I CSK 2684/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
31 października 2025 r.
SSN Beata Janiszewska
na posiedzeniu niejawnym 31 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku A.G.
z udziałem Z.T., E.T. i H.K.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej Z.T. i E.T.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie
z 24 listopada 2023 r., II Ca 182/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[J.T.]
I CSK 2684/24
2
UZASADNIENIE
Uczestnicy E.T. i Z.T. wnieśli skargę kasacyjną od postanowienia Sądu
Okręgowego w Szczecinie, którym oddalono apelację skarżących w sprawie
o zasiedzenie toczącej się z wniosku A.G.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący
wskazali oczywistą zasadność skargi. Podnieśli, że Sąd drugiej instancji nie
dostrzegł, iż przed Sądem Rejonowym zaistniał stan nieważności postępowania.
Doszło bowiem do zmiany sędziego-referenta, przy czym nowy sędzia
sprawozdawca zamknął rozprawę i wydał orzeczenie na posiedzeniu niejawnym, co
w ocenie skarżących stanowiło o naruszeniu art. 323 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.,
a w konsekwencji doprowadziło do stanu z art. 379 pkt 4 k.p.c. Sąd Okręgowy
powinien był zatem, w ocenie uczestników, uchylić zaskarżone postanowienie,
znieść postępowanie w części dotkniętej nieważnością oraz przekazać sprawę
Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (art. 386 § 2 w zw.
z art. 13 § 2 k.p.c.). Nieuczynienie tego stanowiło, zdaniem skarżących, naruszenie
przepisów postępowania skutkujące oczywistą zasadnością wywiedzionej
w sprawie skargi kasacyjnej.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie
sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa
z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.
Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny
wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić
odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).
Oczywista wadliwość kwestionowanego orzeczenia musi występować w ramach
podstaw skargi (zob. postanowienie SN z 20 grudnia 2001 r., III CKN 557/01).
Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny
kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd
I CSK 2684/24
3
drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności
skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności
powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu
skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła
(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).
Skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona. Wstępnie należy
wskazać, że w postępowaniu przed Sądem Rejonowym istotnie doszło do zmiany
osoby sędziego sprawozdawcy. Nowo wyznaczony sędzia prowadził postępowanie
jeszcze przez kilka miesięcy (w tym zarządził przeprowadzenie licznych dowodów),
a następnie – na posiedzeniu niejawnym – zamknął rozprawę i wydał orzeczenie.
Po zmianie sędziego sprawozdawcy nie przeprowadzono żadnych posiedzeń
jawnych.
Opisana wyżej sytuacja nie stanowi jednak o naruszeniu art. 323 w zw.
z art. 13 § 2k.p.c., a tym bardziej – o wystąpieniu stanu nieważności postępowania
przed Sądem Rejonowym. Z art. 323 k.p.c. wywodzone się minimum wymagań
koniecznych do realizacji zasady bezpośredniości; dla ważności postępowania
niezbędne jest, aby ostatnie posiedzenie przed zamknięciem rozprawy odbyło się
przed sędziami, którzy wzięli udział w naradzie i ogłosili orzeczenie. Jeśli sędzia nie
brał udziału w ostatnim posiedzeniu przed zamknięciem rozprawy i w naradzie,
a wziął udział w ogłoszeniu orzeczenia, to zachodzi nieważność postępowania
z art. 379 pkt 4 k.p.c.
W okolicznościach sprawy tak rozumiane naruszenie zasady
bezpośredniości nie miało miejsca, gdyż rozprawa toczyła się w istotnej mierze
z udziałem sędziego, który wydał następnie postanowienie co do istoty sprawy. Ten
sam sędzia dokonał też zamknięcia rozprawy.
Jak się zdaje, błędne zapatrywanie skarżących co do naruszenia zasady
wynikającej z art. 323 k.p.c. wynika z tego, że utożsamiają oni rozprawę, o której
mowa w art. 323 k.p.c., z poszczególnymi posiedzeniami jawnymi. Wypada
przypomnieć, że rozprawa otwierana jest na pierwszym posiedzeniu sądu,
a zamykana na ostatnim, przed naradą i wydaniem wyroku. Po otwarciu rozprawy
odbywają się posiedzenia sądu – zarówno jawne (w tym przede wszystkim
I CSK 2684/24
4
poszczególne terminy rozprawy), jak i niejawne. Rozprawa jest jednak jedna; nawet
w razie ujawnieniu się po zamknięciu rozprawy okoliczności, które wymagają
np. przeprowadzenia nowych dowodów, rozprawa otwierana jest „na nowo”
(art. 225 k.p.c.). Wynikająca z art. 323 k.p.c. norma, że skład sądu orzekającego
musi być tożsamy ze składem, który zamknął rozprawę, nie oznacza więc – wbrew
temu, co zdaje się uważać skarżący – że musi być to skład sądu identyczny z tym,
który prowadził ostatnie posiedzenie jawne. Ponadto, skoro ustawa dopuszcza
orzekanie na posiedzeniu niejawnym, to nie byłoby z tym spójne wymaganie, by –
w razie zmiany składu sądu – doszło do wyznaczenia posiedzenia jawnego tylko
w tym celu, ażeby wziął w nim udział nowo wyłoniony sędzia sprawozdawca.
W sprawie znajdował przy tym zastosowanie art. 15zzs2 ustawy z dnia
2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,
przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz
wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, zgodnie z którym, jeżeli w sprawie
rozpoznawanej według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego postępowanie
dowodowe zostało przeprowadzone w całości, sąd może zamknąć rozprawę
i wydać orzeczenie na posiedzeniu niejawnym po uprzednim odebraniu od stron lub
uczestników postępowania stanowisk na piśmie. Zatem gdyby nawet stanowisko
uczestników było trafne na gruncie zasad ogólnych, to cytowany przepis należałoby
traktować jako wyjątek od art. 323 k.p.c. Wprost dopuszczał on bowiem zamknięcie
rozprawy i wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym. Okoliczność zmiany
składu sądu jest przy tym bez znaczenia. Skoro dopuszczalne jest orzekanie bez
rozprawy, to sam fakt zmiany sędziego sprawozdawcy nie powoduje, iż nowo
przydzielony sędzia musiałby posiedzenie jawne wyznaczyć na rozprawę tylko
dlatego, że wcześniej sprawę prowadził inny sędzia.
Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że
z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone
w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.
O kosztach nie orzeczono, gdyż wniosek w tym przedmiocie został powiązany
wyłącznie z przypadkiem oddalenia skargi kasacyjnej.
I CSK 2684/24
5
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak
w sentencji postanowienia.
Beata Janiszewska
[J.T.]
[SOP]
