I CSK 3775/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Władysław Pawlak
23 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 23 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku E. O.
z udziałem E. T., C. B. i E. T.1
o ustanowienie służebności drogi koniecznej,
na skutek skargi kasacyjnej E. O.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Rzeszowie
z 4 czerwca 2024 r., V Ca 56/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od wnioskodawczyni E. O. na rzecz uczestniczki
E.T.1 kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) zł, z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia wnioskodawczyni niniejszego orzeczenia do dnia
zapłaty, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
[PG]
UZASADNIENIE
Wnioskodawczyni E. O. złożyła wniosek o ustanowienie służebności drogi
koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości składającej się z
działki ewidencyjnej o nr. […] położonej w N. szlakiem biegnącym pomiędzy
działkami o nr.: […] i […] stanowiącym część działki o nr […], całą szerokością
I CSK 3775/24
2
szlaku. Wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości stanowiącej działki
ewidencyjne o nr.: […] i […] położonych w N. Działka ewidencyjna nr […] nie
posiada dostępu do drogi publicznej. Działki o nr.: […] i […] są oddzielone częścią
działki o nr. […], należącą do uczestnika postępowania - E. T. Wnioskodawczyni
jest pozbawiona drogi do działki nr […]. Wnioskodawczyni w ostatecznej wersji
wniosku domagała się ustanowienia służebności na rzecz każdoczesnego
właściciela działki nr […], szlakiem stanowiącym wariant I służebności oznaczony
na mapie sporządzonej przez biegłego geodetę linią przerywaną koloru brązowego
i liczbami […], obciążającym nieruchomość składającą się z działki ewidencyjnej nr
[…]. Dojazd do nieruchomości siedliskowej nr […] jest możliwy utwardzonym
szlakiem, drogą gruntową biegnącą do asfaltowej drogi publicznej. Szlak ten
prowadzi do zabudowań gospodarczych na działce nr […], która nie ma dostępu do
drogi publicznej.
Sąd Rejonowy w Ropczycach postanowieniem z 5 października 2023 r.
ustanowił na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej numerem
ewidencyjnym […] położonej w N. (obręb […] N.) objętej księgą wieczystą KW nr
[…] służebność drogi koniecznej obciążającej nieruchomość oznaczoną numerem
ewidencyjnym […] położoną w N. (obręb […] N.) objętej księgą wieczystą KW nr
[…] szlakiem oznaczonym na mapie sporządzonej przez biegłego sądowego inż. J.
S. linią przerywaną koloru czerwonego oraz punktami […] stanowiącą wariant 2
służebności
W apelacji wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie przepisów postępowania,
tj. art. 229 k.p.c. i art. 520 § 2 k.p.c. oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 145
§ 1 k.c. i art. 285 § 2 k.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. We wnioskach
skarżąca domagała się zmiany postanowienia Sądu Rejonowego, w ten, w
szczególności, sposób, że: Sąd ustanowi służebności drogi koniecznej na rzecz
każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej nr […] położonej w N., dla
której Sąd Rejonowy w Ropczycach prowadzi KW nr […] obciążającej
nieruchomość oznaczoną numerem […] położoną w N. dla której Sąd Rejonowy w
Ropczycach prowadzi KW nr […], istniejącym szlakiem o szerokości 3,5 na mapie
sporządzonej przez biegłego sądowego inż. J. S. oznaczonym linią przerywaną
koloru brązowego i oznaczonej cyframi […], opisanego jako wariant nr 1
I CSK 3775/24
3
służebności; oraz orzeknie o zasądzeniu od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki
postępowania E. T.1 tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności kwotę w
wysokości 4.030,88 zł płatną w terminie miesiąca od daty uprawomocnienia się
postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek
nieuiszczenia ww. kwoty w terminie tj. wynagrodzenie za ustanowienie służebności
wyliczonych według wariantu nr 1.
W ocenie Sądu Okręgowego w Rzeszowie apelacja wnioskodawczyni była
nieuzasadniona i jako taka nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zarzuty
naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego, w sposób wskazany
w apelacji okazały się chybione. W ocenie Sądu II instancji powoływanie się przez
apelującą wnioskodawczynię na okoliczność, że droga zajmująca działkę nr […] w
wariancie 1, w całości od ponad 100 lat stanowiła drogę dojazdową dla wszystkich
nieruchomości sąsiadujących z nieruchomością władnącą, nie realizuje przesłanek
z art. 145 k.c. Istotnym jest, jak zważył Sąd odwoławczy, że przebieg drogi
koniecznej w wariancie 2, zapewniający dostęp nieruchomości oznaczonej, jako
działka o nr. […] do drogi publicznej, jest najmniej uciążliwy dla nieruchomości
służebnej, bowiem zajmuje jedynie część działki nr […] i w tym wariancie dojazd do
drogi publicznej możliwy jest również po nieruchomości wnioskodawczyni
oznaczonej nr […]. Sąd odwoławczy, zauważył też, iż sprzeczne byłoby ze
społeczno - gospodarczym interesem obciążanie nieruchomości sąsiedzkich bez
wykorzystania możliwości przejazdów przez własną nieruchomość.
Skargę kasacyjną od tego postanowienia, zaskarżając je w całości,
wnioskodawczyni oparła na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, tzn.:
art. 233 § 1 k.p.c. w zw. art. 278 § 1 k.p.c. i 382 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c. w zw.
z art. 278 § 1 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c. oraz na zarzutach naruszenia przepisów
prawa materialnego, tj.: art. 145 § 1, § 2 oraz § 3 k.c. poprzez ich błędną wykładnię.
Wniosła o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego w Rzeszowie w całości i
zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w Ropczycach z 5 października 2023 r.,
poprzez: 1) ustanowienie na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości
oznaczonej numerem ewidencyjnym […] położonej w N. (obręb […] N.) objętej KW
nr […] służebności drogi koniecznej stanowiącej wariant obciążającej nieruchomość
oznaczoną numerem ewidencyjnym […] położoną w N. (obręb […] N.) objętej KW
I CSK 3775/24
4
nr […] szlakiem oznaczonym na mapie sporządzonej przez biegłego sądowego inż.
J. S. punktami […] oraz obciążającej nieruchomość oznaczoną numerem
ewidencyjnym […] położoną w N. (obręb […] N.) objętej KW nr […] szlakiem
oznaczonym na mapie sporządzonej przez biegłego sądowego inż. J. S. punktami
[…]; 2) zasądzenie na rzecz uczestniczki postępowania - E. T.1, tytułem
wynagrodzenia za ustanowienie służebności kwotę 4.030,88 zł płatną w terminie
miesiąca od daty wydania orzeczenia kończącego postępowanie i zmieniającego
orzeczenie Sądu 1 instancji z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek
nieuiszczenia ww. kwoty w terminie.
Skarżąca domagała się przyjęcia jej skargi kasacyjnej do rozpoznania na
podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3989 § 1 pkt.: 4 k.p.c. oraz w zw. z art. 13
§ 2 k.p.c., z uwagi na tę okoliczność, że Sąd Okręgowy w Rzeszowie akceptując
ustalenia i rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w Ropczycach dopuścił się rażących
naruszeń wskazanych w podstawach zaskarżenia przepisów prawa materialnego i
postępowania, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia
przedmiotowej sprawy.
W odpowiedzi na skargę uczestniczka postępowania E. T.1 wniosła o
wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia tej skargi kasacyjnej do
rozpoznania; względnie o oddalenie tej skargi; zasądzenie od wnioskodawczyni E.
O. na rzecz uczestniczki postępowania E. T.1 kosztów postępowania, w tym
kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych
przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest
uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje
I CSK 3775/24
5
publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta
do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje
sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W
judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji
zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności
kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę
postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,
OSNC 2001, nr 4, poz. 53).
Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu
publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego
w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4
lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na
przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została
jednak spełniona w stanie faktycznym sprawy.
Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi
kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz
szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają
uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje
prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to
twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia
prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,
przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz.
49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26
kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14,
nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której
I CSK 3775/24
6
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie
publ. i przywołane tam orzecznictwo).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione, że przepis art.
145 § 1 k.c. nie kreuje roszczenia o ustanowienie drogi koniecznej w sytuacji, gdy
trudności drogowe wynikają jedynie z niekorzystnego usytuowania budynków na
nieruchomości, ze względu na którą służebność miałaby być ustanowiona (por.
orzeczenie z dnia 4 lipca 1974 r., III CRN 125/74, OSNCP 1975, nr 9, poz. 75), a
także gdy nieruchomość zostanie zabudowana w taki sposób, że jej właściciel
zamyka sobie dojazd do dalej od drogi położonych części nieruchomości (por.
orzeczenie z dnia 13 marca 1975 r., III CRN 488/74).
Dane z mapy ewidencyjnej (k. 7, 28, 105), protokołu oględzin (k. 79 - 80
wraz z materiałem poglądowym k. 82-84) oraz opinii biegłego sądowego geodety
(cztery warianty drogowe k. 122) dotyczące usytuowania nieruchomości
stanowiących obecnie działki ewidencyjne nr […] i […] zostały w drodze czynności
prawnych tak wydzielone, że nieruchomość składająca się z działki nr […] ma
połączenie z nieruchomością drogową stanowiącą działkę ewidencyjną nr […]
wąskim pasem przylegającym do zachodniej granicy działki ewidencyjnej nr […]
przy czym pas ten stanowi element jednolitej całości jaką jest działka ewidencyjna
nr […]. Z kolei działka nr […] tworzy jednolitą całość z wąskim pasem
przebiegającym wzdłuż zachodniej granicy działki ewidencyjnej nr […] (przy czym
pas ten przylega bezpośrednio do działki nr […]) łączącym się z działką nr […].
Dokonując tych podziałów nie zapewniono osobnego dostępu do drogi publicznej
dla działki nr […], która ma kształty podłużny i jest w przeważającej części
zabudowana, zaś zachodnie ściany tych budynków przebiega tuż przy granicy
ewidencyjnej z działką nr […]. Pierwszy z tych budynków od strony północnej i
zarazem największy gabarytowo (chodzi zwłaszcza o jego szerokość) został tak
usytuowany, że w istocie zostało odcięte połączenie południowej części tej działki
zabudowanej trzema innymi jeszcze budynkami z częścią północną działki. Taki
sposób zabudowy spowodował, że dostęp z tych trzech budynków na działkę nr
[…] może odbywać się jedynie przez działkę […] (chodzi o sporną wąską część
łączącą się z działką nr […]). Wąski pas gruntu stanowiący element działki nr […]
I CSK 3775/24
7
znajduje się pomiędzy nieruchomościami wnioskodawczyni składającymi się z
działek ewidencyjnych nr […] i […]. Ustanowienie drogi koniecznej według wariantu
2, w ramach aktualnego usytuowania budynków na działce nr […] i ich gabarytów,
umożliwia dostęp do działki nr […], a dalej do drogi publicznej, stanowiącej działkę
nr […], jedynie z największego budynku wysuniętego najbardziej na północ. W
istocie rzeczy nieruchomości składające się z działek nr […] i […] pomimo, że są
odrębnymi nieruchomościami, dla których prowadzone są księgi wieczyste, tworzą
całość gospodarczą, przy czym ze względu na obszar i zabudowę głównym
elementem tej całości jest działka nr […].
Oczywiście w zaistniałej sytuacji faktycznej najbardziej praktycznym
rozwiązaniem byłoby ustanowienie spornej drogi koniecznej według wariantu 1,
czyli na przeważającej części wąskiego pasa działki nr […], tak aby z każdego ze
zlokalizowanych na działce nr […] budynków został umożliwiony bezpośredni
przejazd na tą część działki nr […], ale w ramach postępowania sądowego o
ustanowienie służebności drogowej Sąd nie może naprawiać błędów popełnionych
przez właścicieli przy dokonywaniu podziałów nieruchomości w drodze czynności
prawnych, w sytuacji gdy brak dostępu do drogi publicznej (a w zasadzie do
nieruchomości składającej się z działki nr […], która ma zapewniony taki dostęp i
stanowi własność tego samego właściciela) został spowodowany postawieniem na
działce nr […] czwartego największego budynku gospodarczego, a zatem przy
odpowiedniej zabudowie tej działki jest możliwe połączenie całej działki nr […] z
działką nr […] przez działkę nr […] szlakiem wyznaczonym zgodnie z wariantem 2.
Ponadto trzeba zauważyć, że w świetle art. 145 § 1 k.c. ustanowienie służebności
drogowej następuje na rzecz nieruchomości jako całości, a nie na rzecz jej części
składowych w postaci budynków. Orzeczony przez Sąd odwoławczy pas służebny
po części nieruchomości składającej się z działki nr […] w wariancie 2 bez
wątpienia zapewnia połączenie z inną nieruchomością wnioskodawczyni (nr […]),
która z kolei ma bezpośredni dostęp do drogi publicznej.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., a o
kosztach postępowania kasacyjnego orzekł na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw.
z art. 39821 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. a także § 5 pkt 3 w zw. z §
I CSK 3775/24
8
10 ust. 4 pkt 2 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22
października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (jedn. tekst: Dz. U. z
2023 r., poz. 1964 ze zm.), w zakresie zaś odsetek, opierając się na art. 98 § 11
k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy
- Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614)
oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6
sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności (jedn. tekst:
Dz. U. z 2021 r., poz. 2324).
[PG]
[r.g.]
