I KS 18/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 6 listopada 2025 r.
SSN Ryszard Witkowski
w sprawie M.J., oskarżonego o popełnienie przestępstwa z art. 76 § 1 k.k.s. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 6 listopada 2025 r. na posiedzeniu w trybie
art. 539e § 1 k.p.k.,
skargi wniesionej przez obrońcę oskarżonego
na wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 21 marca 2025 r. sygn. akt XVII Ka 1393/24
uchylający wyrok Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu
z 19 lipca 2024 r. sygn. akt III K 379/23 i przekazujący sprawę do ponownego
rozpoznania,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
1) oddalić skargę;
2) obciążyć oskarżonego kosztami sądowymi postępowania
skargowego.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 21 marca 2025 r. w sprawie XVII Ka
1393/24 uchylił wyrok Sądu Rejonowego Poznań Grunwald i Jeżyce w Poznaniu
w Poznaniu z 19 lipca 2024 r. sygn. akt III K 379/23, którym oskarżony M.J. został
uniewinniony od popełnienia czynu z art. 76 § 1 k.k.s. i art. 61
§ 1 k.k.s. i art. 62 § 2 k.k.s w zw. z art. 6 § 2 k.k.s i art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art.
I KS 18/25
2
9 § 1 k.k.s. i art. 37 § 1 pkt 1 k.k.s. i przekazał mu sprawę do ponownego
rozpoznania.
W pisemnych motywach wyroku sąd odwoławczy wskazał, iż kierując się zasadami
logiki i doświadczenia życiowego, mając na uwadze bardzo obszerny zgromadzony
w sprawie materiał dowodowy, nie można zgodzić się z tokiem rozumowania Sądu
Rejonowego w zakresie świadomości oskarżonego co do udziału w oszustwie
podatkowym, który to tok rozumowania w konsekwencji doprowadził do
uniewinnienia oskarżonego od popełnienia zarzuconego mu przestępstwa.
W szczególności za nieprawidłowo ocenione uznał wyjaśnienia oskarżonego, co
doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych w zakresie świadomości
oskarżonego co do udziału w przestępstwie podatkowym, które zostało mu
zarzucone. W ocenie sądu odwoławczego oskarżony był świadomym uczestnikiem
oszustwa podatkowego, działał umyślnie, dlatego uniewinnienie go od popełnienia
zarzuconego mu czynu uznała za nieuzasadnione. W konsekwencji zawarł finalnie
wskazanie, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy sąd meriti winien dokonać
prawidłowej analizy materiału dowodowego i ze szczególną wnikliwością dokonać
jego wszechstronnej oceny, przede wszystkim wyjaśnień oskarżonego w zakresie
jego świadomości co do udziału w oszustwie podatkowym - zgodnie z dyrektywami
z art. 7 k.p.k. - a następnie samodzielnie poczynić prawidłowe ustalenia faktyczne
istotne z pespektywy znamion zarzucanego oskarżonemu przestępstwa, co
ostatecznie winno znaleźć odpowiednie odzwierciedlenie w wydanym przez ten sąd
- po tak przeprowadzonym postępowaniu - wyroku
Od powyższego wyroku skargę złożył obrońca oskarżonego, zarzucając
zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k.
w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. polegające na uchyleniu wyroku Sądu Rejonowego
Poznań Grunwald i Jeżyce w Poznaniu, pomimo braku ku temu przesłanek, tj. na
wydaniu przez sąd odwoławczy orzeczenia kasatoryjnego w sytuacji, gdy uchylenie
wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na regułę „ne
peius” w istocie skutkuje koniecznością przeprowadzenia na nowo przewodu
sądowego w całości tj. ponowne przeprowadzenia przez sąd meriti wszystkich
dowodów, albowiem nie sposób przyjąć, że Sąd Rejonowy ma realną możliwość na
I KS 18/25
3
dokonanie, bez przeprowadzenia przewodu w całości, odmiennej oceny
zgromadzonych dowodów w zakresie zaistnienia zamiaru u oskarżonego. W
konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Poznaniu.
W pisemnej odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna, stąd w myśl art. 539e § 2 in princ. k.p.k.,
podlegała oddaleniu. Nie można zgodzić się z autorem środka zaskarżenia, że
wydanie orzeczenia kasatoryjnego przez Sąd Okręgowego w Poznaniu nastąpiło
z obrazą przepisów regulujących postępowanie drugoinstancyjne. Przepis art. 437
§ 2 k.p.k. kataloguje przyczyny uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do
ponownego rozpoznania. W sytuacji, gdy żadna z nich w danej sprawie nie
zachodzi, obliguje sąd odwoławczy do zmiany kontrolowanego orzeczenia w
obliczu stwierdzenia uchybienia. W sprawie niniejszej, jak wynika z pisemnych
motywów zaskarżonego wyroku, taka korekta nie była możliwa w postępowaniu
drugoinstancyjnym. Wykluczało ją wystąpienie podstawy wskazanej w art. 454 § 1
k.p.k., zapobiegającej skazaniu oskarżonego po raz pierwszy w instancji
odwoławczej. Zakaz ten ma charakter bezwzględny, tzn. nie dopuszcza orzekania
na niekorzyść oskarżonego, niezależnie od tego, czy miałoby się opierać na
nowych dowodach i odmiennych ustaleniach faktycznych, czy też na
dotychczasowym stanie dowodowym i dokonanej rekonstrukcji zdarzenia. Jest to
instytucja o charakterze gwarancyjnym, zapewniająca pełną realizację prawa do
obrony w dwuinstancyjnym postępowaniu (zob. postanowienie SN z 1 października
2025 r. sygn. V KS 20/25).
Biorąc pod uwagę treść pisemnych motywów zaskarżonego wyroku,
wystąpienie powyższej podstawy nie budziło wątpliwości. Sąd ad quem przedstawił
aspekty kompleksowej i analitycznej oceny materiału dowodowego, które czyniły
jego ogląd w skrajnie odmiennym świetle, którego aspekt prawny stworzył
wystarczająco wysokie prawdopodobieństwo dla wyprowadzenia odmiennego
twierdzenia w zakresie sprawstwa oskarżonego, że materializowała się w tych
I KS 18/25
4
realiach podstawa uchylenia orzeczenia, o której mowa w art. 454 § 1 k.p.k. Ocena
słuszności tego stanowiska pozostaje zaś poza zakresem kontroli dokonywanej
przez Sąd Najwyższy w ramach niniejszego postępowania zob. np. uchwała
siedmiu sędziów SN z 25 stycznia 2018 r. sygn. akt I KZP 13/17). Natomiast takie
zapatrywanie sądu odwoławczego obligowało ten organ do uchylenia zaskarżonego
apelacją wyroku, skoro nie wchodziło w grę wydanie wyroku skazującego w
instancji odwoławczej (art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k.).
Zastosowanie tego przepisu było – wobec jednoznacznej wymowy wyników
postępowania kontrolnego w ramach toku instancji - obowiązkiem sądu ad quem,
ukierunkowanym na wspomnianą ochronę interesu procesowego oskarżonego. W
tej sytuacji zatem Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku nie uchybił przepisowi art.
437 § 2 zd. drugie k.p.k., w związku z czym wniesioną skargę należało oddalić. Nie
znajdując zatem powodów do uwzględnienia skargi, Sąd Najwyższy orzekł o jej
oddaleniu (art. 539e § 2 k.p.k.), orzekając jednocześnie - stosownie do treści art.
539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 1 i 4 k.p.k. - w przedmiocie kosztów sądowych
postępowania skargowego.
[WB]
[a.ł]
