I CSK 997/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
24 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 24 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa S.R.
przeciwko C. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w R.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej C. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 12 października 2023 r., I AGa 172/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od C. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w R. na rzecz S.R. 5400 (pięć tysięcy
czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych
za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas
po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego
orzeczenia C. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością
w R. do dnia zapłaty.
(M.M.)
UZASADNIENIE
I CSK 997/24
2
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Szczecinie z 12 października 2023 r. pozwana C. spółka z ograniczoną
odpowiedzialnością w R. wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Zdaniem skarżącej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ponieważ
Sąd Apelacyjny nie dokonał ustaleń faktycznych, ani nie przyjął ustaleń faktycznych
Sądu pierwszej instancji za własne. Skoro Sąd drugiej instancji nie odniósł się
do kwestii przyjęcia za własne konkretnych ustaleń stanu faktycznego,
jednocześnie nie przeprowadzając własnych ustaleń w tym zakresie, to nie mógł
dokonać skutecznie subsumpcji przepisów prawa materialnego,
gdyż urzeczywistnienie norm prawnych jest niemożliwe bez wskazania konkretnych
stanów faktycznych.
Tym samym Sąd naruszył art. 635 k.c., art. 395 § 2 k.c., 656 § 1 k.c., art. 644
k.c., art. 647 k.c. i art. 410 § 2 k.c. przez odnoszenie się do tych przepisów prawa
przy braku stanu faktycznego.
Pozwana wskazała także, że Sąd odwoławczy nie zgodził się z jej
stanowiskiem, że na skutek zmian oczekiwań powódki przedmiot umowy zmienił się
tak znacząco, że strony przestała wiązać zawarta umowa. Jak podniosła
zwiększenie powierzchni domu o 30 % i powstanie nowej kondygnacji nie może być
uznane za nieznaczącą zmianę przedmiotu umowy. Wobec powyższego Sąd
w sposób oczywisty naruszył art. 647 k.c. w zw. z art. 36a ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia
7 lipca 1994 r. Prawo budowlane przez niezastosowanie art. 36a ust. 5 pkt 2
ustawy Prawo budowlane oraz niewłaściwą interpretację art. 647 k.c.
Zdaniem skarżącej Sąd drugiej instancji naruszył art. 487 § 2 k.c. w zw.
z art. 647 k.c. (zasada ekwiwalentności świadczeń) przez przyjęcie, że wzrost
powierzchni mieszkalnej o 224 m2 w stosunku do pierwotnie planowanej 507 m2,
czyli łącznie do 731 m2, czyli ponad 30 %, jest mało znaczący, natomiast wzrost
ceny z 1 467 137,50 zł do kwoty 1 698 710,60 zł, czyli o 231 573,10 zł (wszystko
ceny netto), czyli wzrost wynagrodzenia o ok. 16 %, jest znaczący.
Ponadto pozwana podniosła, że doszło do naruszenia art. 656 § 1 k.c. w zw.
z art. 644 k.c. w zw. z art. 36a ust. 5 pkt 2 ustawy Prawo budowlane przez ich
I CSK 997/24
3
niezastosowanie, podczas gdy w niniejszej sprawie strony zawarły umowę o dzieło
(w tym roboty budowlane) i powódka, odstępując od przedmiotowej umowy,
obowiązana była zapłacić pozwanej umówione wynagrodzenie, w sytuacji, w której
powódka odstąpiła od umowy o budowę domu o powierzchni 507 m2 i postanowiła
o budowie domu o powierzchni 731 m2, z dodatkową kondygnacją, czyli odstąpiła
od umowy z pozwaną, gdyż zrezygnowała z budowy (dzieła) na rzecz innego
dzieła.
Powódka w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę przyjęcia
jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania
lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez
prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek
o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły
stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej
do rozpoznania.
Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista
zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane
w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała
miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,
że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione
we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście
uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym
I CSK 997/24
4
tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy
czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone
uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut
oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27
kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r.,
III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK
584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK
1673/23).
Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje
jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym
sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które
polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną
w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie
obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu
w ustalonym stanie faktycznym.
Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym
w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej
do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,
lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,
które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK
5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).
Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie
skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się
do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie
tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r.,
I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK
5584/22).
Skarżąca nie przedstawiła przekonujących od razu, widocznych prima facie,
twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce
I CSK 997/24
5
i zaskarżeniu. Uzasadnienie przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wskazuje,
że pozwana zmierza do wykazania wadliwości postępowania prowadzonego przed
Sądem drugiej instancji polegającej na braku poczynienia własnych ustaleń
faktycznych niezbędnych do zastosowania wskazanych w uzasadnieniu orzeczenia
przepisów prawa materialnego przy jednoczesnym pominięciu stwierdzenia,
że podstawą rozstrzygnięcia były ustalenia sądu pierwszej instancji przyjęte
za własne. Tego typu argumentacja pozwanej wskazuje tym samym, że zarzuca
Sądowi Apelacyjnemu, że w sposób nieprawidłowy uzasadnił swoje orzeczenie.
Tymczasem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania –
podobnie jak w ramach jej podstaw, skarżąca zarzuciła jedynie naruszenie
określonych regulacji prawa materialnego nie powołała natomiast żadnych
przepisów ustawy procesowej, których naruszenie i to w sposób kwalifikowany
mogłoby spowodować wystąpienie zarzucanych przez pozwaną uchybień. Należy
zaznaczyć, że wskazane przez pozwaną przepisy prawa materialnego nie odnoszą
się w ogóle do przebiegu postępowania i zasad sporządzania uzasadnień orzeczeń
w postępowaniu cywilnym.
Zasady sporządzania uzasadnienia zostały uregulowane w art. 3271 oraz
art. 387 § 21 k.p.c., których – jak już podniesiono - skarżąca nie powołała. Jedynie
ubocznie zauważyć zatem można, że zgodnie z poglądem dominującym
w orzecznictwie naruszenie przez sąd drugiej instancji zasad sporządzania
uzasadnienia orzeczenia jedynie wyjątkowo może stanowić usprawiedliwioną
podstawę kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek uchybienia wymaganiom
stawianym uzasadnieniu, zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli
kasacyjnej (zob. np. wyroki SN: z 7 października 2005 r., IV CK 122/05; z 28
listopada 2007 r., V CSK 288/07; z 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07, OSNC-ZD
2008, nr D, poz. 118; z 2 czerwca 2011 r., I CSK 581/10; z 11 marca 2020 r., I CSK
585/18; z 24 września 2020 r., IV CSK 32/19; z 12 stycznia 2023 r., II CSKP
1412/22). Takich uchybień pozwana nie wykazała.
Trzeba przy tym zaznaczyć, że Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia
faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji. Wskazuje na to treść
uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, w którym jednoznacznie stwierdzono,
I CSK 997/24
6
że Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe,
nie naruszając wynikających z art. 233 § 1 k.p.c., a poczynione ustalenia faktyczne
nie są wadliwe i znajdują odzwierciedlenie w treści przedstawionych w sprawie
dowodów, a przy tym kwestia oceny materiału dowodowego nie była przedmiotem
zarzutów, co de facto przesądza o losie apelacji. Ponadto Sąd odwoławczy
uzasadniając swoje rozważania prawne odwołuje się do ustaleń faktycznych
poczynionych przez Sąd pierwszej instancji.
Dodatkowo podnieść należy, że zaprezentowane przez pozwaną
uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołujące się
do podstaw skargi i powielające argumenty podniesione przy prezentacji zarzutów
wymaga dokonania wnikliwej i pogłębionej analizy wniesionego środka prawnego –
zbliżonej do jego rozpoznania, co na etapie przedsądu jest niedopuszczalne (zob.
postanowienie SN z 15 marca 2022 r., I CSK 4518/22).
Jak wyjaśnił już Sąd Najwyższy o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania
nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa
materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie,
lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście nieprawidłowego
orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu
(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona (zob. postanowienie SN z 9 kwietnia 2025 r., I CSK 2717/24). Takich
argumentów pozwana nie przedstawiła.
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania ma charakter
polemiczny. Twierdzenie, że powódka zrezygnowała z budowy umówionego
budynku w ogóle nie odnosi się do ustalenia przez Sądy meriti, że strony umówiły
się, że projekt architektoniczno- budowlany będzie konsultowany z powódką przed
jego ukończeniem, powódka mogła odstąpić od umowy m.in. jeżeli pozwany
dopuścił się opóźnienia w stosunku do terminów określonych umową o więcej niż
45 dni oraz że opóźnienie takie nastąpiło ponieważ pozwana nie przedłożyła
powódce papierowej wersji całości dokumentacji projektowej.
Zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie jest
dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest
I CSK 997/24
7
związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego
orzeczenia. Z unormowaniem tym koresponduje art. 3983 § 3 k.p.c., stosownie
do którego podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia
faktów lub oceny dowodów.
Ograniczenia kognicji Sądu Najwyższego sprawiają zatem, że o przyjęciu
skargi kasacyjnej do rozpoznania (podobnie jak o uznaniu jej zasadności) nie mogą
przesądzać zarzuty, których istota - niezależnie od ujęcia jako zarzutu naruszenia
prawa procesowego lub materialnego - sprowadza się do kwestionowania czy też
polemizowania z ustaleniami faktycznymi będącymi kanwą dla wydania przez sąd
drugiej instancji zaskarżonego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 26 września
2023 r., I CSK 4541/22).
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1
k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,
11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1
k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych.
Maciej Kowalski
(a.z.)
[a.ł]
