I CSK 3687/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
29 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M.Z. i R.Z.
z udziałem S.S., I.S., K.S., J.S.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej M.Z. i R.Z.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie
z 20 kwietnia 2023 r., II Ca 222/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od wnioskodawców na rzecz uczestników kwotę
518 (pięćset osiemnaście) zł tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego z odsetkami, w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego, za czas po upływie tygodnia od
dnia
doręczenia
niniejszego
postanowienia
wnioskodawcom do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. – stosowanym odpowiednio w związku z art.
13 § 2 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym – wymaganie uzasadnienia
w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli
skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
I CSK 3687/23
2
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty
jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą
mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do
rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania.
W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego
w Szczecinie z 20 kwietnia 2023 r. (sygn. akt II Ca 222/23) wnioskodawcy M.Z. i
R.Z. wnieśli o jej przyjęcie do rozpoznania, wskazując, że jest ona oczywiście
uzasadniona, gdyż Sąd odwoławczy nie spełniając swojej funkcji procesowej wydał
zaskarżone orzeczenie z oczywistą obrazą prawa materialnego i procesowego, tj.
art. 172 k.c. w zw. z art. 233 k.c. w zw. z art. 239 k.c. w zw. z art. 367 § 3 k.p.c. w
zw. z art. 397 § 3 k.p.c. w zw. z art. 379 k.p.c. w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176
Konstytucji RP w zw. z art. 21 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji RP albowiem
dokonując rozpoznania sprawy w ramach postępowania apelacyjnego Sąd drugiej
instancji naruszył prawo do sprawiedliwego rozpoznania apelacji, gdyż wydał
orzeczenie na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym, dokonując
odmiennej wykładni przepisów prawa materialnego niż Sąd pierwszej instancji
przyjmując, iż termin wskazany w art. 172 k.c. biegu zasiedzenia części
nieruchomości […] , na której ustanowione było prawo użytkowania wieczystego na
rzecz osoby trzeciej, to jest uczestników postępowania, nie może rozpocząć
swojego biegu w stosunku do wnioskodawców do czasu przekształcenia prawa
użytkowania wieczystego ustanowionego na innej nieruchomości […] niż przedmiot
zasiedzenia w prawo własności, podczas gdy czynność prawna polegająca na
przekształceniu prawa użytkowania wieczystego na innej nieruchomości […] niż
przedmiot zasiedzenia nie ma wpływu na bieg terminu do zasiedzenia części
nieruchomości […], na której było ustanowione prawo użytkowania wieczystego na
rzecz innej osoby, to jest uczestników postępowania. Ponadto sprzeczne z
I CSK 3687/23
3
utrwaloną linią orzeczniczą sądów, przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, iż
ustanowienie prawa użytkowania wieczystego i korzystanie z niego przez
wnioskodawców i ich poprzedników prawnych na nieruchomości […] uniemożliwiło
wykonanie samoistnego posiadania do części nieruchomości […], podczas gdy do
oceny samoistnego posiadania „cudzego” prawa użytkowania wieczystego nie ma
znaczenia tytuł prawny korzystania z innej nieruchomości, a świadomość
samoistnego posiadacza i traktowanie tej części nieruchomości […] jako swoją
własność mimo innego przebiegu granicy użytkowania wieczystego oraz błędne
uznanie przez Sąd drugiej instancji, iż ustanowienie prawa użytkowania
wieczystego wstrzymuje bieg terminu zasiedzenia samoistnemu posiadaczowi nie
będącego użytkownikiem wieczystym tej części nieruchomości. Treść prawa
własności różni się istotnie od treści użytkowania wieczystego. Ten kto posiada
własność jak właściciel nabywa jej własność, ten kto posiada własność w zakresie
użytkowania wieczystego nabywa źródło wieczyste. Skoro więc wnioskodawcy i
poprzednicy prawni wnioskodawców zawłaszczoną część nieruchomości […]
posiadali jako właściciele i traktowali jako swoją własność, dbali, sadzili
nasadzenia, pielęgnowali, posadowili na niej ogrodzenie, to winni nabyć prawo
własności tej nieruchomości. To, że do 28 czerwca 1999 r. byli użytkownikami
wieczystymi nieruchomości […] nie stoi na przeszkodzie nabycia części
nieruchomości […], co do której wnioskodawcy i poprzednicy prawni nie wykonywali
prawa użytkowania wieczystego, a posiadali ją jako właściciele, a termin biegu
zasiedzenia wskazany w art. 172 k.c. nie ma znaczenia na wykonywanie prawa
użytkowania wieczystego co do innej nieruchomości. Ponadto Sąd drugiej instancji
rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym, co narusza
zasadę kontroli dwuinstancyjnej i prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy w
składzie kolegialny. Skarżący powołali się na uchwałę z 26 kwietnia 2023 r. –
zasadę prawną - III PZP 6/22, zgodnie z którą rozpoznanie sprawy cywilnej przez
sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art.
15zzsl ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. w/s COVID-19 ogranicza prawo
do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ
nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji
RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Wskazali
I CSK 3687/23
4
również, że przyjęta w uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia.
Rozpoznanie apelacji w składzie jednoosobowym narusza konstytucyjną zasadę
równego tratowania i dostępu do sądu i dwuinstancyjności postępowania sądowego
( art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 Konstytucji).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kwestionując w skardze kasacyjnej skład Sądu drugiej instancji, w którym
doszło do wydania orzeczenia zaskarżonego skargą kasacyjną. wnioskodawcy
w istocie powołali się na nieważność postępowania na etapie postępowania
apelacyjnego z przyczyny określonej w art. 379 pkt 4 k.p.c., a więc przesłankę
uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.
Wbrew jednak stanowisku wyrażonemu przez wnioskodawców w uzasadnieniu
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, brak jest podstaw do
uznania istnienia tej przesłanki. Skarżący powołali się na uchwałę składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, której nadano moc
zasady prawnej, zgodnie z którą rozpoznanie sprawy przez sąd drugiej instancji
w składzie jednego sędziego, na podstawie art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia
2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,
przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, prowadzi do nieważności
postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. z uwagi na naruszenie prawa do
sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W uchwale tej
Sąd Najwyższy uznając, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji
w składzie jednego sędziego, ukształtowanym na podstawie art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4
ustawy COVID-19, ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy,
ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego i prowadzi do
nieważności postępowania. Jednakże, należy zwrócić uwagę na istotny aspekt
temporalny tej uchwały. Sąd Najwyższy ustalił bowiem, że przyjęta w uchwale
wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia i wiąże z oceną skutków orzeczeń
wydanych po dniu 26 kwietnia 2023 r. w składach jednoosobowych, co oznacza, że
miała ona działać na przyszłość. W uzasadnieniu tej uchwały wyjaśniono
przyczyny, które zaważyły na ograniczeniu zakresu czasowego oddziaływania tej
uchwały. Zaskarżone skargą kasacyjną postanowienie Sądu Okręgowego zostało
wydane przed dniem podjęcia wyżej powołanej uchwały. Przed podjęciem tej
I CSK 3687/23
5
uchwały, czyli przed 26 kwietnia 2023 r., zagadnienie możliwości wydawania
orzeczeń w postępowaniu apelacyjnym w składach jednoosobowych była również
badana przez Sąd Najwyższy. Okresu wcześniejszego dotyczy postanowienie
Sądu Najwyższego z 29 kwietnia 2022 r., III CZP 77/22 (niepubl.), w którym
przyjęto, że dokonane odstępstwo od zasady kolegialności składów ugruntowanych
w postępowaniach odwoławczych dokonane w ustawie COVID-19 nie jest
równoznaczne z naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji. W kontekście zasad
konstytucyjnych, ingerencja ustawodawcy w tę zasadę w czasie zagrożenia
epidemiologicznego nie jest zatem z zasady niedopuszczalna i nie skutkuje a priori
nieważnością postępowania (zob. też m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 31
stycznia 2024 r., I CSK 5804/22, z 15 lutego 2024 r., I CSK 413/23, i z 11 kwietnia
2024 r., I CSK 1092/23). Wydanie w sprawie orzeczenia przez sąd drugiej instancji
w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4
ustawy COVID-19 nie może więc in casu stanowić samoistnej podstawy do
stwierdzenia nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c., co
byłoby przesłanką określoną w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. uzasadniającą przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania i którą Sąd Najwyższy bierze pod uwagę z urzędu
(art. 39813 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
Nie można także przyjąć, aby skarga kasacyjna była oczywiście
uzasadniona. Ta przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zachodzi
wtedy, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima
facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom
prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji
w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym polegających w szczególności
na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą
i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na
zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście
błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do
wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne
twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje
podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie
polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art.
I CSK 3687/23
6
3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r.,
IV CSK 307/19, niepubl.). Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania w części wykazującej oczywiste naruszenia przepisom prawa
materialnego i procesowego w istocie stanowi jedynie polemikę z oceną prawną
ustalonego stanu faktycznego dokonaną przez Sąd drugiej instancji. Skarżący
trafnie wskazują, że jest możliwe samoistne posiadanie jednej działki, gdy
jednocześnie jest się użytkownikiem wieczystym działki sąsiedniej. Nie przesądza
to jednak o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Wbrew bowiem ich stanowisku
Sąd drugiej instancji nie wyłączył takiej możliwości, ale uznał – oceniając sprawę –
że poprzednicy prawni wnioskodawców nie uzewnętrznili, by odmiennie traktowali
sporny grunt (część działki nr […] objętej wnioskiem o zasiedzenie) od gruntu
znajdującego się w ich użytkowaniu wieczystym (działki nr […]). Powołując się na
przeprowadzone w sprawie dowody, ocenił, że nie wynika odmienna wola
traktowania części działki nr […] od działki nr […] będącej wówczas w ich
użytkowaniu wieczystym. To ostatecznie doprowadziło Sąd meriti do wniosku, że
również fragment działki nr […] wyżej wymienieni posiadali jak użytkownicy
wieczyści (str. 7 uzasadnienia postanowienia Sądu drugiej instancji). Oceny tej nie
można uznać za oczywiście wadliwej, a skargi kasacyjnej za oczywiście
uzasadnionej.
Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania
z innych przyczyn niż wcześniej rozważonych, którą Sąd Najwyższy bierze pod
rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2
k.p.c.).
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania
kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, art.
39821 i art. 13 § 2 k.p.c., jak również przy odpowiednim zastosowaniu art. 98 § 11,
3 – 4 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c. oraz przepisów
§ 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 5 pkt 1 i § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).
I CSK 3687/23
7
[SOP]
[a.ł]
