamiar bezpośredni z dogmatycznego punktu
widzenia nie budzi większych wątpliwości. Ustawodawca opisuje go w ten sposób,
że sprawca „chce popełnić czyn zabroniony”. Podnosi się, iż skoro sprawca chce
czegoś konkretnego, to musi mieć świadomość istnienia owego czegoś,
przynajmniej w zakresie podstawowych, istotnych danych odnośnie do istoty
konkretnej czynności wykonawczej, przedmiotu tej czynności i innych okoliczności
mających znaczenie dla oceny jego zachowania z punktu widzenia znamion czynu
zabronionego (por. M. Budyn – Kulik, Umyślność w prawie karnym i psychologii.
Teoria i praktyka sądowa, Warszawa 2015, s. 35-38).
W orzecznictwie dominuje pogląd, że mimo, iż zamiar bezpośredni istnieje
tylko w świadomości sprawcy, to podlega identycznemu dowodzeniu jak
okoliczności ze sfery przedmiotowej, a więc z zastosowaniem odpowiednich zasad
dowodzenia i wnioskowania (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 25 lipca
2005 r., V KK 87/05; z 22 grudnia 2006 r., II KK 92/06; z 25 listopada 2010 r., IV KK
168/10).
W myśl pkt II powołanej wyżej uchwały pełnego składu Izby
Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego cyt. „Pojęcie „zbrodni przeciwko
ludzkości”, o jakim mowa w art. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie
Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.
U. z 2021 r., poz. 177), obejmuje także jednokrotne zachowanie sędziego, nawet
związane z jego orzekaniem, stanowiące zbrodnię komunistyczną, określoną w art.
2 ust. 1 powołanej ustawy, jeżeli zostało popełnione jako element rozległego i
świadomego prześladowania z powodu przynależności osób prześladowanych do
określonej grupy narodowościowej, politycznej, społecznej, rasowej lub religijnej, a
sędzia ten co najmniej aprobował taki sposób realizacji polityki władz państwa i brał
tym samym świadomie czynny udział w prześladowaniach”.
W świetle przywołanej uchwały pełnego składu Izby Odpowiedzialności
Zawodowej Sądu Najwyższego z 19 września 2023 r., sygn. akt II ZZP 2/22
I ZI 32/23
28
kluczowe zatem w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy w realiach faktycznych
przedstawionych przez prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni
przeciwko Narodowi Polskiemu w K. we wniosku z dnia 28 kwietnia 2023 r., sygn.
akt [...]., można przyjąć, iż zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie, że X. Y.
vel Y.1 – sędzia Sądu Apelacyjnego w K. w stanie spoczynku, popełnił opisane we
wniosku czyny, a czyny te nie stanowiły uprzednio wspomnianego rezultatu błędu w
zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa, a jeśli tak, to czy błąd ten nie
stanowi rażącej i oczywistej obrazy przepisów prawa, w szczególności czy nie
doszło do popełnienia przez sędziego w trakcie orzekania do tzw. zbrodni sądowej,
czyli czynu sprowadzającego się do umyślnego, w formie zamiaru bezpośredniego,
zachowania polegającego na wymierzeniu przez niego (sąd z nim w składzie) kary
w postępowaniu prowadzonym z naruszeniem fundamentalnych,
powszechnie uznanych zasad normujących postępowanie karne lub z naruszeniem
kardynalnych zasad określających podstawy pociągnięcia człowieka do
odpowiedzialności karnej. W dalszej kolejności należy ustalić czy te zbrodnie
sądowe mają postać zbrodni przeciwko ludzkości, czyli, że zostały popełnione jako
element rozległego i świadomego prześladowania z powodu przynależności osób
prześladowanych do określonej grupy narodowościowej, politycznej, społecznej,
rasowej lub religijnej, a sędzia ten co najmniej aprobował taki sposób realizacji
polityki władz państwa i brał tym samym świadomie czynny udział w
prześladowaniach (por. pkt II uchwały pełnego składu Izby Odpowiedzialności
Zawodowej Sądu Najwyższego z 19 września 2023 r., sygn. akt II ZZP 2/22).
Przechodząc zatem do realiów niniejszej sprawy na wstępie przypomnieć
należy iż, art. 46 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym
stanowił, że cyt. „Kto będąc członkiem stowarzyszenia, związku zawodowego,
zrzeszenia lub organizacji, której działalność została zawieszona, nie odstąpił od
udziału w takiej działalności, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.” Dalej,
art. 48 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym stanowił, że cyt.
,,Kto rozpowszechnia fałszywe wiadomości, jeżeli może to wywołać niepokój
publiczny lub rozruchy, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat
5.” Z kolei art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym głosił,
że cyt. „Kto w celu rozpowszechniania sporządza, gromadzi, przechowuje,
I ZI 32/23
29
przewozi, przenosi lub przesyła pismo, druk, nagranie lub film zawierające
wiadomości określone w ust. 1 i 2, podlega karze pozbawienia wolności do lat 5”, a
art. 48 ust. 4, cyt. „Kto dopuszcza się czynu określonego w ust. 1 lub 2, używając
druku lub innego środka masowej informacji, podlega karze pozbawienia wolności
od roku do lat 10”.
Na czas obowiązywania stanu wojennego sprawy o przestępstwa z art. 48
ust. 1-4 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym, były rozpoznawane w
trybie doraźnym, w którym, zgodnie z art. 4 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o
postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie
obowiązywania stanu wojennego, sąd mógł wymierzyć bez względu na rodzaj i
granice ustawowego zagrożenia danego przestępstwa, następujące kary
zasadnicze: karę śmierci lub karę 25 lat pozbawienia wolności albo karę
pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3, chyba że przepis szczególny
przewidywał wyższą dolną granicę ustawowego zagrożenia. Karę śmierci i karę 25
lat pozbawienia wolności sąd mógł wymierzyć tylko wówczas, gdy górna granica
ustawowego zagrożenia nie była niższa od kary 8 lat pozbawienia wolności. W
postępowaniu doraźnym sąd mógł w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych
wypadkach, wskazanych w ustawie, zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.
Nie można zaś było stosować przepisów o nadzwyczajnym złagodzeniu kary – art.
57 § 2 i art. 57 § 4 k.k. z 1969 r.
W niniejszej sprawie, dokonując oceny zachowania sędziego objętego
wnioskiem, posiłkując się dowodami pośrednimi, tj. w oparciu o udowodnione
pewne okoliczności niepozostające w bezpośrednim związku z zarzucanymi
czynami, na wstępie przyjąć za uprawdopodobnione należy, iż aprobował on wyrok
z dnia 24 kwietnia 1982 r. wydany z jego udziałem przez Sąd [...] Okręgu
Wojskowego w W. na sesji wyjazdowej w K.. Zgromadzony w sprawie materiał
dowodowy wskazuje bowiem, iż sędzia X. Y. vel Y.1 w przedmiotowej sprawie
karnej o sygn. akt [...] nie złożył zdania odrębnego od wyroku z dnia 24 kwietnia
1982 r., podczas gdy w sytuacji fundamentalnej niezgody i braku aprobaty kierunku
orzeczenia, uczestnicząc w składzie kolegialnym rozpoznającym sprawę, miał on
moralny obowiązek zgłoszenia votum separatum. Zaznaczyć jednocześnie należy,
I ZI 32/23
30
iż nie zareagował również w odniesieniu do pisemnych motywów rozstrzygnięć,
gdyż nie złożył zdania odrębnego od sporządzonego uzasadnienia.
Wskazać jednakże należy, iż pomimo że sędziowie orzekający w składzie
Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. na sesji wyjazdowej w K. w dniu 24 kwietnia
1982 r. w sprawie karnej o sygn. akt [...], bezspornie wydali wadliwy wyrok, to nie
sposób przyjąć jednak, iż błąd w wyrokowaniu miał charakter rażący i oczywisty, tj.
w szczególności, że przy wyrokowaniu doszło do wymierzenia kary w postępowaniu
prowadzonym z naruszeniem fundamentalnych, powszechnie uznanych zasad
normujących postępowanie karne lub kardynalnych zasad określających podstawy
pociągnięcia człowieka do odpowiedzialności karnej.
Weryfikacja przedłożonego materiału dowodowego - dokonana w
kontekście dostatecznie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez sędziego
czynów opisanych we wniosku - prowadzi bowiem do uznania, iż nie sposób
przyjąć bez naruszenia nakazu interpretacyjnego in dubio pro reo, wynikającego z
normy określonej w art. 5 § 2 k.p.k., że sędzia X. Y. vel Y.1, orzekając w sprawie
karnej prowadzonej pod sygn. akt [...] przeciwko B. P., T. K. i W. B. popełnił błąd o
charakterze rażącym i oczywistym w zakresie wykładni znamion przestępstwa z art.
46 ust. 1 w zb. art. 48 ust. 2 i 3 dekretu z 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym
(por. także uchwały Sądu Najwyższego: z 28 lutego 2024 r., I ZI 47/22; z 5 listopada
2024 r., I ZI 45/22).
W myśl art. 28 § 1 k.k. nie popełnia przestępstwa, kto pozostaje w
usprawiedliwionym błędzie co do okoliczności stanowiącej znamię czynu
zabronionego, a odpowiada na podstawie przepisu przewidującego łagodniejszą
odpowiedzialność sprawca, który dopuszcza się czynu w usprawiedliwionym
błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu
zabronionego, od której taka łagodniejsza odpowiedzialność zależy (§ 2). Powołana
norma określa konsekwencje błędów dwojakiego rodzaju, tj. usprawiedliwionego
błędu co do okoliczności stanowiącej znamię przedmiotowe czynu zabronionego w
typie zasadniczym (podstawowym) w sferze odpowiedzialności za przestępstwa
nieumyślne (§ 1) oraz usprawiedliwionego błędnego przekonania, że zachodzi
okoliczność stanowiąca znamię przedmiotowe uprzywilejowujące (§ 2). Art. 29 k.k.
stanowi natomiast, że nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu
I ZI 32/23
31
zabronionego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność
wyłączająca bezprawność albo winę; jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony,
sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Z kolei art. 30 k.k. stanowi,
że nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego w
usprawiedliwionej nieświadomości jego bezprawności; jeżeli błąd sprawcy jest
nieusprawiedliwiony, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.
Użyty przez ustawodawcę termin „błąd” w wykładni przyjętej w k.k. określa
stan nienależytego rozeznania określonej okoliczności przez daną osobę, tj. stan
niezgodności między rzeczywistością a jej odbiciem w świadomości tej osoby,
nawiązując do definicji błędu wypracowanej przez W. Woltera (zob. Studia
z zakresu prawa karnego, Kraków 1947, s. 46; Funkcja błędu w prawie karnym,
Warszawa 1965, s. 8; Nauka o przestępstwie, Warszawa 1973, s. 220). Powyższy
stanowi mylne wyobrażenie o istnieniu określonej okoliczności, która
w rzeczywistości nie występuje, jako konsekwencja nieświadomości co do
prawdziwego obrazu danego wycinka rzeczywistości (zob. J. Giezek (w:) J. Giezek
(red.), Kodeks karny, Część ogólna, Komentarz, WPK 2021, teza 4 do art. 28; jak
również S. Śliwiński, Polskie prawo karne materialne. Część ogólna, Warszawa
1946, s. 260; L. Lernell, Wykład prawa karnego. Część ogólna, Warszawa 1961, s.
196; W. Wolter, Funkcja błędu w prawie karnym, Warszawa 1965, s. 8; W. Świda,
Prawo karne, Warszawa 1978, s. 201; J. Bafia, Polskie prawo karne, Warszawa
1989, s. 177).
Skutkiem natomiast wypełnienia przez sprawcę znamion czynu
zabronionego w warunkach błędu jest to, że nie można mu przypisać zamiaru ich
wypełnienia, wobec faktycznego jego braku w takiej sytuacji (zob. Ł. Pohl, Błąd co
do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego w polskim prawie karnym
(zagadnienia ogólne), Poznań 2013, s. 151). Wspomniana niezgodność może mieć
swoje źródło „zarówno w mylnym, jak i tylko niepełnym rozpoznaniu rzeczywistości
przez dany podmiot; odpowiednio do tego mówi się z jednej strony o urojeniu
(mylnym wyobrażeniu, błędnym przekonaniu, błędnym mniemaniu), kiedy to obraz
rzeczywistości w świadomości sprawcy zawiera element, któremu w rzeczywistości
nic nie odpowiada, z drugiej zaś strony o nieświadomości, kiedy to obraz
rzeczywistości w świadomości sprawcy nie odzwierciedla jakiegoś elementu
I ZI 32/23
32
rzeczywistości” (zob. J. Majewski [w:] A. Błachnio, J. Kosonoga-Zygmunt, P.
Zakrzewski, J. Majewski, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2024, art. 28).
Przepisy art. 28 k.k. normują zatem konsekwencje błędu
usprawiedliwionego, „o który nie można mieć pretensji do sprawcy, w świetle ocen
społecznych wybaczalny; taki, którego według rozsądnej oceny, zobiektywizowanej,
ale uwzględniającej wszystkie relewantne konkretne okoliczności badanego
przypadku, nie można było uniknąć, przez co nie sposób stawiać sprawcy zarzutu,
że gdyby dochował należytej staranności, to prawidłowo rozpoznałby sytuację i w
błąd nie popadł” (zob. P. Kardas, M. Rodzynkiewicz, Projekt kodeksu karnego w
świetle opinii sędziów i prokuratorów, cz. II, WPP 1995/3–4, s. 40; wyrok Sądu
Najwyższego z 29 listopada 2018 r., IV KK 247/18, LEX nr 2586038).
Na mocy ustawy nowelizującej z dniem 15 lipca 2022 r. doszło do zmiany
przepisów w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów poprzez
wprowadzenie instytucji kontratypu dyscyplinarnego. Zmienione regulacje w
poszczególnych sądowych ustawach ustrojowych, tj. art. 107 § 3 pkt 1 u.s.p., art.
72 § 6 pkt 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (dalej: „u.SN”)
oraz art. 37 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów
wojskowych (dalej: „u.s.w.”), tożsame w swej zasadniczej treści, ograniczyły
materialny zakres odpowiedzialności sędziów sądów powszechnych, sędziów Sądu
Najwyższego oraz sędziów sądów wojskowych za przewinienie dyscyplinarne,
poprzez wyraźne wskazanie, jakie okoliczności związane z orzekaniem nie
stanowią przewinienia dyscyplinarnego. Za wyłączające bezprawność
dyscyplinarną ustawodawca przyjął m.in. okoliczność wydania z udziałem danego
sędziego orzeczenia sądowego obarczonego błędem w zakresie wykładni i
stosowania przepisów prawa krajowego lub prawa Unii Europejskiej lub w zakresie
ustalenia stanu faktycznego lub oceny dowodów. Błąd, o którym mowa w uprzednio
powołanych przepisach, to mylne wyobrażenie sędziego co do oceny dowodów,
skutkujące wadliwością w dokonaniu tej oceny, jak również co do ustaleń
faktycznych czy wykładni prawa, pomimo że prawidłowe rozwiązania zarówno w
sferze oceny dowodów, ustaleń faktycznych czy wykładni prawa, są inne aniżeli
przyjęte w kwestionowanym orzeczeniu.
I ZI 32/23
33
Uchwałą pełnego składu Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu
Najwyższego z 19 września 2023 r., sygn. akt II ZZP 2/22 na tle uprzednio
powołanych regulacji wyjaśniono, iż każdy rodzaj błędu znosi bezprawność czynu,
z wyjątkiem jedynie błędu stanowiącego rażącą i oczywistą obrazę przepisów
prawa, w szczególności dotyczy to tzw. zbrodni sądowej, czyli czynu
sprowadzającego się do umyślnego, w formie zamiaru bezpośredniego,
zachowania polegającego na wymierzeniu przez sąd kary w postępowaniu
prowadzonym z naruszeniem fundamentalnych, powszechnie uznanych zasad
normujących postępowanie karne lub kardynalnych zasad określających podstawy
pociągnięcia człowieka do odpowiedzialności karnej. W uzasadnieniu tej uchwały
wskazano, że błąd, o którym mowa w art. 107 § 3 pkt 1 u.s.p., art. 76 § 6 pkt 1 u.SN
i art. 37 § 4 pkt 1 u.s.w., to każdy błąd, zarówno usprawiedliwiony, jak i
nieusprawiedliwiony, zatem ustalenie błędu w zakresie procesu związanego z
orzekaniem, na płaszczyźnie oceny dowodów, ustaleń faktycznych i subsumcji,
prowadzi do wyłączenia odpowiedzialności dyscyplinarnej, z wyłączeniem jedynie
ww. błędu stanowiącego rażącą i oczywistą obrazę przepisów prawa. Wskazano
bowiem, iż skoro ustawodawca zawarł kategoryczne sformułowanie „nie stanowi
przewinienia dyscyplinarnego”, nie ulega wątpliwości, że założeniem tak
ukształtowanego przepisu jest zupełne wyłączenie odpowiedzialności
dyscyplinarnej sędziego, a rozważane przepisy „nie przewidują gradacji
odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego w zakresie sankcji w sytuacji różnej
oceny dokonanego błędu”, przy czym „stosowanie zasady lege non distinguente
prowadzi do braku podstaw do wyróżniania w ich obszarze błędów
usprawiedliwionych i nieusprawiedliwionych”. Jednocześnie zwrócono uwagę, że
regulacja zawarta przepisy przewidujące błąd, zawarte w art. 107 § 3 pkt 1 u.s.p.,
art. 76 § 6 pkt 1 u.SN i art. 37 § 4 pkt 1 u.s.w., powinny być postrzegane jako
regulacje o charakterze szczególnym wobec przepisów o błędzie znajdujących się
w prawie karnym, a więc mające pierwszeństwo w stosowaniu.
Mając na uwadze szczególne znaczenie instytucji określonej w art. 5 § 2
k.p.k. na kanwie rozpoznawanej sprawy, stanowiącą naczelną zasadę procesu,
zaznaczenia wymaga, iż powyższa materializuje się dopiero wówczas, gdy „po
rzetelnym przeprowadzeniu oceny zebranych w sprawie dowodów, w sposób
I ZI 32/23
34
zgodny z wymogami art. 7 k.p.k., pozostają nie dające się usunąć wątpliwości,
które wówczas należy tłumaczyć na korzyść oskarżonego” (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 14 lipca 2022 r., I KK 265/22, LEX nr 3402057). Do jej
zastosowania może zatem dojść jedynie w sytuacji, gdy brak możliwości rozwiania
wątpliwości ma charakter rzeczywisty i obiektywny, tj. mimo wykorzystania
wszelkich możliwości dowodowych i ocennych nie jest możliwe dokonanie ustaleń
w oparciu o reguły zawarte w art. 7 k.p.k., co odnosi się również do rozwiązywania
różnych wersji zdarzeń wynikających z materiału dowodowego (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z 12 października 2010 r., SNO 47/10, Legalis 406190). Wątpliwości,
o jakich mowa w art. 5 § 2 k.p.k., odnoszą się do zagadnień związanych z
ustaleniami faktycznymi, nie dotyczą natomiast problemów w zakresie oceny
dowodów, gdyż analiza materiału dowodowego nie może poprzestać jedynie na
wskazaniu samej rozbieżności między zgromadzonymi dowodami. Zaznaczenia
wymaga również przy tym, iż dopiero odpowiednia jakość postępowania
dowodowego rozumiana jako jego kompletność upoważnia do sięgnięcia po
instytucję z art. 5 § 2 k.p.k. (zob. M. Kurowski [w:] Kodeks postępowania karnego.
Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX/el. 2024, art. 5).
W realiach dowodowych niniejszej sprawy nie można przyjąć, stosując
unormowanie z art. 5 § 2 k.p.k., aby sędzia X. Y. vel Y.1 działał umyślnie, w formie
zamiaru bezpośredniego, z naruszeniem fundamentalnych, powszechnie uznanych
zasad normujących postępowanie karne, czy też dążył do wymierzenia kar z
naruszeniem kardynalnych zasad określających podstawy pociągnięcia człowieka
do odpowiedzialności karnej, co w konsekwencji nie może skutkować przyjęciem, iż
zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia czynów opisanych we
wniosku albowiem działał on w błędzie w zakresie wykładni, nieprawidłowo uznając
w realiach sprawy, że zachowanie oskarżonych przekraczało przynależne każdemu
obywatelowi prawo gwarantowane ratyfikowanym przez PRL w dniu 3 marca 1977
r. Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych, jak również
wadliwie ocenił, iż zawartość biuletynów „Komitetu Obrony Solidarności”
wyczerpywała dyspozycje przepisu art. 46 ust. 1 w z. z art. 48 ust. 2 i 3 dekretu.
Wymierzone natomiast wyrokiem Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. na sesji
wyjazdowej w K. z dnia 24 kwietnia 1982 r., sygn. [...], kary nie tyle mieściły się w
I ZI 32/23
35
granicach działania w ramach przewidzianych ustawą, co osiągnęły zdecydowanie
niższy wymiar niż wnioskowane przez oskarżyciela (k. 943v tom V akt [...] –
protokół rozprawy).
Analiza akt sprawy o sygn. akt [...] nie wskazuje, iż w stosunku do
oskarżonych rażąco i intencjonalnie, naruszono kardynalne zasady karnego prawa
materialnego w zakresie przypisania winy i sprawstwa. Wymierzone kary mieściły
się w granicach przewidzianych ustawą. Postępowanie zostało przeprowadzone
zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami proceduralnymi i w sposób
gwarantujący oskarżonym realizację przysługujących im uprawnień procesowych, w
tym prawa do obrony. Zauważyć należy, że rozprawa była jawna, stawili się
wszyscy z obrońców oskarżonych, którzy aktywnie podejmowali czynności
procesowe, przesłuchano świadków, nie składano wniosków o uzupełnienie
postępowania dowodowego. Weryfikacja przebiegu postępowania sygn. [...] nie
pozwala zatem w sposób jednoznaczny przyjąć, że doszło do złamania
kardynalnych zasad określających podstawy do pociągnięcia do odpowiedzialności
karnej. Sąd [...] Okręgu Wojskowego w W. na sesji wyjazdowej w K., nie wyszedł
również poza semantyczną treść przepisu, aby objąć nim zachowanie przypisane
oskarżonym i wymierzyć za nie karę będącą w swej istocie odwetem
motywowanym panującą wówczas ideologią.
W wyroku rewizyjnym Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 10
stycznia 1992 r., sygn. WRN.129/91 (mocą którego uniewinniono wszystkich
oskarżonych), również nie wskazano, by w toku postępowania przeciwko
oskarżonemu doszło do naruszenia obowiązujących przepisów postępowania
karnego, a w szczególności przepisów kształtujących uprawnienia podejrzanego i
oskarżonego. Wskazano natomiast, że cyt.: „(…) żadna z wypowiedzi zawartych w
sporządzonych wspólnie przez wszystkich skazanych, a potem
rozpowszechnionych ulotek, nie mieści się w granicach tak pojmowanej
wiadomości, stanowiącej znamię przedmiotowe przestępstwa z art. 48 ust. 2
dekretu (…) postępowanie wszystkich skazanych podjęte zostało jako wyraz
protestu przeciwko decyzji o wprowadzeniu stanu wojennego, a tym samym i o
zawieszeniu działalności NSZZ „S.” (…) działanie takie, jako przeciwstawiające się
wprowadzonym, przez ten dekret, jak i na jego podstawie przez ówczesną władze
I ZI 32/23
36
polityczne i administracyjne decyzjom, sprzecznym z żywotnymi interesami Narodu
i Państwa Polskiego, nie może być uznane za społecznie niebezpieczne, w
rozumieniu art. 1 k.k.” (k. 1277-1282 tom VII akt S.105.2021Zk – wyrok rewizyjny).
W ocenie Sądu Najwyższego, w świetle przedstawionego materiału
dowodowego nie można w sposób jednoznaczny przesądzić, że zachowanie
sędziego X. Y. vel Y.1 było intencjonalnym działaniem z zamiarem bezpośrednim
polegającym na wymierzeniu kary w postępowaniu prowadzonym z naruszeniem
fundamentalnych, powszechnie uznanych zasad normujących postępowanie karne,
lub z naruszeniem kardynalnych zasad określających podstawy pociągnięcia
człowieka do odpowiedzialności karnej, a nie jedynie błędem w zakresie wykładni i
stosowania prawa lub w zakresie ustalenia stanu faktycznego.
Określona natomiast w art. 5 § 2 k.p.k. zasada in dubio pro reo, będąca
konsekwencją ujętej w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP zasady domniemania
niewinności, która należy do podstawowych praw człowieka, obowiązuje we
wszystkich stadiach postępowania karnego, w tym także w sądowym postępowaniu
w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej.
Tym samym, uznając, iż w niniejszej sprawie zaistniały niedające się usunąć
wątpliwości, powyższe należało rozstrzygnąć na korzyść sędziego X. Y. vel Y.1 z
uwagi na nakaz interpretacyjny wynikający z normy określonej w art. 5 § 2 k.p.k.
O kosztach postępowania immunitetowego orzeczono na podstawie art.
133 u.s.p., obciążając nimi Skarb Państwa.
Przedstawione wyżej motywy zdecydowały, że Sąd Najwyższy rozstrzygnął
jak w uchwale.
[M. T.]
[r.g.]
