I KS 10/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 kwietnia 2025 r.
SSN Adam Roch
w sprawie J. N.
o przestępstwa z art. 286 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 15 kwietnia 2025 r.
skargi wniesionej przez prokuratora
na wyrok Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 15 stycznia 2025 r., sygn. VI
Ka 765/24, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Kamiennej Górze z dnia 27
września 2024 r., sygn. akt II K 618/23 i przekazujący sprawę do ponownego
rozpoznania,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
postanowił:
1. oddalić skargę;
2. kosztami postępowania skargowego obciążyć Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 27 września 2024 r., sygn. akt II K 618/23, Sąd Rejonowy
w Kamiennej Górze uznał oskarżonego J. N. za winnego popełnienia zarzucanych
mu czynów z art. 286 § 1 k.k. uznając, iż stanowią one ciąg przestępstw z art. 91 §
1 k.k. i wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 3 lata.
I KS 10/25
2
Apelację od powyższego wyroku wywiódł obrońca zarzucając m. in.
naruszenie art. 41 § 1 k.p.k., poprzez uczestniczenie w wydaniu orzeczenia
sędziego podlegającego wyłączeniu z uwagi na okoliczności skutkujące
zaistnieniem uzasadnionych wątpliwości odnośnie do bezstronności sądu, a to
orzekaniem w sprawie sędziego, który na wcześniejszym jej etapie dokonał
szczegółowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, co skutkowało
brakiem zapewnienia oskarżonemu warunków do bezstronnego procesu.
Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2025 roku, sygn. akt VI Ka 765/24, Sąd
Okręgowy w Jeleniej Górze uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał sądowi
rejonowemu do ponownego rozpoznania.
Skargę na orzeczenie sądu odwoławczego wniósł prokurator, zarzucając
naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 437 § 2 k.p.k., poprzez jego
zastosowanie w niniejszej sprawie i błędne uznanie, iż zachodzą podstawy do
ponowienia przewodu sądowego w całości, albowiem sąd odwoławczy uznał za
zasadny sformułowany w apelacji obrońcy oskarżonego J. N. zarzut obrazy art. 41
§ 1 k.p.k., polegający na odmowie wyłączenia od rozpoznania sprawy sędziego
referenta orzekającego w I instancji z uwagi na uprzednie zapoznanie się przez
sędziego ze sprawą w toku postępowania przygotowawczego i wydanie przez ww.
sędziego postanowienia o uchyleniu postanowienia o umorzeniu dochodzenia, co w
konsekwencji doprowadziło do uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji i
przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, mimo nieistnienia konieczności
przeprowadzenia na nowo przewodu w całości i braku obiektywnych powodów do
stwierdzenia, że zostały naruszone gwarancje bezstronnego rozpoznania sprawy
przez sąd, albowiem w toku postępowania przed sądem I Instancji, pomimo
posiadania wiedzy co do faktów stanowiących podstawę do ewentualnego złożenia
wniosku o wyłączenie sędziego, taki wniosek nie został złożony.
Podnosząc powyższy zarzut prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym.
W odpowiedziach na skargę pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych wniósł o
jej uwzględnienie, zaś obrońca o oddalenie.
I KS 10/25
3
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Wywiedziona przez prokuratora skarga nie zawierała argumentacji mogącej
skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do
ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu.
Zgodnie z art. 539a § 1 k.p.k. nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci
skargi na wyrok sądu odwoławczego można wnieść gdy wydanie na etapie
postępowania apelacyjnego orzeczenia o charakterze kasatoryjnym narusza treść
art. 437 k.p.k. lub też gdy przy wydaniu tego orzeczenia wystąpiła bezwzględna
przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k. Jednoznaczne brzmienie przepisu art.
437 § 2 zd. 2 k.p.k. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że sąd odwoławczy
może uchylić wyrok sądu I instancji jedynie w sytuacji gdy wykaże, iż
dotychczasowe rozstrzygnięcie jest dotknięte jedną z wad określonych w art. 439 §
1 k.p.k. lub na przeszkodzie dokonania korekty orzeczenia pierwszoinstancyjnego
stoi dyrektywa wynikająca z treści art. 454 k.p.k., co wymaga dokonania analizy
istniejącego materiału i wykazania wad w rozumowaniu sądu meriti albo zachodzi
konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości. W każdej z
tych sytuacji, sąd odwoławczy jest zobowiązany do wskazania, która z okoliczności
wymienionych w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. stanowiła in concreto podstawę uchylenia
wyroku sądu I instancji oraz przedstawić argumenty, które doprowadziły go do
takiego wniosku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia
6 lutego 2019 roku, sygn. IV KS 3/19, Lex 2616241).
W realiach niniejszej sprawy sąd odwoławczy jako podstawę orzeczenia
kasatoryjnego wskazał konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości.
W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19 (OSNK 2019, z.
6, poz. 31), stwierdzono, że konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w
całości, o której mowa w art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k., jako powód
uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy
sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy
orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co
skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego postępowania
sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo)
I KS 10/25
4
wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie
pierwszej instancji.
W tej sprawie konieczność przeprowadzenia pierwszoinstancyjnego
przewodu sądowego na nowo sąd odwoławczy wywiódł z podzielenia apelacyjnego
zarzutu obrońcy eksponującego naruszenie art. 41 § 1 k.p.k. W orzecznictwie Sądu
Najwyższego wskazuje się, że przesłanka konieczności przeprowadzenia na nowo
przewodu w całości zachodzi m.in. w sytuacji, gdy w sprawie orzekał sędzia, który
powinien podlegać wyłączeniu w trybie art. 41 § 1 k.p.k. (por. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 29 czerwca 2023 r., IV KS 18/23, LEX nr 3576192.; wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2022 r., III KS 5/22, LEX nr 3410160;
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2021 r., IV KS 3/21, LEX nr
3267886; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2017 r., V KS 7/17, LEX nr
2340622). Jest to przykład – innego niż dowodowe
– uchybienia proceduralnego, które rzutuje na rzetelność całego prowadzonego
postępowania. Orzekanie przez sędziego, który powinien podlegać wyłączeniu,
bezspornie rzutuje na rzetelność całego postępowania, a więc wywiera wpływ na
każdą czynność procesową dokonaną w jego toku. Oznacza to, że orzeczenie
wydane w takich warunkach nie może się ostać, przede wszystkim z uwagi na
konieczność zapewnienia stronom postępowania karnego dostępu do
obiektywnego, niezależnego, bezstronnego sądu.
W kontekście zaś podniesionego przez prokuratora zarzutu stanowczo
należy podkreślić, że Sąd Najwyższy, z uwagi na prawne uwarunkowania skargi z
rozdziału 55a k.p.k., nie jest uprawniony do oceny prawidłowości kontroli
odwoławczej przeprowadzonej w tej sprawie. Zakres rozpoznania sprawy w
postępowaniu skargowym jest bowiem bardzo ograniczony. Postępowanie to ma na
celu jedynie stwierdzenie, czy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji i
przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się
podstawami wydania wyroku kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz
czy takie rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie konieczne. Sąd Najwyższy nie
może badać, czy zaistniały merytoryczne podstawy do wydania określonego
wyroku. Przepis art. 539a § 3 k.p.k. nie przyznaje mu bowiem kompetencji do
I KS 10/25
5
dokonywania oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 czerwca 2021 r., III KS 1/21, LEX nr
3191832; z dnia 31 maja 2021 r., V KS 13/21, LEX nr 3181550). Dlatego też
rozpoznając wniesioną przez prokuratora skargę Sąd Najwyższy nie mógł wejść w
rolę sądu odwoławczego i dokonać ponownej, własnej oceny zasadności zarzutu
podniesionego w apelacji obrońcy, dotyczącego prawa oskarżonego do
bezstronnego sądu, weryfikując słuszność decyzji sądu ad quem. Autor skargi w
istocie zaś domagał się od Sądu Najwyższego, aby zajął odmienne niż sąd
okręgowy stanowisko co do zasadności zarzutu apelacyjnego. Tymczasem, jak już
wspomniano, ze względu na specyficznie ujęty zakres kognicji Sądu
Najwyższego rozpoznającego skargę określona w art. 539a § 1 k.p.k., brak
jest normatywnych podstaw do poddawania merytorycznej ocenie
zasadności decyzji sądu odwoławczego, podjętej po rozważeniu zarzutu
apelacyjnego, a do tego wprost sprowadzał się zarzut prokuratora. Zatem
niezależnie od faktycznej oceny prawidłowości rozstrzygnięcia sądu II
instancji odnośnie do danego zarzutu apelacyjnego, jeśli sąd ad quem
zastosował art. 437 § 2 k.p.k. adekwatnie do przyjętych ustaleń, Sąd
Najwyższy nie ma podstaw uchylenia zaskarżonego w trybie art. 539a § 1
k.p.k. wyroku.
W niniejszej sprawie sąd odwoławczy wskazał w uzasadnieniu swego
wyroku konkretną podstawę orzekania kasatoryjnego, mieszczącą się w
ustawowym katalogu podstaw wymienionych w art. 437 § 2 in fine k.p.k. i przyczyna
ta została wystarczająco przez ten sąd umotywowana. Wobec powyższego skarga
prokuratora nie mogła zostać uwzględnienia.
Wobec powyższego orzeczono jak na wstępie, kosztami postępowania
skargowego obciążając nimi Skarb Państwa.
[J.J.]
[a.ł]
I KS 10/25
6
