I CSK 511/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
24 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 24 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku T. spółki akcyjnej w K.
z udziałem Gminy Miejskiej K.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej Gminy Miejskiej K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie
z 11 października 2023 r., II Ca 3115/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i ustala,
że wnioskodawca i uczestnik postępowania ponoszą we własnym
zakresie koszty związane z ich udziałem w postępowaniu
kasacyjnym.
(M.M.)
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego
w Krakowie z 11 października 2023 r. uczestnik Gmina Miejska K. wniósł
o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
Zdaniem skarżącego w związku z rozbieżnością w orzecznictwie istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych tj. art. 172 k.c. w zw. z art. 3051 k.c. - 3054
k.c.
I CSK 511/24
2
Ponadto uczestnik podniósł, że w związku z naruszeniem wskazanych
przepisów prawa materialnego i procesowego skarga jest uzasadniona, co można
odczytać jako powołanie się na przyczynę kasacyjną z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Zdaniem uczestnika zaskarżone orzeczenie narusza: 1) art. 292 k.c. w zw.
z art. 3054 k.c. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w niniejszej
sprawie nastąpiło nabycie służebności przesyłu w drodze zasiedzenia, mimo,
iż przed dniem 3 sierpnia 2008 r. instytucja służebności przesyłu nie była
uregulowana w k.c.; 2) art. 172 k.c. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu
dobrej wiary po stronie wnioskodawcy, podczas gdy z okoliczności sprawy
jednoznacznie wynika, iż wnioskodawca będący profesjonalistą w dacie wskazanej
jako rozpoczęcie biegu terminu zasiedzenia wiedział, iż nie dysponuje żadnym
tytułem prawnym do nieruchomości na których posadowione są urządzenia
przesyłowe, tym samym brak jest możliwości przyjęcia po jego stronie dobrej wiary;
3) art. 3 k.c. w zw. z art. 172 k.c. i w zw. z art. 176 k.c. przez błędną wykładnię
polegającą na przyjęciu, iż do wymaganego przepisami terminu zasiedzenia można
doliczyć okres posiadania przez poprzednika prawnego wnioskodawcy, mimo,
iż termin zasiedzenia służebności przesyłu może być liczony najwcześniej od daty
wejścia w życie tej instytucji; 4) art. 382 k.p.c. przez nieprawidłowe przyjęcie,
iż zostały spełnione przesłanki zasiedzenia służebności przesyłu w niniejszej
sprawie, podczas gdy nie doszło do upływu ustawowego okresu wymaganego
do nabycia przedmiotowego prawa; 5) art. 385 k.p.c. przez jego zastosowanie
mimo, iż apelacja uczestnika jest zasadna.
Wnioskodawca we wniesionej odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł
o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania
kasacyjnego według norm prawem przepisanych powiększonych o opłatę
od pełnomocnictwa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
I CSK 511/24
3
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Biorąc pod uwagę ujęcie przedmiotowego wniosku skarżącego podnieść
należy, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego
wyjaśniono już, że jeżeli jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3984 § 2 w zw. art. 3989 § 1 k.p.c.) wskazuje się istotne
zagadnienie prawne, a więc zagadnienie poważne, wymagające pogłębionej
analizy prawnej i wcześniej nierozstrzygane, to skarga taka nie może być
jednocześnie oczywiście uzasadniona, a więc uzasadniona prima facie, bez
podejmowania jakichkolwiek szczegółowych analiz i dociekań. To samo dotyczy
zbiegu przesłanek w postaci oczywistej zasadności skargi oraz potrzeby wykładni
przepisów prawa (zob. orzeczenia SN: z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, i z 17
lipca 2019 r., III CSK 148/19). W konsekwencji konstrukcja wniosku skarżącego
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może być uznana za prawidłową.
Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne
wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis
prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności
w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,
które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia SN: z 8 marca 2007 r., II CSK
84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 13 października 2023, I CSK
2890/23; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, i z 21 grudnia 2023 r., I CSK
3439/23). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie
argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także
przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia SN:
z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22).
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK
5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony
przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,
może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie
wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne
I CSK 511/24
4
stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie
prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd
we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające
zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,
I CSK 691/14; z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22).
Ponadto przesłanka kasacyjna z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. ma za przedmiot
analizę konkretnych przepisów i do tego się ogranicza, a więc nie polega
na jednoczesnej wykładni kilku przepisów i poszukiwaniu na tej podstawie
określonej normy prawnej, która mogła albo nie mogła zostać zastosowana
w zindywidualizowanej sprawie objętej skargą kasacyjna (zob. postanowienie SN
z 13 stycznia 2022 r., I CSK 1467/22).
Nieodzowne jest również, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej
określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną
od Sądu Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego
(zob. np. postanowienia SN: z 25 października 2023 r., I CSK 2926/23).
Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące dopuszczalności nabycia w drodze
zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu
przed dniem 3 sierpnia 2008 r. należy uznać za ugruntowane. Przedmiotowe
zagadnienie zostało rozstrzygnięte w uchwale Sądu Najwyższego z 22 maja
2013 r., III CZP 18/13 (OSNC 2013, nr 12, poz. 139), w której przyjęto, że przed
dniem wejścia w życie art. 3051-3054 k.c. było dopuszczalne nabycie w drodze
zasiedzenia na rzecz przedsiębiorcy służebności odpowiadającej treścią
służebności przesyłu oraz, że okres występowania na nieruchomości stanu
faktycznego odpowiadającego treści służebności przesyłu przed dniem wejścia
w życie wymienionych wyżej przepisów podlega doliczeniu do czasu posiadania
wymaganego do zasiedzenia tej służebności. W uzasadnieniu powołanej uchwały
Sąd Najwyższy odniósł się zarówno do kwestii charakteru służebności, której okres
zasiedzenia minął przed dniem wejścia w życie przepisów o służebności przesyłu,
jak również do podnoszonych w skardze kasacyjnej wątpliwości co do zgodności
I CSK 511/24
5
przyjętych konstrukcji prawnych z Konstytucją. Podobne stanowisko zostało
wyrażone także w uchwale SN z 27 czerwca 2013 r., III CZP 31/13 (OSNC 2014,
nr 2, poz. 11), według której spółka wodna mogła nabyć przed wejściem w życie
art. 3051-3054 k.c. w drodze zasiedzenia służebność gruntową odpowiadającą
treścią służebności przesyłu. Powyższa linia orzecznicza jest w zasadzie jednolita
(zob. np. postanowienia SN: z 10 lipca 2008 r., III CSK 73/08; z 24 sierpnia 2018 r.,
II CSK 190/18; z 12 września 2018 r., II CSK 876/16; z 28 maja 2019 r., II CSK
593/18).
Postanowieniem z 17 października 2018 r., P 7/17 (OTK 2018/59), Trybunał
Konstytucyjny umorzył postępowanie o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją
RP, art. 292 k.c. w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c. jako podstawy nabycia przed 3 sierpnia
2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez
przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, w sytuacji, w której nie wydano
decyzji o charakterze wywłaszczeniowym, na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia
12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Natomiast
postanowieniem z tej samej daty (sygn. sprawy S 5/18), zasygnalizował Sejmowi
i Senatowi istnienie uchybień w prawie, których usunięcie jest niezbędne
do zapewnienia spójności systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej,
polegających na nieunormowaniu w ustawie stanów faktycznych korzystania
z urządzeń przesyłowych usytuowanych na cudzym gruncie przed wprowadzeniem
do polskiego systemu prawa służebności przesyłu.
Zawisła w Trybunale Konstytucyjnym sprawa, na którą powołuje się skarżący
- P 10/16, nie została dotychczas rozpoznana, a tym samym nie została
zakończona orzeczeniem podważającym konstytucyjność przepisów leżących
u podstaw przyjmowanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozwiązania.
Należy także zauważyć, że po wydaniu powyższych postanowień Trybunału
Konstytucyjnego Sąd Najwyższy podtrzymywał swoje uprzednie stanowisko (zob.
np. wyrok SN z 5 marca 2021 r., I CSKP 84/21; postanowienia SN: z 9 listopada
2018 r., V CSK 502/17, i z 30 czerwca 2023 r., I CSK 3108/22).
Odmienny pogląd przedstawiony w postanowieniu Sądu Najwyższego
z 24 lutego 2023 r., III CZP 108/22, uznać należy za odosobniony (zob. np.
I CSK 511/24
6
postanowienia SN: 27 listopada 2023 r., I CSK 6162/22; z 8 listopada 2024 r.,
II CSKP 2308/22, i z 27 listopada 2024 r., I CSK 156/24). Nie zachodzi zatem
potrzeba kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tej materii.
Skarżący nie wykazał także, że istnieje rozbieżność w orzecznictwie
w postrzeganiu dobrej wiary przedsiębiorcy. Posiadacz jest w dobrej wierze, jeżeli
objęcie cudzej nieruchomości w posiadanie nastąpiło w takich okolicznościach,
które usprawiedliwiają jego przekonanie, że nie narusza cudzego prawa, albo gdy
posiadacz przypuszcza, że prawo mu przysługuje, a przekonanie to jest
usprawiedliwione okolicznościami faktycznymi. Posiadaczowi należy przypisać złą
wiarę wtedy kiedy wie, że prawo mu nie przysługuje albo nie wie wskutek braku
należytej staranności. W przypadku zasiadującego służebność dobrej wiary
nie wyłącza jego wiedza o prawie własności przysługującym osobie trzeciej.
Zdaniem Sądu Najwyższego rozstrzygające znaczenie przy ocenie dobrej wiary
posiadacza w kontekście długości terminu zasiedzenia ma chwila rozpoczęcia
posiadania, nie zaś późniejszy stan rzeczy. Dobrą (złą) wiarę posiadacza
nieruchomości bada się w oparciu o stan jego świadomości z chwili objęcia
władztwa nad rzeczą, zaś późniejsze zmiany świadomości posiadacza pozostają
bez wpływu na tę ocenę (zob. postanowienie SN z 21 marca 2024 r., II CSKP
1794/22 a także przytoczone tam wcześniejsze orzecznictwo).
Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista
zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane
w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała
miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,
że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione
we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście
uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym
tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy
czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone
uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut
oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:
I CSK 511/24
7
z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca
2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,
I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK
1673/23).
Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje
jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym
sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które
polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną
w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie
obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu
w ustalonym stanie faktycznym.
Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym
w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej
do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,
lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,
które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK
5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).
Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie
skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się
do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie
tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r.,
I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK
5584/22).
Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie,
twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce
i zaskarżeniu. Zaprezentowane przez uczestnika uzasadnienie odwołujące się
do podstaw skargi kasacyjnej wymaga dokonania wnikliwej i pogłębionej analizy
wniesionego środka prawnego - zbliżonej do jego rozpoznania, co na etapie
I CSK 511/24
8
przedsądu jest niedopuszczalne (zob. postanowienie SN z 15 marca 2022 r., I CSK
4518/22).
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1
k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd
Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1
zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c.
(a.z.)
[a.ł]
Maciej Kowalski
