I CSK 298/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
18 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku A. K.
z udziałem D. Z. i T. Z.
o stwierdzenie nabycia spadku,
na skutek skargi kasacyjnej D. Z. i T. Z.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Łomży
z 23 czerwca 2023 r., I Ca 385/21,
1. zezwala uczestnikom postępowania na złożenie pisma
procesowego z 17 października 2024 r.;
2. oddala wniosek A. K. o przywrócenie terminu do wniesienia
odpowiedzi na skargę kasacyjną;
3. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
4. oddala wniosek A. K. o zasądzenie kosztów postępowania
kasacyjnego.
(a.z.)
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego
w Łomży z 23 czerwca 2023 r. uczestnicy postępowania D. Z. i T. Z. wnieśli
o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
I CSK 298/24
2
Zdaniem skarżących powyższe orzeczenie w sposób oczywisty narusza
przepisy postępowania, tj. 286 k.p.c. w zw. z art. 290 § 1, 391 § 1, 670 § 1 k.p.c.,
ponieważ Sąd drugiej instancji nie dopuścił dowodu z uzupełniającej opinii biegłego
ewentualnie dowodu z opinii zespołu biegłych co w definitywny sposób wyjaśniłoby
kwestię ważności testamentu złożonego do akt sprawy. W tych okolicznościach
Sąd drugiej instancji nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku ustalenia
grona spadkobierców, który nakłada na niego dyspozycja art. 670 § 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania
lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie
z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę,
oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy
wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie
miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest
pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione
we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście
uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym
tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy
czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone
uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut
oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:
z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca
2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,
I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK
1673/23).
I CSK 298/24
3
Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje
jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym
sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które
polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną
w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie
obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu
w ustalonym stanie faktycznym.
Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym
w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej
do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,
lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,
które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK
5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).
Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie
skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się
do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie
tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r.,
I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK
5584/22).
Skarżący nie przedstawili przekonujących od razu, widocznych prima facie,
twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce
i zaskarżeniu. W lakonicznym uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania uczestnicy ograniczyli się w zasadzie do stwierdzenia,
że dopuszczenie dowodu z kolejnej opinii biegłego doprowadziłoby
do definitywnego rozstrzygnięcia kwestii ważności spornego testamentu.
Uzasadnienie to nie wskazuje natomiast jakich uchybień dopuścił się Sąd
odwoławczy prowadząc postępowanie dowodowe, a przede wszystkim nie odnosi
się w żaden sposób do dotychczasowych opinii sporządzonych w sprawie
co wyłącza z kolei stwierdzenie, czy skarżący zarzucają ich wadliwość.
I CSK 298/24
4
Jak wielokrotnie wyjaśniał Sąd Najwyższy okoliczność, że zgodnie z art. 286
k.p.c. sąd może zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych nie
oznacza, że w każdym przypadku jest to konieczne; potrzeba taka powinna bowiem
wynikać z okoliczności sprawy i podlega ocenie sądu orzekającego.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko, że sąd ma
obowiązek dopuszczenia dowodu z dalszej opinii biegłego, gdy opinia, którą
dysponuje, zawiera istotne luki, nie odpowiada na postawione tezy dowodowe, jest
niejasna, nienależycie uzasadniona lub nieweryfikowalna, tj. gdy nie pozwala
sądowi skontrolować rozumowania biegłego ani ocenić trafności wniosków
końcowych (zob. m.in. wyrok SN z 13 stycznia 2016 r., V CSK 262/15,
i postanowienia SN z 17 maja 2018 r., IV CSK 599/17, i z 17 lipca 2020 r., IV CSK
43/20).
Sąd Najwyższy stoi także na stanowisku, że okoliczność, iż opinia biegłego
nie ma treści odpowiadających stronie nie stanowi dostatecznego uzasadnienia
dla przeprowadzenia dowodu z opinii dalszych biegłych, jeżeli w przekonaniu sądu
opinia wyznaczonego biegłego jest na tyle kategoryczna i przekonująca,
że wystarczająco wyjaśnia zagadnienia wymagające wiadomości specjalnych (zob.
np. wyrok SN z 10 stycznia 2017 r., III UK 41/16, i postanowienie SN z 24 listopada
2016 r., III CSK 35/16).
Sąd Okręgowy szczegółowo uzasadnił dlaczego uznał za wiarygodną
i rzetelną opinię biegłej psychiatry sporządzoną w postępowaniu odwoławczym
oraz wyjaśnił przyczyny niedopuszczenia dowodu z kolejnej opinii biegłego
względnie opinii odpowiedniego instytutu naukowego. Wyjaśnienia te są przy tym
spójne i logiczne. Tym samym w okolicznościach sprawy brak przeprowadzenia
przez Sąd drugiej instancji dalszych dowodów z opinii biegłych nie może dowodzić
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813
§ 1 k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd
Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
I CSK 298/24
5
Oddalając wniosek wnioskodawczyni o zasądzenie kosztów postępowania
ze skargi kasacyjnej, Sąd Najwyższy miał na względzie, że jej pismo procesowe,
mające stanowić odpowiedź na skargę uczestników zostało wniesione po upływie
dwutygodniowego terminu przewidzianego dla podjęcia tego rodzaju czynności
(art. 3987 § 1 k.p.c.). Pismo to nie mogło być zatem za taką odpowiedź uznane
(art. 167 k.p.c.), co wykluczało przyznanie zwrotu kosztów wiążących się z jego
sporządzeniem i wniesieniem (zob. np. wyrok SN z 16 maja 2002 r., IV CKN
1071/00, OSNC 2003, nr 9, poz. 120, i postanowienie SN z 30 maja 2023 r., I CSK
4287/22).
Maciej Kowalski
(a.z.)
[r.g.]
