I KZP 6/25
UCHWAŁA
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 marca 2026 r.
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Andrzej Stępka
SSN Eugeniusz Wildowicz
Protokolant Edyta Demiańczuk-Komoń
przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej Janusza Wójcika
w sprawie M.W. i S.K.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 19 marca 2026 r.,
zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy,
przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. w zw. z art. 646 k.p.k.,
przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu,
postanowieniem z dnia 6 października 2025 r., Kzw 2/25,
oraz postanowieniem z dnia 25 listopada 2025 r., Kz 18/25:
„Czy sędzia, który ukończył 65 lat w sytuacji, gdy Krajowa
Rada Sądownictwa nie wyraziła zgody na dalsze zajmowanie
stanowiska sędziego, Sąd Najwyższy Izba Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych odrzuciła odwołanie od
uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, a sąd pracy udzielił
zabezpieczenia poprzez nakazanie Wojskowemu Sądowi
Garnizonowemu dalsze zatrudnianie na stanowisku sędziego
tego sądu, jest osobą uprawnioną do orzekania w myśl art. 439 §
1 pkt 1 k.p.k.?”
podjął uchwałę:
I KZP 6/25
2
„Sędzia po ukończeniu 65 lat, który w terminie, o którym
mowa w art. 69 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju
sądów powszechnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 334 ze zm.),
mającym odpowiednie zastosowanie do sędziów sądów
wojskowych z mocy art. 70 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów
wojskowych (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1614), złożył oświadczenie
woli dalszego zajmowania stanowiska i przedstawił
zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolny, ze względu na stan
zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego, jest osobą
uprawnioną do orzekania w myśl art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. tak
długo, jak nie zostanie zakończone postępowanie związane z
dalszym zajmowaniem stanowiska sędziego lub nie zaistnieje
inna przyczyna powodująca przejście sędziego w stan
spoczynku. Aby mogło dojść do skutecznego zakończenia
takiego postępowania, konieczna jest możliwość wyrażenia
zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego przez organ
spełniający wymogi mające podstawę w art. 186 ust. 1 i art. 187
ust. 1 Konstytucji RP”.
[WB]
Andrzej Stępka Małgorzata Wąsek-Wiaderek Eugeniusz Wildowicz
UZASADNIENIE
Zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu
wyłoniło się na tle następującej sytuacji procesowej.
Do Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu w dniu 26 czerwca 2025 r.
wpłynęło zażalenie skazanego M.W. na postanowienie Wojskowego Sądu
Garnizonowego w Gdyni z dnia 20 maja 2025 r., Sg 307/06, Ko 12/25, w
przedmiocie nieuwzględnienia wniosku o zmianę lub uchylenie prawomocnego
postanowienia w sprawie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia.
Postanowienie to wydawał sąd w składzie ppłk. A.W.
I KZP 6/25
3
W trakcie orzekania Sąd odwoławczy powziął wątpliwości co do właściwej
obsady sądu i wykładni obowiązujących przepisów. Ustalił, że:
- uchwałą nr [...] Krajowej Rady Sądownictwa z dnia [...] 2024 r. nie wyrażono
zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego przez ppłk. A.W. – sędziego
Wojskowego Sądu Garnizonowego w Gdyni. W uzasadnieniu uchwały wskazano
jedynie na treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2023 r., I NKRS
98/22, praktycznie nie uzasadniając swojego stanowiska;
- uchwałą nr [...] Krajowej Rady Sądownictwa z dnia [...] 2024 r. odmówiono
uwzględnienia wniosku ppłk. A.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej
przez Radę uchwałą nr [...] z dnia [...] 2024 r. w przedmiocie dalszego zajmowania
stanowiska przez sędziego osiągającego wiek uprawniający do przejścia w stan
spoczynku;
- postanowieniem z dnia 26 lutego 2025 r., I NKRS 52/24, Sąd Najwyższy odrzucił
odwołanie ppłk. A.W. od uchwały nr [...] Krajowej Rady Sądownictwa z dnia [...]
2024 r. w przedmiocie dalszego zajmowania stanowiska przez sędziego
osiągającego wiek uprawniający do przejścia w stan spoczynku wskazując, że
skarżący nie wskazał zakresu zaskarżenia uchwały, co uniemożliwia rozpoznanie
odwołania;
- postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni, IV Wydział Pracy, z dnia 1 lipca
2024 r., IV Po 89/24, Sąd ten udzielił ppłk. A.W. zabezpieczenia poprzez nakazanie
Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w Gdyni dalsze zatrudnianie A.W na
stanowisku sędziego tego Sądu, do czasu prawomocnego zakończenia procedury
dotyczącej rozpatrzenia oświadczenia wnioskodawcy z dnia 12 stycznia 2024 r. w
przedmiocie dalszego zajmowania stanowiska sędziego;
- postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni, IV Wydział Pracy, z dnia 22 kwietnia
2025 r., IV P 107/25, Sąd ten udzielił ppłk. A.W. zabezpieczenia poprzez nakazanie
Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w Gdyni dalsze zatrudnianie A.W. na
stanowisku sędziego tego Sądu, do czasu prawomocnego zakończenia
postępowania.
Na posiedzeniu przed Wojskowym Sądem Okręgowym w Poznaniu obrońca
skazanego stwierdził, że sędzia ppłk A.W. jest uprawniony do orzekania, posiada
I KZP 6/25
4
zabezpieczenie sądu pracy, a Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie
jest prawidłowym organem.
W wykonaniu zobowiązania Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu o
zajęcie stanowiska co do możliwości orzekania przez ppłk. A.W. Zastępca
Prokuratora Rejonowego do Spraw Wojskowych Prokuratury Rejonowej w Gdyni
stwierdził, że brak jest możliwości zajęcia takiego stanowiska, bowiem prokuraturze
nie są znane dokumenty, na które powołał się WSO w piśmie zawierającym
zobowiązanie. Prokurator podkreślił jednak, że zgodnie z art. 23a § 2 ustawy z dnia
21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów wojskowych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz.
1614; dalej: u.s.w.) niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez inny organ
władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego
powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości,
a możliwość orzekania przez ppłk. A.W. należy rozpatrywać na podstawie
obowiązujących przepisów prawa.
Procedując na posiedzeniu w dniu 6 października 2025 r. Wojskowy Sąd
Okręgowy w Poznaniu postanowił przekazać do rozstrzygnięcia Sądowi
Najwyższemu, w trybie art. 441 § 1 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.w., następujące
zagadnienie prawne:
„Czy sędzia, który ukończył 65 lat w sytuacji, gdy Krajowa Rada Sądownictwa nie
wyraziła zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, Sąd Najwyższy Izba
Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych odrzuciła odwołanie od uchwały
Krajowej Rady Sądownictwa, a sąd pracy udzielił zabezpieczenia poprzez
nakazanie Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu dalsze zatrudnianie na
stanowisku sędziego tego sądu, jest osobą uprawnioną do orzekania w myśl art.
439 § 1 pkt 1 k.p.k.?”
Uzasadniając swoje wystąpienie Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu
wskazał na następujące okoliczności.
Sąd pytający zawarł w postanowieniu wyciąg z przepisów prawa i
orzecznictwa, a następnie zauważył, że w świetle art. 69 ustawy z dnia 27 lipca
2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334, ze
zm.; dalej: u.s.p.) sędzia może oświadczyć wolę dalszego pełnienia urzędu
sędziego po osiągnięciu wieku uprawniającego do przejścia w stan spoczynku.
I KZP 6/25
5
Jednakże skuteczność tego oświadczenia wymaga zgody innego organu –
Krajowej Rady Sądownictwa. Rodzi to wątpliwość, czy tego rodzaju uzależnienie
możliwości dalszego pełnienia służby sędziowskiej od zgody innego organu nie
może potencjalnie naruszać zasady nieusuwalności i niezawisłości sędziów.
Procedura wyrażenia zgody może stanowić bowiem środek służący kontrolowaniu
treści orzeczeń sądowych, ich ocenie i weryfikacji pod kątem przydatności danego
sędziego do dalszego sprawowania urzędu. To z kolei może wpływać na takie
kształtowanie orzecznictwa przez sędziów, by odpowiadało ono oczekiwaniom
organu dokonującego późniejszej oceny. Wynik tej oceny ma przy tym istotne
następstwa dla życia i kariery tych sędziów.
Sąd pytający wskazał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego – Izby Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych ukształtował się pogląd, zgodnie z którym
interpretacja art. 69 u.s.p. winna zmierzać do pełnej ochrony niezawisłości sędziego.
Jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2021 r., I NKRS 2/21,
„art. 69 u.s.p. konkretyzuje treść art. 180 ust. 1 i 4 Konstytucji RP”, a zatem
„regulację Prawa o ustroju sądów powszechnych należy odczytywać w świetle
normy – zasady z art. 180 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 2 Konstytucji RP (...)”. W
tym samym orzeczeniu stwierdzono, że „jeżeli ustawodawca przewiduje możliwość
«dalszego zajmowania stanowiska sędziego» po osiągnięciu przez niego
ustawowego wieku przejścia w stan spoczynku i określa warunki, które winien
spełnić taki sędzia, to – w świetle art. 180 ust. 1 Konstytucji RP – spełnienie tych
warunków powinno skutkować pozostawieniem tego sędziego w stanie czynnym”,
bowiem „ustrojodawca nie przewidział, aby jakikolwiek organ państwa, w tym
Krajowa Rada Sądownictwa, mógł indywidualnym aktem wpływać na pozostawanie
sędziego w stanie czynnym, więc decyzję w tej mierze powinno się pozostawić
przede wszystkim zainteresowanemu sędziemu”.
Zdaniem Wojskowego Sądu Okręgowego zachodzą wątpliwości, czy
dopuszczalna jest jakakolwiek swoboda uznania w tym zakresie przez jakikolwiek
zewnętrzny wobec samego sędziego organ, a zatem czy inna niż formalna kontrola
takiego oświadczenia jest w ogóle uprawniona. Kontrola taka zakłada bowiem, że
dokonany zostanie jakiś rodzaj oceny czy weryfikacji zdatności sędziego do służby,
przy czym chodzić musi o inne niż zdrowotne okoliczności (uzyskanie bowiem
I KZP 6/25
6
zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego zdolność do pełnienia obowiązków
sędziego stanowi oczywisty warunek wstępny skuteczności oświadczenia).
Możliwość selekcji sędziów na zdatnych i niezdatnych do służby z uwagi na bliżej
niezdefiniowany „interes wymiaru sprawiedliwości” może kolidować z ich
niezależnością.
Wojskowy Sąd Okręgowy zauważył, że w niniejszej sprawie postanowieniem
z dnia 26 lutego 2025 r., I NKRS 52/24, Sąd Najwyższy odrzucił odwołanie ppłk.
A.W. od uchwały nr [...] Krajowej Rady Sądownictwa z dnia [...] 2024 r. w
przedmiocie zajmowania stanowiska przez sędziego osiągającego wiek
uprawniający do przejścia w stan spoczynku. W związku z powyższym ppłk A.W.
uzyskał zabezpieczenie do zatrudnienia w Wojskowym Sądzie Garnizonowym w
Gdyni wydane przez sąd pracy. Jeżeli uznać, iż Izba Kontroli Nadzwyczajnej i
Spraw Publicznych Sądu Najwyższego nie jest sądem (wobec ostatnich uchwał
Sądu Najwyższego i orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej), a jej
orzeczenia nie istnieją, to zauważyć należy, iż w sprawach z odwołań od uchwał
KRS w przedmiocie dalszego zajmowania stanowiska sędziego po osiągnięciu
wieku uprawniającego do przejścia w stan spoczynku przyjęto możliwość udzielenia
zabezpieczenia, jednakże podstawą udzielenia zabezpieczenia jest odpowiednio
stosowany art. 730 k.p.c. oraz art. 734 k.p.c., który stanowi, że do udzielenia
zabezpieczenia właściwy jest sąd, do którego właściwości należy rozpoznanie
sprawy w I instancji i zgodnie z art. 734 k.p.c. w zw. z art. 398²¹ k.p.c. w zw. z art.
391 § 1 k.p.c. oraz art. 44 ust. 3 u.k.r.s. właściwym do rozpoznania wniosku byłby
Sąd Najwyższy. Jednakże ppłk A.W. posiada zabezpieczenie sądu pracy, co może
świadczyć, iż uznano postępowanie przed Sądem Najwyższym za zakończone.
Wojskowy Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że część prawników zauważa, iż
co prawda wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka wskazują, że w rozumieniu Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności (dalej: „Konwencja” lub „EKPCz”) i prawa UE
Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie spełnia wymogów „sądu”, to
jednak z tego nie wynika wprost i w sposób konieczny, że orzeczenia tej Izby mają
status wyroków nieistniejących (w tym względzie Wojskowy Sąd Okręgowy powołał
się ogólnie na wypowiedź prof. P.K., nie precyzując, o jaką wypowiedź czy
I KZP 6/25
7
publikację chodzi). Dalej Wojskowy Sąd Okręgowy argumentował, że koncepcja
sententia non existens nie ma dostatecznego zakorzenienia w Konstytucji ani
ustawach. Orzeczenie, które nie powinno funkcjonować w obrocie prawnym winno
być uchylone w sposób określony przepisami prawa. Sąd pytający zwrócił uwagę,
że projekt ustawy o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu
ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej
Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018-2025, który widnieje na stronach
Ministerstwa Sprawiedliwości, przewiduje, że, co do zasady, orzeczenia wydane z
udziałem nieprawidłowo powołanych sędziów mają zostać utrzymane w mocy,
jednak strony, które w trakcie postępowania, a następnie w odwołaniu od wyroku
konsekwentnie kwestionowały status nieprawidłowo powołanych sędziów, będą
mogły w terminie miesiąca od wejścia w życie ustawy złożyć wniosek o wznowienie
postępowania; możliwość ta nie będzie dotyczyła orzeczeń o nieodwracalnych
skutkach (art. 33 ust. 1 i 8 wskazanego projektu – https:
www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/koniec-bezprawia-w-sadach---ministerstwo-
sprawiedliwości-przedstawia-ustawe-praworzadnosciowa).
Zdaniem Sądu pytającego, powstaje problem, biorąc pod uwagę powyższe
rozważania, kto powinien udzielić zabezpieczenia ppłk. A.W. i czy uzyskując z sądu
pracy zabezpieczenia poprzez nakazanie Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w
Gdyni dalsze jego zatrudnianie na stanowisku sędziego tego Sądu, do czasu
prawomocnego zakończenia postępowania, A.W. był osobą uprawnioną do
orzekania w myśl art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. i czy sąd pracy może nadać komuś
uprawnienia publicznoprawne – uprawnienie do orzekania.
Sąd pytający podkreślił dodatkowo, że Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu
wyrokiem z dnia 2 października 2025 r. w sprawie SA 25/25, uchylił wyrok
Wojskowego Sądu Garnizonowego w Gdyni z dnia 29 kwietnia 2025 r., Sg 20/24,
wydany przez ten Sąd z udziałem ppłk. A.W. z uwagi na uchybienie z art. 439 § 1
pkt 1 k.p.k.
Prokurator Prokuratury Krajowej w pisemnym stanowisku wniósł o odmowę
podjęcia uchwały. Jego zdaniem problemem nie są przepisy wymagające
zasadniczej wykładni ustawy, ale występowanie w obrocie prawnym dwóch
sprzecznych ze sobą orzeczeń – Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2025 r., I
I KZP 6/25
8
NKRS 52/24 i postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 22 kwietnia 2025 r.,
IV P 107/25, zaś przed Wojskowym Sądem Okręgowym w Poznaniu stoi zadanie
podjęcia decyzji, czy stosować w sprawie obowiązujące przepisy rangi ustawowej,
czy też posłużyć się orzeczeniami Sądu Najwyższego wskazanymi we wniosku,
które negują możliwość wydawania wiążących orzeczeń przez Izbę Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych wobec nieprawidłowego powołania jej składu.
W przekonaniu Prokuratury Krajowej określanie relacji pomiędzy stanowiskiem
judykatury a przepisami ustawowymi nie jest zadaniem Sądu Najwyższego, a
ewentualne dokonanie tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustawy także nie
może mieć miejsca poprzez zwracanie się o to do Sądu Najwyższego, gdyż
zaprzeczałoby to samej idei tej instytucji (s. 5 wniosku Prokuratury Krajowej). W
stanowisku Prokuratury Krajowej nie odniesiono się do merytorycznych aspektów
zagadnienia prawnego.
Powyższe pytanie prawne wpłynęło od Sądu Najwyższego w dniu 23
października 2025 r. Z kolei w dniu 4 grudnia 2025 r. wpłynęło do Sądu
Najwyższego, skierowane również przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu,
tożsame pytanie prawne w sprawie S.K. (postanowienie z dnia 25 listopada 2025 r.,
Kz 18/25), zawierające taką samą argumentację, zarejestrowane pod sygn. akt I
KZP 8/25. W związku z tym Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 14 stycznia
2026 r., I KZP 8/25, połączył sprawy w przedmiocie rozstrzygnięcia zagadnienia
prawnego Sądu Najwyższego zarejestrowane pod sygnaturami akt I KZP 8/25 –
wniosek Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 25 listopada 2025 r.
(Kz 18/25) oraz I KZP 6/25 – wniosek Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 6 października 2025 r. (Kzw 2/25) do wspólnego rozpoznania i postanowił
rozpoznać je łącznie pod sygnaturą akt I KZP 6/25.
Z urzędu Sąd Najwyższy stwierdza, że przed Trybunałem Sprawiedliwości
Unii Europejskiej zawisło pytanie prejudycjalne Wojskowego Sądu Okręgowego w
Warszawie, w którym Sąd ten zwrócił się do Trybunału o dokonanie m.in. wykładni
art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) oraz art. 47 Karty Praw
Podstawowych Unii Europejskiej zapytując, czy przepisy te stoją na przeszkodzie
uregulowaniom krajowym, takim jak art. 69 § 1 i § 1a u.s.p. w związku z art. 70 § 1
u.s.w., zgodnie z którymi wyrażenie zgody na dalsze zajmowanie stanowiska
I KZP 6/25
9
sędziego po osiągnięciu przez niego wieku przejścia w stan spoczynku zastrzeżone
jest do właściwości organu, takiego jak Krajowa Rada Sądownictwa (KRS), który w
świetle orzecznictwa Trybunału oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie
jest niezależny ze względu na sposób wyboru jego członków i praktykę
funkcjonowania, a tym samym nie daje rękojmi niezależności od władzy politycznej,
i którego uchwała w przedmiocie dalszego zajmowania stanowiska sędziego jest
ostateczna. Jak wynika z informacji opublikowanych na stronie internetowej
Trybunału Sprawiedliwości UE, postanowienie WSO w Warszawie z dnia 25
listopada 2025 r. zostało przedłożone Trybunałowi dnia 27 listopada 2025 r.
Sprawa jest obecnie zarejestrowana w Trybunale Sprawiedliwości UE pod
sygnaturą C-767/25, Włuski.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
W doktrynie procesu karnego i bogatym orzecznictwie Sądu Najwyższego na
gruncie art. 441 k.p.k. wskazuje się, że przedstawienie Sądowi Najwyższemu
zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy uzależnione
jest od spełnienia kilku warunków. Warunki te znajdują zastosowanie także w
sprawach wojskowych (art. 646 k.p.k.). Po pierwsze, zagadnienie prawne musi
wyłonić się przy rozpoznawaniu środka odwoławczego przez sąd. Po drugie, w
zagadnieniu takim musi wystąpić istotny problem interpretacyjny związany z
wykładnią konkretnego przepisu. Po trzecie, w sprawie takiej musi zachodzić
konieczność dokonania „zasadniczej wykładni ustawy”, czyli sytuacja, w której
przepis taki umożliwia rozbieżne interpretacje, co byłoby niekorzystne dla
funkcjonowania prawa w praktyce. Po czwarte, między przedstawionym
zagadnieniem prawnym a dokonanymi w sprawie ustaleniami faktycznymi musi
zachodzić związek, który oznacza, że wyjaśnienie wątpliwości interpretacyjnych
musi być niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy (zob. R. A. Stefański, Instytucja
pytań prawnych do Sądu Najwyższego w sprawach karnych, Kraków 2001, s. 254-
261, 352-371). W tej sprawie zostały spełnione przesłanki do wydania uchwały.
Przedstawiony w pytaniu prawnym problem powstał przy rozpoznawaniu
środka odwoławczego. Miało to bowiem miejsce w postępowaniach zażaleniowych
w ramach postępowania wykonawczego. Problem przedstawiony w pytaniu
I KZP 6/25
10
prawnym leży co prawda poza zakresem sformułowanych zarzutów odwoławczych i
argumentacji przedstawionej w zażaleniach wniesionych w obu sprawach. Dotyczy
jednak uchybienia z katalogu tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych (art. 439
§ 1 pkt 1 k.p.k.), a więc okoliczności, którą Sąd odwoławczy jest zobowiązany wziąć
pod uwagę z urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów.
Niewątpliwie zatem prawidłowe stwierdzenie czy uchybienie to wystąpiło, ma wpływ
na treść orzeczenia.
Przedstawiony w pytaniu problem interpretacyjny spełnia również kryterium
istotnego zagadnienia prawnego, które wymagałoby dokonania – w drodze wyjątku
od zasady samodzielności jurysdykcyjnej sądu karnego (art. 8 § 1 k.p.k.) –
wiążącej Sąd pytający interpretacji przez Sąd Najwyższy. Sąd Najwyższy
dostrzega niedostatki zarówno samego sformułowania pytania prawnego, jak i jego
uzasadnienia. Wojskowy Sąd Okręgowy nie wskazał w istocie przepisów
wymagających zasadniczej wykładni, poza wymienionym w pytaniu art. 439 § 1 pkt
1 k.p.k. Ponadto w niepełnym zakresie przeprowadził własną wykładnię przepisów
będących przedmiotem pytania prawnego, ograniczając się do przedstawienia
wątpliwości interpretacyjnych i zarysowania potencjalnego problemu. Jednakże
waga problemu postawionego w treści samego zadanego pytania warunkuje
potrzebę podjęcia uchwały odpowiadającej na to pytanie. Rozstrzygnięcie
zagadnienia prawnego wpływa bowiem na stwierdzenie lub nie kwalifikowanej
wady prawnej orzeczenia, tj. bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci
orzekania przez osobę nieuprawnioną. Konsekwencje układu procesowego
potencjalnie warunkującego to uchybienie nie są jeszcze przedmiotem
ugruntowanego orzecznictwa. Ponadto w sprawie zachodzi konieczność dokonania
zasadniczej wykładni nie tylko przepisu wprost wskazanego w pytaniu WSO w
Poznaniu, czyli art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k., ale również uregulowań ustaw
kształtujących ustrój sądów powszechnych i sądów wojskowych, przy
uwzględnieniu standardu wynikającego z wiążących Rzeczpospolitą Polską
standardów międzynarodowych oraz prawa unijnego. Wagę problemu podkreśla
fakt, że zagadnienie przedstawione w pytaniu stało się przedmiotem pytania
prejudycjalnego zadanego przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie
Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
I KZP 6/25
11
Spełniona została także ostatnia przesłanka wydania uchwały w postaci
niezbędności udzielenia odpowiedzi na pytanie prawne dla rozstrzygnięcia sprawy
zawisłej przez Sądem pytającym.
Przechodząc do uzasadnienia treści uchwały należy w pierwszej kolejności
wyjaśnić, dlaczego Sąd Najwyższy postanowił samodzielnie dokonać
rozstrzygnięcia przedstawionego mu zagadnienia prawnego pomimo tego, że, jak
już wspomniano, pytanie o podobnej treści do zadanego przez Wojskowy Sąd
Okręgowy w Poznaniu zostało skierowane w trybie prejudycjalnym do Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie.
Uwzględniając zasady prowadzenia dialogu prejudycjalnego między sądami
krajowymi „ostatniej instancji” a Trybunałem Sprawiedliwości UE (dalej: „TSUE”),
określone w art. 267 tiret 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Sąd
Najwyższy doszedł do wniosku, że dotychczasowe orzecznictwo tego Trybunału
dotyczące funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa oraz problemu należytej
sądowej ochrony prawnej oferowanej przez składy orzekające Izb Sądu
Najwyższego zawiera kompleksową wykładnię prawa Unii, w tym art. 19 TUE oraz
art. 47 Karty Praw Podstawowych. Orzecznictwo to zostało uwzględnione przy
dokonywaniu wykładni prawa wyrażonej w uchwale (tzw. doktryna acte éclairé –
por. wyrok z dnia 6 października 1982 r., sprawa 283/81 Srl CILFIT i Lanificio di
Gavardo SpA przeciwko Ministero della sanità, Zb. Orz. 1982, s. 03415, pkt. 13-14;
por. J. Skrzydło, Doktryna acte éclairé w orzecznictwie Trybunału Wspólnot
Europejskich i sądów krajów członkowskich Unii Europejskiej, Studia Prawno-
europejskie 1997, t. 2, s. 143-159). Toteż w ocenie Sądu Najwyższego nie jest
konieczne zawieszenie postępowania zainicjowanego przez oba składy orzekające
Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu w oczekiwaniu na wydanie w tej
sprawie wyroku prejudycjalnego przez Trybunał Sprawiedliwości UE (por.
przesłanki zawieszenia postępowania w podobnych okolicznościach:
postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 października
2015 r., I KZP 10/15, OSNKW z 2015 r., z. 11, poz. 89).
Krótkiego wyjaśnienia wymaga także to, dlaczego w tej sprawie Sąd
Najwyższy przy wydawaniu swego rozstrzygnięcia uwzględnia prawo Unii
Europejskiej, a w szczególności standard wynikający z Karty Praw Podstawowych,
I KZP 6/25
12
którą sąd krajowy powinien stosować jedynie wówczas, gdy orzeka w tzw. „sprawie
unijnej”. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości, art. 19
ust. 1 akapit drugi TUE ma zastosowanie do każdego sędziego lub sądu, który
może rozstrzygać kwestie dotyczące wykładni lub stosowania prawa Unii, a zatem
wchodzące w zakres dziedzin objętych tym prawem w rozumieniu tego
postanowienia (zob. wyroki: z dnia 27 lutego 2018 r., Associação Sindical dos
Juízes Portugueses, C-64/16, EU:C:2018:117, pkt 32–40; z dnia 26 marca 2020 r.,
Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C-558/18 i C-563/18, EU:C:2020:234, pkt 34;
z dnia 25 lutego 2025 r., Sąd Rejonowy w Białymstoku i Adoreikė, C-146/23 i C-
374/23, EU:C:2025:109, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo). Trybunał
Sprawiedliwości orzekł już, że takim sądem, który może potencjalnie orzekać w
kwestiach związanych ze stosowaniem lub wykładnią prawa Unii Europejskiej, jest
sąd wojskowy, a konkretnie Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie (por. wyrok
TSUE z dnia 3 lipca 2025 r. w połączonych sprawach C-646/23 [Lita] i C-661/23
[Jeszek], pkt 48-49, ECLI:EU:C:2025:519, sprostowany postanowieniem z dnia 11
września 2025 r.).
Natomiast w odniesieniu do stosowania art. 47 Karty Praw Podstawowych
należy odnotować i zaaprobować następujące stanowisko Trybunału
Sprawiedliwości UE: „Z uwagi jednak na to, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE
nakłada na wszystkie państwa członkowskie obowiązek ustanowienia środków
niezbędnych do zapewnienia, w dziedzinach objętych prawem Unii, skutecznej
ochrony prawnej w rozumieniu w szczególności art. 47 Karty, to ostatnie
postanowienie powinno być należycie uwzględnione przy dokonywaniu wykładni
art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE” (pkt 54 przywołanego już wyroku w połączonych
sprawach C-646/23 [Lita] i C-661/23 [Jeszek] oraz wskazane tam inne judykaty).
Kwestię objętą pytaniem WSO regulują przepisy art. 69 § 1 i 1b u.s.p., które
w odniesieniu do sędziów sądów wojskowych są stosowane odpowiednio na
podstawie art. 70 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów
wojskowych. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów, sędzia przechodzi w stan
spoczynku z dniem ukończenia 65 roku życia, chyba że nie później niż na sześć
miesięcy i nie wcześniej niż na dwanaście miesięcy przed ukończeniem tego wieku
oświadczy Krajowej Radzie Sądownictwa wolę dalszego zajmowania stanowiska i
I KZP 6/25
13
przedstawi zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolny, ze względu na stan
zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego, wydane na zasadach określonych dla
kandydata na stanowisko sędziowskie. Z kolei z art. 69 § 1b u.s.p. wynika, że
Krajowa Rada Sądownictwa może wyrazić zgodę na dalsze zajmowanie
stanowiska sędziego, jeżeli jest to uzasadnione interesem wymiaru sprawiedliwości
lub ważnym interesem społecznym, w szczególności, jeśli przemawia za tym
racjonalne wykorzystanie kadr sądownictwa powszechnego lub potrzeby
wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów. Uchwała Krajowej
Rady Sądownictwa jest ostateczna. W przypadku niezakończenia postępowania
związanego z dalszym zajmowaniem stanowiska sędziego po ukończeniu przez
niego wieku, o którym mowa w art. 69 § 1 u.s.p., sędzia pozostaje na stanowisku
do czasu zakończenia tego postępowania.
Sąd Najwyższy wielokrotnie już oceniał czy orzekanie przez sąd z udziałem
sędziego, który osiągnął wiek wskazany jako wiek przejścia w stan spoczynku
stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. Dotyczyło
to jednak innej sytuacji procesowej niż zaistniała w obu sprawach stanowiących
kanwę zadania pytań w trybie art. 441 § 1 k.p.k. przez Wojskowy Sąd Okręgowy w
Poznaniu. Sąd Najwyższy zajmował się bowiem dotychczas problemem orzekania
przez sędziego, który nie złożył w terminie oświadczenia o woli dalszego
zajmowania stanowiska. W takiej sytuacji Sąd Najwyższy konsekwentnie
wskazywał, że termin do wyrażenia przez sędziego woli dalszego zajmowania
stanowiska, inicjującego postępowanie w przedmiocie uzyskania zgody na
pozostanie w stanie czynnym po ukończeniu 65 roku życia, jest terminem prawa
materialnego, który nie podlega przywróceniu. W konsekwencji złożenie
stosownego oświadczenia po terminie jest równoznaczne z jego brakiem. Dlatego
też, wobec niezłożenia w ustawowym terminie stosownego oświadczenia sędzia
przechodzi ex lege w stan spoczynku. W konsekwencji udział tego sędziego w
wydaniu orzeczenia oznacza udział w wydaniu orzeczenia osoby nieuprawnionej, tj.
zaistnienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z
dnia 19 czerwca 2024 r., III KK 111/24; z dnia 11 września 2024 r., III KK 385/24; z
dnia 18 grudnia 2024 r., III KK 400/24; z dnia 27 maja 2025 r., III KK 196/25; z dnia
25 czerwca 2025 r., III KK 295/25; z dnia 26 czerwca 2025 r., III KK 211/25; z dnia
I KZP 6/25
14
27 czerwca 2025 r., III KK 212/25; z dnia 9 lipca 2025 r., III KK 395/24; z dnia 23
lipca 2025 r., III KK 292/25; z dnia 13 sierpnia 2025 r., III KK 183/25; z dnia 18
września 2025 r., III KK 214/25; z dnia 22 stycznia 2025 r., III KK 399/24).
W tej sprawie kluczowe jest ustalenie skutków orzekania przez sąd z
udziałem sędziego, który złożył oświadczenie o woli dalszego orzekania w
ustawowym terminie i osiągnął wiek 65 lat. Wyjść należy zatem od tego, że
inicjując procedurę zmierzającą do uzyskania zgody Krajowej Rady Sądownictwa
na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, sędzia jest nadal uprawniony do
orzekania także po osiągnięciu wieku 65 lat, aż do zakończenia tej procedury.
Zakończenie procedury, o której mowa w art. 69 § 1b u.s.p., może jedynie
doprowadzić do pozbawienia sędziego takiego uprawnienia. Jednakże jej
przedmiotem nie jest nadanie sędziemu „dalszego” uprawnienia, votum do
orzekania – po osiągnięciu konkretnego wieku, bowiem takowe każdy sędzia –
także po osiągnięciu 65 roku życia, o ile terminowo złożył stosowne oświadczenie
– posiada. Wskazuje na to treść przepisu art. 69 § 1b zd. III u.s.p. W przypadku
niezakończenia postępowania związanego z dalszym zajmowaniem stanowiska
sędziego po ukończeniu przez niego wieku, o którym mowa w art. 69 § 1 u.s.p.,
sędzia pozostaje na stanowisku do czasu zakończenia tego postępowania. Z
powyższego wynika, że o ile tylko sędzia złożył w terminie stosowne oświadczenie,
pozostaje uprawniony do orzekania.
Potwierdza to także literatura przedmiotu (odnosząca się co prawda do
poprzednich stanów prawnych, lecz w części zachowująca aktualność co do istoty
problemu). S. D. i A. Ł. trafnie stwierdzają, że oświadczenie sędziego, o którym
mowa w art. 69 § 1 u.s.p., jest publicznoprawnym aktem woli sędziego, wskutek
czego dochodzi do rozszerzenia zakresu czasowego jego władzy sędziowskiej.
Jest to akt jednostronny (por. S. Dąbrowski i A. Łazarska, [w:] Prawo o ustroju
sądów powszechnych. Komentarz, red. A. Górski, Warszawa 2013, s. 308).
Tożsamo podają J. Gudowski, T. Ereciński i J. Iwulski, którzy wskazują, że
przejście sędziego w stan spoczynku następuje w wypadku ukończenia przez
niego 65 lat, jeżeli nie złożył oświadczenia wyrażającego wolę dalszego
zajmowania stanowiska i nie przedstawił wymaganego zaświadczenia albo uczynił
to z naruszeniem terminu, albo z chwilą ukończenia 70 lat. Oświadczenie o
I KZP 6/25
15
pozostaniu na stanowisku jest dyskrecjonalnym aktem woli sędziego. Należy je
traktować jako czynność publicznoprawną, jej bowiem głównym skutkiem jest
rozszerzenie w czasie prawa wykonywania władzy sądowniczej (J. Gudowski, T.
Ereciński, J. Iwulski [w:] Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ustawa o Krajowej
Radzie Sądownictwa. Komentarz, red. J. Gudowski, Lex/el 2009, t. 3-6 do art. 69).
W tej sprawie sędzia, którego dotyczą jednobrzmiące pytania Wojskowego
Sądu Okręgowego w Poznaniu złożył w terminie stosowne oświadczenie, tym
samym utrzymał uprawnienie do orzekania po ukończeniu 65 roku życia, do czasu
ostatecznego zakończenia procedury zainicjowanej jego oświadczeniem woli
dalszego zajmowania stanowiska sędziego.
Zgodnie z art. 69 § 1b u.s.p. zgodę na dalsze zajmowanie stanowiska może
wyrazić Krajowa Rada Sądownictwa. Sąd Najwyższy wskazał, że organ ten nie
realizuje bezpośrednio wymiaru sprawiedliwości, bo ten sprawowany jest przez
niezawisłe sądy, ale powinien kształtować instytucjonalne warunki dla organów
wymiaru sprawiedliwości, to znaczy w istocie rzeczy działać na rzecz sądów i
sędziów. Jest więc organem powołanym z mocy prawa do załatwiania
indywidualnych spraw z zakresu administracji wymiaru sprawiedliwości (zob.
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1993 r., III AZP 20/93).
Zgodnie z art. 186 ust. 1 Konstytucji RP, Krajowa Rada Sądownictwa stoi na
straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Wojskowy Sąd Okręgowy w
uzasadnieniu swego pytania wyraził wątpliwości, czy sama potrzeba uzyskiwania
zgody tego organu na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego po osiągnięciu
wieku 65 lat jest zgodna z zasadą niezawisłości sędziowskiej. Nie ma potrzeby
odnoszenia się do tego zagadnienia w tej sprawie, bowiem kluczowa dla niej i
niejako pierwotna jest odpowiedź na pytanie, czy obecnie funkcjonująca Krajowa
Rada Sądownictwa stanowi organ, o którym mowa w art. 186 ust. 1 i 187
Konstytucji RP.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej już w wyroku z dnia 19 listopada
2019 r. (A.K. i in., C-585/18, C-624/18, C-625/18, ECLI:EU:C:2019:982) dokonał
szczegółowej analizy okoliczności dotyczących powołania Krajowej Rady
Sądownictwa działającej w składzie ukształtowanym w trybie ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
I KZP 6/25
16
innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3; dalej: „ustawa nowelizująca KRS”). Trybunał
stwierdził, że „o ile pojedynczo każdy z (…) czynników może sam w sobie nie
podlegać krytyce i wchodzić w tym wypadku w zakres kompetencji państw
członkowskich oraz dokonywanych przez nie wyborów, o tyle ich zbieg, w
połączeniu z okolicznościami, w jakich wyborów tych dokonano, może jednak
prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezależności organu biorącego udział w
procedurze powoływania sędziów, nawet jeżeli taki wniosek nie nasuwałby się,
gdyby czynniki te były rozpatrywane oddzielnie” (pkt 142 wyroku). TSUE zwrócił
uwagę na to, że, po pierwsze, KRS w nowym składzie została utworzona w drodze
skrócenia trwającej cztery lata kadencji członków wcześniej wchodzących w skład
tego organu. Po drugie, podkreślił również, że chociaż piętnastu członków KRS
wybieranych spośród sędziów było wcześniej wyłanianych przez środowisko
sędziowskie, to obecnie są oni desygnowani przez organ władzy ustawodawczej
spośród kandydatów, którzy mogą być zgłaszani przez grupę 2000 obywateli lub
25 sędziów, co sprawia, że taka reforma doprowadziła do zwiększenia liczby
członków KRS z nadania sił politycznych lub przez nie wybranych do 23 z 25
członków, których liczy ten organ. Po trzecie, TSUE wskazał na występowanie
ewentualnych nieprawidłowości, jakimi mógł zostać dotknięty proces powoływania
niektórych członków KRS w nowym składzie, a także, po czwarte, na sposób, w
jaki organ ten wypełnia swoje konstytucyjne zadanie stania na straży niezależności
sądów i niezawisłości sędziów oraz wykonuje swoje poszczególne kompetencje
(pkt 143-144 wyroku). W późniejszym orzecznictwie TSUE ponownie wskazał na te
okoliczności, które rozpatrywane wspólnie dają podstawę do wyrażenia istotnych
wątpliwości co do niezależności tego organu. TSUE podkreślił, że przy
dokonywaniu oceny tej niezależności można również uwzględnić ewentualne
istnienie uprzywilejowanych więzów między członkami ukonstytuowanej w ten
sposób KRS a ówczesną polską władzą wykonawczą, na które wskazywał sąd
pytający w sprawie C-824/18 (wyrok Wielkiej Izby TSUE z dnia 2 marca 2021 r.,
A.B. i in. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, pkt 131, ECLI:EU:C:2021:153;
podobnie: wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Komisja/Polska (System
odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów), C-791/19, EU:C:2021:596, pkt 104,
105 i 108; wyrok z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i
I KZP 6/25
17
Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798,
pkt 146 i 150; wyrok z dnia 24 marca 2026 r., MJ przeciwko AA (Rzecznik Praw
Obywatelskich), C-521/21, pkt 82; ECLI:EU:C:2026:242).
Status tego organu został również zakwestionowany w orzecznictwie
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: „ETPCz”). W wyroku Wielkiej Izby
z dnia 15 marca 2022 r., w sprawie Grzęda p. Polsce (skarga nr 43572/18), ETPCz
podkreślił, że ustawodawca nie mógł stworzyć dla siebie – nieprzewidzianego w
Konstytucji – uprawnienia do wyboru członków Rady spośród sędziów, ponieważ
zakres jego kompetencji do powoływania członków Rady, tj. czterech posłów na
Sejm i dwóch członków Senatu, został określony w art. 187 ust. 1 pkt 3 Konstytucji
(pkt 317 wyroku). Trybunał w tym orzeczeniu przyjął również, że „[…] cały ciąg
wydarzeń w Polsce […] wyraźnie wskazuje na to, że kolejne reformy sądownictwa
miały na celu osłabienie niezawisłości sędziowskiej, począwszy od poważnych
nieprawidłowości w wyborze sędziów Trybunału Konstytucyjnego w grudniu 2015 r.,
poprzez przebudowę KRS i utworzenie nowych izb w Sądzie Najwyższym, po
rozszerzenie kontroli Ministra Sprawiedliwości nad sądami i zwiększenie jego roli w
zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów” (pkt 348 wyroku w
tłumaczeniu Ministerstwa Sprawiedliwości, dostępnym w bazie orzeczeń ETPCz
HUDOC).
Podobnie ETPCz wypowiedział się już wcześniej, w sprawie Reczkowicz p.
Polsce (wyrok z dnia 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19) wskazując, że „na mocy
ustawy nowelizującej z 2017 r., która pozbawiła gremia sędziowskie prawa do
powoływania i wyboru sędziów zasiadających w KRS – prawa przyznanego im
przez dotychczasowe ustawodawstwo i mającego oparcie w standardach
międzynarodowych – władza ustawodawcza i wykonawcza uzyskały decydujący
wpływ na skład KRS […]. Ustawa praktycznie usunęła nie tylko dotychczasowy
system przedstawicielski, ale także gwarancje niezależności sądownictwa w tym
zakresie. W rezultacie umożliwiło to władzy wykonawczej i ustawodawczej
bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania sędziów, z której
możliwości te władze skorzystały – o czym świadczą chociażby okoliczności
towarzyszące zatwierdzaniu kandydatów na sędziów do KRS” (pkt 274 wyroku w
I KZP 6/25
18
tłumaczeniu Ministerstwa Sprawiedliwości, dostępnym w bazie orzeczeń ETPCz
HUDOC).
Trzeba też zauważyć, że w sprawie Reczkowicz p. Polsce Trybunał
podkreślił zaprzepaszczenie konstytucyjnej roli Rady. Stwierdził bowiem, że „KRS
nie wypełniła swojego zadania […], jako że po wejściu w życie ustawy o Sądzie
Najwyższym z 2017 r. nie podjęła działań w obronie niezależności Sądu
Najwyższego lub w celu zapobieżenia próbie wymuszenia przeniesienia sędziów
SN w stan spoczynku” (pkt 254 wyroku w tłumaczeniu Ministerstwa Sprawiedliwości,
dostępnym w bazie orzeczeń ETPCz HUDOC ).
Przywołane orzecznictwo dotyczące statusu KRS zostało podtrzymane także
w innych orzeczeniach ETPCz (por. wyrok z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-
Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19; wyrok z dnia 3 lutego
2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 1469/20., jak również w
wyroku pilotażowym z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr
50849/21).
Tożsamy wniosek można wyprowadzić z orzecznictwa krajowego. Sąd
Najwyższy jest związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23
stycznia 2020 r., BSA-I-4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7). Uchwała ta dotyczyła
procesowych konsekwencji orzekania przez sądy z udziałem sędziów powołanych
na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej. W uzasadnieniu
uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że „tak [w trybie przepisów ustawy nowelizującej]
ukształtowana Krajowa Rada Sądownictwa nie jest organem niezależnym, lecz
działa jako organ podporządkowany bezpośrednio władzy politycznej”.
Poglądy zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostały
następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z
dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). W tym orzeczeniu
Sąd Najwyższy uznał, że Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie
określonym przepisami ustawy nowelizującej nie jest organem tożsamym z
organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja
RP, w szczególności w art. 187 ust. 1.
Wszystko to uprawnia do wniosku, że Krajowa Rada Sądownictwa
funkcjonująca w składzie ustalonym w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia
I KZP 6/25
19
2017 r., nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, o którym mowa w
art. 187 ust. 1 ustawy zasadniczej, co wyklucza przyznanie jej uprawnień w sferze
kształtowania statusu sędziów ubiegających się o dalsze zajmowanie stanowiska
po osiągnięciu wieku 65 lat.
Problem wskazany w pytaniu Wojskowego Sądu Okręgowego został już,
chociaż jedynie obiter dictum, rozstrzygnięty w orzeczeniu Sądu Najwyższego przy
okazji rozważenia zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w związku z
orzekaniem przez sąd z udziałem sędziego, który nie złożył w terminie
oświadczenia o woli dalszego zajmowania stanowiska. Sąd Najwyższy
wypowiedział się w tej kwestii w wyroku z dnia 18 września 2025 r., III KK 214/25,
stwierdzając, że „skoro KRS w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia
2017 r. nie jest organem, o którym mowa w Konstytucji RP, to decyzje tego organu
o niewyrażeniu zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego nie mogą
wywoływać skutku w postaci przejścia sędziego w stan spoczynku. Uznać bowiem
w takiej sytuacji należy, że skoro sędzia złożył w terminie stosowne oświadczenie o
woli dalszego zajmowania stanowiska, a nie ma organu w postaci KRS
ukształtowanej zgodnie z Konstytucją RP, to do czasu – ale nie później niż do 70
roku życia (art. 69 § 3 p.u.s.p.) – aż odpowiednią decyzję podejmie organ
ukształtowany zgodnie z Konstytucją RP, w istocie rzeczy trwa postępowanie
związane z dalszym zajmowaniem stanowiska sędziego po ukończeniu przez
niego wieku 65 lat i sędzia taki pozostaje na dotychczasowym stanowisku do czasu
prawomocnego zakończenia tego postępowania. Nie sposób bowiem w takiej
sytuacji twierdzić, że zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego nie wyraził
»organ konstytucyjny«”.
Przytoczony pogląd został następnie zaaprobowany w wyroku Sądu
Najwyższego z dnia 20 października 2025 r., III KK 364/25.
Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w całości podziela to stanowisko.
Decyzja o odmowie wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego
po osiągnięciu przez niego wieku uprawniającego do przejścia w stan spoczynku,
podjęta przez obecnie działającą Krajową Radę Sądownictwa, nie ma charakteru
prawnie wiążącego. Skoro organ ten utracił zdolność do „stania na straży
niezależności sądów i niezawisłości sędziów”, jak tego wymaga art. 186 ust. 1
I KZP 6/25
20
Konstytucji, to nie jest w stanie niezależnie ocenić i stwierdzić w sposób wiążący
dla wnioskującego, że w konkretnym przypadku interes wymiaru sprawiedliwości
lub ważny interes społeczny przemawia przeciwko wyrażeniu zgody na dalsze
zajmowanie stanowiska sędziego. Słusznie w uzasadnieniu pytania prawnego
Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu podkreślił, że wyrażenie zgody na dalsze
zajmowanie stanowiska przez sędziego opiera się na wykładni rozumienia klauzul
generalnych w postaci „interesu wymiaru sprawiedliwości” oraz „ważnego interesu
społecznego”, co daje dużą swobodę interpretacyjną i możliwość dokonywania
selekcji sędziów na zdatnych i niezdatnych do służby w oparciu o nieostre kryteria.
Dlatego też jedynie wykładnia tych pojęć i ich zastosowanie w konkretnym
przypadku przez organ w pełni niezależny, spełniający konstytucyjnie określone
wymogi przypisane Krajowej Radzie Sądownictwa, może spowodować wydanie
decyzji negatywnej w przedmiocie wniosku sędziego złożonego w trybie art. 69 § 1
u.s.p., skutkującej pozbawieniem sędziego możliwości orzekania, co jest sednem
pełnienia służby sędziowskiej.
Zgodnie z art. 69 § 3 u.s.p., w razie wyrażenia przez KRS zgody, o której
mowa w art. 69 § 1b u.s.p., sędzia może zajmować stanowisko nie dłużej niż do
ukończenia 70. roku życia. Należy zatem przyjąć, że także w przypadku
przedłużania się i niezakończenia postępowania w przedmiocie oświadczenia woli
sędziego dalszego zajmowania stanowiska po ukończeniu przez niego 65 lat,
sędzia ten pozostaje na stanowisku, ale nie dłużej niż do ukończenia 70. roku życia.
Co prawda w art. 70 § 1 u.s.w. nie zawarto odesłania do art. 69 § 3 u.s.p. (jest tam
jedynie wskazanie, że do sędziów sądów wojskowych stosuje się odpowiednio art.
69 § 1 i 1b-2a u.s.p.), nie oznacza to jednak, że określona tam maksymalna
granica wiekowa przejścia w stan spoczynku nie odnosi się do sędziów sądów
wojskowych. Zdanie pierwsze art. 69 § 3 u.s.p. wprost nawiązuje do procedury
uregulowanej w art. 69 § 1b u.s.p., określając jej konsekwencje. Wobec tego
należy uznać, że brak zawarcia w art. 70 § 1 u.s.w. odesłania do odpowiedniego
stosowania art. 69 § 3 u.s.p. nie powoduje, iż przepis ten, a konkretnie jego
pierwsze zdanie, nie ma odpowiedniego zastosowania do sędziów sądów
wojskowych. Tym samym ewentualne przedłużanie się procedury zainicjowanej
oświadczeniem, o którym mowa w art. 69 § 1 u.s.p., powoduje pozostanie
I KZP 6/25
21
sędziego sądu wojskowego na stanowisku do czasu jej zakończenia, nie dłużej
jednak niż do ukończenia 70. roku życia, o ile nie zaktualizują się inne przyczyny
przejścia tego sędziego w stan spoczynku. Taką przyczyną może być np.
przeniesienie sędziego w stan spoczynku z powodu choroby lub utraty sił, gdy
sędzia został uznany przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
za trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków sędziego (art. 70 § 1-4 u.s.p. w zw.
z art. 70 § 1 u.s.w.), przeniesienie sędziego w stan spoczynku, jeżeli bez
uzasadnionej przyczyny nie poddał się badaniu, o którym mowa w art. 70 § 2 u.s.p.,
jeżeli z żądaniem badania wystąpiło kolegium wojskowego sądu okręgowego albo
Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej (art. 71 §
2 u.s.p. w zw. z art. 70 § 1 u.s.w.). Oczywiście, w czasie trwania procedury
rozpoznania oświadczenia sędziego, o którym mowa w art. 69 § 1 u.s.p., może
również nastąpić utrata uprawnienia sędziego do orzekania z powodu utraty
statusu sędziego (np. wskutek wydania w stosunku do sędziego prawomocnego
wyroku sądu dyscyplinarnego o złożeniu go z urzędu czy też z powodu zrzeczenia
się urzędu).
W uzasadnieniu pytania prawnego Wojskowy Sąd Okręgowy wyraził
wątpliwości co do statusu Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu
Najwyższego, a w konsekwencji skutków, jakie wywołują orzeczenia wydane przez
tę Izbę. Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że ppłk. A.W. skorzystał z uprawnienia
przewidzianego w art. 44 ust. 1 zd. 1 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa (t.j.:
Dz. U. z 2024 r., poz. 1186) i odwołał się od uchwały KRS odmawiającej wyrażenia
zgody na dalsze zajmowanie przez niego stanowiska sędziego. Postanowieniem z
dnia 26 lutego 2025 r., I NKRS 52/24, skład orzekający Izby Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego odrzucił to odwołanie
wskazując, że skarżący nie wskazał zakresu zaskarżenia uchwały, co uniemożliwia
merytoryczne rozpoznanie odwołania. Wydanie tego postanowienia ma w tej
sprawie znaczenie drugorzędne, skoro, jak już wskazano, nie można uznać, że
KRS skutecznie odmówiła sędziemu zgody na dalsze zajmowanie stanowiska.
Wypada jednak zaznaczyć, że w orzecznictwie TSUE oraz ETPCz, jak
również Sądu Najwyższego, przesądzono, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych nie posiada przymiotu niezależnego i bezstronnego sądu
I KZP 6/25
22
ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1
Konwencji oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych UE i art. 267 TFUE. W wyroku
TSUE z dnia 21 grudnia 2023 r. (C-718/21; ECLI:EU:C:2023:1015) stwierdzono
niedopuszczalność wniosku prejudycjalnego, z którym wystąpiła Izba Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w składzie trzyosobowym. Trybunał orzekł,
nawiązując do swego wcześniejszego orzeczenia wydanego w kontekście sprawy,
w której rozpatrywane było orzeczenie wydane przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i
Spraw Publicznych orzekającą w składzie jednoosobowym, że art. 19 ust. 1 akapit
drugi TUE należy interpretować w ten sposób, iż takiego składu nie można uznać
za niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy w
rozumieniu tego postanowienia, jeżeli z całokształtu warunków i okoliczności, w
jakich został przeprowadzony proces powołania tego sędziego orzekającego
jednoosobowo, wynika, że owo powołanie nastąpiło z rażącym naruszeniem
podstawowych norm stanowiących integralną część ustroju i funkcjonowania
rozpatrywanego systemu sądownictwa oraz że zagrożona jest prawidłowość
skutku, do którego doprowadził wspomniany proces, przez co w przekonaniu
jednostek mogły powstać uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i
bezstronności sędziego, o którym mowa (pkt 62). Kluczowe znaczenie Trybunał
nadał sposobowi powstania ww. Izby, procedurze nominacyjnej sędziów w niej
zasiadających oraz powiązaniom pomiędzy IKNiSP a Krajową Radą Sądownictwa
ukształtowaną przepisami ustawy nowelizującej. Także w kolejnych orzeczeniach
TSUE podtrzymał swe stanowisko w tym zakresie, stwierdzając niedopuszczalność
szeregu wniosków składów orzekających IKNiSP o wydanie orzeczeń w trybie
prejudycjalnym (por. liczne orzeczenia przywołane w punkcie 85 wyroku Wielkiej
Izby TUSE z dnia 24 marca 2026 r. MJ przeciwko AA (Rzecznik Praw
Obywatelskich), C-521/21, ECLI:EU:C:2026:242). We wspomnianym najnowszym
wyroku TSUE stwierdził, że w czasie objętym postępowaniem głównym zawisłym
przed sądem zadającym pytanie prejudycjalne „wszyscy sędziowie, którzy
zasiadali w tej izbie, byli powołani w okolicznościach, które zostały zbadane przez
Trybunał w wyroku z dnia 21 grudnia 2023 r., Krajowa Rada Sądownictwa (Dalsze
zajmowanie stanowiska sędziego) (C-718/21, EU:C:2023:1015) i które
doprowadziły do stwierdzenia, przypomnianego w pkt 84 niniejszego wyroku,
I KZP 6/25
23
zgodnie z którym wspomniana izba nie ma statusu „niezawisłego i bezstronnego
sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” (pkt 86 wyroku w sprawie C-
521/21). W rezultacie TSUE stwierdził, że „z zastrzeżeniem oceny, której powinien
dokonać sąd odsyłający, nie można uznać odwołania, które przysługiwało do Izby
Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, za skuteczny środek zaskarżenia,
gdyż było ono wnoszone do sądu, którego członkowie nie spełniali wymogu „sądu
ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit
drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty” (pkt 87 wyroku TSUE w sprawie
C-521/21).
W podobny sposób wypowiedział się Europejski Trybunał Praw Człowieka w
wyroku z dnia 23 listopada 2023 r. Wałęsa p. Polsce (skarga nr 50849/21). W jego
uzasadnieniu Trybunał powołał się na treść wyroku w prawie Dolińska-Ficek i
Ozimek p. Polsce (wyrok ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., skargi nr 49868/19 i
57511/19) i uznał, że „działania władzy wykonawczej w procesie powoływania
sędziów do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych wskazywały na
postawę, którą można określić jedynie jako całkowite lekceważenie autorytetu,
niezależności i roli sądownictwa. Działania te w sposób oczywisty podejmowano,
kierując się ukrytym motywem, jakim było nie tylko wpłynięcie na wynik toczącego
się postępowania sądowego, ale także uniemożliwienie prawidłowego zbadania
legalności uchwały w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie
kandydatów do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego, a w konsekwencji
pozbawienia znaczenia sądowej kontroli uchwały. Miały one na celu zapewnienie,
że nominacje sędziowskie zaproponowane przez KRS – organ, nad którym władza
wykonawcza i ustawodawcza mają nieograniczoną kontrolę – zostaną
zatwierdzone nawet za cenę podważenia autorytetu Naczelnego Sądu
Administracyjnego, jednego z najwyższych sądów w kraju, i pomimo ryzyka
ustanowienia sądu niezgodnego z prawem. Jako takie, działania te stanowiły
rażące naruszenie wymogów rzetelnego procesu w rozumieniu art. 6 ust. 1
Konwencji i były niezgodne z zasadą praworządności” (pkt 172 wyroku Wałęsa p.
Polsce w tłumaczeniu Ministerstwa Sprawiedliwości, dostępnym w bazie orzeczeń
ETPCz HUDOC).
I KZP 6/25
24
W ocenie Trybunału nieprawidłowości w procesie powoływania sędziów
niweczą legitymację IKNiSP w takim stopniu, że w następstwie z natury wadliwej
procedury powoływania sędziów Izba ta nie posiadała i nadal nie posiada
atrybutów «sądu», który jest „zgodny z prawem” dla celów art. 6 ust. 1 EKPCz (pkt
175 wyroku w sprawie Wałęsa p. Polsce). W dalszej części rozważań powtórzono,
że nieprawidłowości w procesie powoływania sędziów miały negatywny wpływ na
legitymację IKNiSP w zakresie, w jakim brakowało jej i nadal brakuje atrybutów
„niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” (pkt 239 wyroku w
tłumaczeniu Ministerstwa Sprawiedliwości, dostępnym w bazie orzeczeń ETPCz
HUDOC). ETPCz podkreślił w szczególności, że naruszenia prawa wewnętrznego,
wynikające z nieprzestrzegania zasady praworządności, zasady trójpodziału
władzy i zasady niezależności sądownictwa, w sposób immanentny skaziły
procedurę powoływania do IKNiSP. Niezależność i bezstronność sądownictwa jest
warunkiem wstępnym i podstawową gwarancją praworządności (pkt 290 wyroku
Wałęsa p. Polsce w tłumaczeniu Ministerstwa Sprawiedliwości, dostępnym w bazie
orzeczeń ETPCz HUDOC).
Z wyroku pilotażowego w sprawie Wałęsa p. Polsce należy zatem
wyprowadzić wniosek, że sędzia składający odwołanie od uchwały wadliwie
powołanej KRS odmawiającej wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie przez niego
stanowiska, nie miał dostępu do sądu niezawisłego, niezależnego, ustanowionego
ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji. Tym bardziej nie można mówić o
zakończeniu zainicjowanej przez tego sędziego procedury wyrażenia zgody na
dalsze zajmowanie stanowiska.
Jak wynika z wyroku TSUE z dnia 4 września 2025 r., C‑225/22
(ECLI:EU:C:2025:649), jeżeli na podstawie orzeczenia Trybunału ustalono, że
organ sądowy ostatniej instancji nie spełnia wymogów dotyczących niezawisłości,
bezstronności i uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy w rozumieniu art. 19
ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii
Europejskiej, wydane przez taki organ orzeczenie, na mocy którego dana sprawa
zostaje przekazana sądowi niższej instancji do ponownego rozpoznania, należy
uznać za niebyłe, gdy taka konsekwencja jest z punktu widzenia danej sytuacji
procesowej nieodzowna dla zagwarantowania pierwszeństwa prawa Unii (pkt 79
I KZP 6/25
25
wyroku). Sąd Najwyższy dokonał transpozycji tego wyroku TSUE i zastosował
koncepcję sententia non existens w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 24
września 2025 r., III PZP 1/25 (OSNP 2025, z. 12, poz. 115), gdzie stwierdził, że:
„wyrok Sądu Najwyższego – Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych
wydany w składzie z udziałem choćby jednego sędziego powołanego na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa
oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), (…) należy uznać (…) za
wyrok niebyły (nieistniejący) jako wydany przez sąd niespełniający wymogów sądu
z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka
i podstawowych wolności (…) i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP”. Stanowisko to
powtórzono również w kolejnej uchwale Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z
dnia 25 września 2025 r., III UZP 4/25.
W kontekście przywołanych wypowiedzi orzeczniczych nie ma wątpliwości,
że w rozważanej sprawie sędzia wnoszący o wyrażenie zgody na dalsze
zajmowanie stanowiska nie miał dostępu do sądu niezależnego, niezawisłego,
ustanowionego ustawą.
W świetle powyższych rozważań, nie ma istotnego znaczenia fakt
zabezpieczenia udzielonego temu sędziemu przez sąd pracy. Skoro sędzia w
terminie złożył oświadczenie, o którym mowa w art. 69 § 1 u.s.p. i tym samym
skutecznie rozpoczął procedurę wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie
stanowiska sędziego, a procedura ta nie została jeszcze zakończona, to cały czas
posiada on uprawnienie do orzekania. To uprawnienie wynika z jednoznacznego
brzmienia ostatniego zdania art. 69 § 1b u.s.p. i faktu trwania procedury opartej na
art. 69 § 1 i 1b u.s.p., a nie z zabezpiecza udzielonego przez sąd pracy.
Podsumowując,
Sędzia po ukończeniu 65 lat, który w terminie, o którym mowa w art. 69 § 1 ustawy
z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r.,
poz. 334 ze zm.), mającym odpowiednie zastosowanie do sędziów sądów
wojskowych z mocy art. 70 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów wojskowych (t.j.: Dz.
U. z 2025 r., poz. 1614), złożył oświadczenie woli dalszego zajmowania stanowiska
i przedstawił zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolny, ze względu na stan
I KZP 6/25
26
zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego, jest osobą uprawnioną do orzekania w
myśl art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. tak długo, jak nie zostanie zakończone postępowanie
związane z dalszym zajmowaniem stanowiska sędziego lub nie zaistnieje inna
przyczyna powodująca przejście sędziego w stan spoczynku. Aby mogło dojść do
skutecznego zakończenia takiego postępowania, konieczna jest możliwość
wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego przez organ
spełniający wymogi mające podstawę w art. 186 ust. 1 i art. 187 ust. 1 Konstytucji
RP”.
Mając na uwadze powyższe należało orzec jak w uchwale.
Andrzej Stępka Małgorzata Wąsek-Wiaderek Eugeniusz Wildowicz
[WB]
[r.g.]
