Art. 734.

Co stanowi przepis

Art. 734 KPC rozstrzyga, do którego sądu należy skierować wniosek o udzielenie zabezpieczenia. Zasadą podstawową jest właściwość tego sądu, do którego należy rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji - a więc sądu, przed którym toczy się lub miałby się toczyć proces o roszczenie podlegające zabezpieczeniu. Jeżeli takiego sądu nie da się ustalić, przepis wskazuje kolejne kryterium: właściwy jest sąd, w którego okręgu postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia ma być wykonane. Gdy i tej podstawy brak albo gdy postanowienie miałoby być wykonane w okręgach różnych sądów, ustawodawca wskazuje jeden sąd zamykający łańcuch - sąd rejonowy dla m.st. Warszawy. Odrębnie uregulowano wniosek zgłoszony już w toku postępowania: rozpoznaje go sąd tej instancji, w której sprawa aktualnie się toczy, chyba że jest nim Sąd Najwyższy - wtedy o zabezpieczeniu orzeka sąd pierwszej instancji.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się do każdego wniosku o zabezpieczenie roszczenia, zarówno składanego przed wytoczeniem powództwa, jak i w trakcie już zawisłego postępowania. Ma znaczenie przede wszystkim na etapie technicznego skierowania pisma - błędny adresat nie unieważnia wniosku, ale opóźnia jego rozpoznanie. Kryteria z art. 734 KPC stosuje się kaskadowo: dopiero niemożność ustalenia sądu właściwego do rozpoznania sprawy otwiera drogę do kryterium miejsca wykonania, a dopiero jego brak lub rozproszenie wykonania między różne okręgi prowadzi do sądu rejonowego dla m.st. Warszawy. Reguła dotycząca postępowania w toku obejmuje także etap apelacyjny, gdy sprawa znajduje się już w sądzie drugiej instancji.

Przykład

Przedsiębiorca zamierza pozwać kontrahenta o zapłatę i jeszcze przed złożeniem pozwu chce zabezpieczyć roszczenie przez zajęcie rachunku bankowego dłużnika. Wniosek kieruje do tego sądu, który zgodnie z przepisami o właściwości byłby właściwy do rozpoznania przyszłego pozwu w pierwszej instancji. Jeżeli ten sam przedsiębiorca złoży wniosek dopiero po wniesieniu apelacji, rozpozna go sąd drugiej instancji, przed którym sprawa się toczy. Gdyby natomiast akta znajdowały się w Sądzie Najwyższym w związku ze skargą kasacyjną, o zabezpieczeniu orzeknie sąd pierwszej instancji.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że wniosek o zabezpieczenie zawsze składa się do sądu miejsca zamieszkania dłużnika lub do sądu, w którym ma nastąpić zajęcie majątku - kryterium miejsca wykonania jest bowiem tylko pomocnicze. Mylące bywa też założenie, że sąd rejonowy dla m.st. Warszawy jest sądem uniwersalnym dla wszystkich wniosków; jest on właściwy wyłącznie w sytuacjach opisanych w art. 734 KPC. Nieporozumieniem jest wreszcie kierowanie wniosku do Sądu Najwyższego tylko dlatego, że akta sprawy tam się znajdują. Warto również pamiętać, że art. 734 KPC dotyczy właściwości, a nie przesłanek udzielenia zabezpieczenia, które regulują odrębne przepisy. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.