Art. 646.

Co stanowi przepis

Art. 646 KPK określa wzajemną relację między przepisami działu poświęconego postępowaniu w sprawach podlegających orzecznictwu sądów wojskowych a pozostałą częścią Kodeksu postępowania karnego. Norma zawiera dwa elementy. Po pierwsze, wprost wyłącza stosowanie w tych sprawach przepisów o postępowaniu prywatnoskargowym, nakazowym i przyspieszonym - są to tryby szczególne, których w postępowaniu przed sądami wojskowymi w ogóle się nie prowadzi. Po drugie, formułuje ogólną zasadę odesłania: poza wskazanym wyłączeniem stosuje się przepisy działów poprzednich Kodeksu, chyba że przepisy działu dotyczącego sądów wojskowych stanowią inaczej. Oznacza to, że regulacja wojskowa ma charakter uzupełniający i szczególny wobec ogólnych zasad procesu karnego, a nie zastępuje ich w całości.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie zawsze wtedy, gdy sprawa karna należy do orzecznictwa sądów wojskowych, a więc gdy właściwość tych sądów wynika z przepisów Kodeksu postępowania karnego. Praktycznie art. 646 KPK działa na każdym etapie takiego postępowania: przy ocenie, czy dopuszczalne jest zastosowanie danego trybu, oraz przy poszukiwaniu podstawy prawnej konkretnej czynności procesowej. Reguła kolizyjna z tego przepisu nakazuje najpierw sprawdzić, czy dział dotyczący postępowania przed sądami wojskowymi zawiera regulację szczególną. Jeżeli jej nie ma, sięga się po przepisy ogólne - o postępowaniu przygotowawczym, o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, o środkach odwoławczych czy o dowodach. Wyjątkiem pozostają trzy wskazane tryby szczególne, których zastosowanie jest wykluczone bezwzględnie.

Przykład

Załóżmy, że w sprawie podlegającej orzecznictwu sądu wojskowego chodzi o czyn, który w postępowaniu przed sądem powszechnym byłby ścigany z oskarżenia prywatnego, na przykład o zniewagę. Pokrzywdzony nie może wnieść w takiej sprawie prywatnego aktu oskarżenia do sądu wojskowego według reguł postępowania prywatnoskargowego, ponieważ art. 646 KPK wyłącza stosowanie tych przepisów. Podobnie prokurator nie złoży w takiej sprawie wniosku o rozpoznanie jej w trybie przyspieszonym, a sąd nie wyda wyroku nakazowego na posiedzeniu bez rozprawy. Sprawa zostanie natomiast poprowadzona według zasad ogólnych, z uwzględnieniem odrębności przewidzianych w dziale dotyczącym sądów wojskowych.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że postępowanie przed sądami wojskowymi rządzi się całkowicie odrębnymi regułami - w rzeczywistości art. 646 KPK nakazuje stosować przepisy ogólne wszędzie tam, gdzie brak regulacji szczególnej. Drugim jest odczytywanie wyłączenia jako możliwości wyboru: wyłączenie trzech trybów jest bezwzględne i nie zależy od zgody stron ani od decyzji sądu. Trzecim nieporozumieniem jest utożsamianie wyłączenia postępowania prywatnoskargowego z brakiem ochrony pokrzywdzonego - przepis dotyczy trybu procedowania, a nie samej karalności czynu czy uprawnień pokrzywdzonego wynikających z innych przepisów. Warto też pamiętać, że reguła kolizyjna działa w obie strony i wymaga każdorazowego sprawdzenia treści działu szczególnego. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena właściwości sądu i trybu postępowania zależy od konkretnych okoliczności.