I CSK 2326/24

I CSK 2326/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba 29 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym 29 sierpnia 2025 r. w Warszawie w sprawie z powództwa M.P. przeciwko G.P. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej G.P. od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 26 lutego 2024 r., XIX Ga 1094/22, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Wyrokiem z 26 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił apelację pozwanego G.P. od wyroku Sądu Rejonowego Katowice – Zachód w Katowicach z 10 sierpnia 2022 r. zasądzającego od pozwanego na rzecz powoda M.P. kwotę: (a) 73 750 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 2 grudnia 2017 r. do dnia zapłaty, (b) 150 euro wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 2 grudnia 2017 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu pożyczki; oddalającego wniosek powoda o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności i orzekającego o kosztach procesu. I CSK 2326/24 2 Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego G.P. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1, 3 i 4 k.p.c. W ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie zachodzi nieważność postępowania wobec pozbawienia go przez Sądy obu instancji możności obrony swoich praw poprzez pominięcie w ramach rygoru gospodarczego wnioskowanych przez skarżącego dowodów z osobowych źródeł dowodowych (art. 3989 § 1 pkt 3 w zw. z art. 386 § 2 w zw. z art. 379 pkt 5 w zw. z art. 4587 § 1 i 2 w zw. z art. 200 § 11 w zw. z art. 201 § 2 w zw. z art. 45810 k.p.c.). Ponadto, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie: „czy zapis zawarty w § 36 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu stanowi zapis na sąd polubowny skutkujący odrzuceniem pozwu w trybie art. 1165 § 1 k.p.c.?”. Niezależnie od powyższego, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, W sprawie brak jest bowiem jakiegokolwiek dowodu, z którego wynikałaby podstawa prawna i faktyczna roszczeń, a stosowanie trybu postępowania w sprawach gospodarczych Sądy obu instancji stosowały wybiórczo i tendencyjnie, co skutkowało całkowicie niezasadnym pominięciem wniosków dowodowych pozwanego, z jednoczesnym brakiem zastosowania do powoda rygorów z art. 45811 k.p.c. Ponadto, niezasadnie przyjęto że dokument stanowiący uznanie niewłaściwe stanowi wykazanie istnienia i treści stosunku prawnego, z dodatkowym mającym wpływ na wynik sprawy rażącym naruszeniem innych przepisów postępowania (art. 386 § 1 i 4 k.p.c., art. 299 k.p.c., art. 247 k.p.c., art. 2352 § 2 k.p.c. i art. 6 k.c.). Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania ewentualnie oddalenie skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy I CSK 2326/24 3 przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania prawa w każdej indywidualnej sprawie. Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do przyjęcia skargi do rozpoznania z uwagi na nieważność postępowania. Pozwany nie wykazał by strony zawarły zapis na sąd polubowny, nie było zatem podstaw do przyjęcia, że droga sądowa jest niedopuszczalna, a pozew powinien być z tej przyczyny odrzucony (art. 199 § 1 pkt 1 w zw. z art. 379 pkt 1 k.p.c. i art. 1165 § 1 k.p.c.). Nie ma też żadnych podstaw do przyjęcia by w sprawie doszło do nieważności postępowania z uwagi na pozbawienie pozwanego możliwości obrony swoich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy. Dotyczy ona zasadniczo przypadków, w których w następstwie wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej strona nie mogła brać lub nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem wyroku w danej instancji. Stwierdzenie, czy taki stan nastąpił, wymaga rozważenia, czy w konkretnej sprawie nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, czy uchybienie to miało wpływ na możność działania strony oraz, czy pomimo zaistnienia tych dwóch przesłanek strona mogła bronić swoich praw. Nie I CSK 2326/24 4 każde zatem naruszenie przepisów proceduralnych może być w ten sposób traktowane (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 4 września 1997 r., II CKN 302/97, niepubl.; z 19 listopada 1997 r., I PKN 377/97, OSNAPUS 1998, nr 17, poz. 509; z 12 grudnia 2000 r., II UKN 121/00, OSNAPUS 2002, nr 17, poz. 421; z 18 października 2001 r., IV CKN 478/00, niepubl.; z 17 stycznia 2002 r., I CK 166/02, niepubl.; z 6 listopada 2003 r., II CK 171/02, niepubl.; z 19 lipca 2012 r., II UK 336/11, niepubl.; z 19 lutego 2014r., V CSK 189/13, niepubl.; z 7 lipca 2016 r., I PK 39/16, niepubl., z 23 kwietnia 2015 r., V CSK 573/14, niepubl. i z 26 października 2016 r., III SK 75/15, niepubl.). Sytuacja taka w sprawie nie zachodzi oddalenie wniosków dowodowych nie jest bowiem pozbawieniem strony możności obrony swych praw i nie uzasadnia zarzutu nieważności postępowania (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 1974 r., II CR 155/74, OSPiKA 1975, z. 3, poz. 66 i z 20 sierpnia 2015 r., II CSK 637/14, niepubl. oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000 r., II UKN 121/00, OSNP 2002, nr 17 poz. 421). Wbrew przy tym stanowisku skarżącego przyczyną odmowy przeprowadzenia wnioskowanych przez niego dowodów był przede wszystkim ich brak związku z przedmiotem postępowania (k. 104 i strona 13 uzasadnienia Sądu Okręgowego), a nie wyłącznie stosowanie w sprawie przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych. W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia tych wymogów. Skarżący nie przeprowadził pogłębionego wywodu prawnego dla wykazania, że jego wątpliwości stanowią istotne zagadnienie prawne. Nie wykazał zatem, że w sprawie ujawniło się zagadnienie wykładnicze o problemowym czy I CSK 2326/24 5 precedensowym charakterze, którego wyjaśnienie wymagałoby zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało rozwojowi prawa. Ponadto rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego nie może się sprowadzać do odpowiedzi na wątpliwości, które można wyjaśnić za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze prostego stosowania przepisów (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK 4/15, niepubl.). Zgodnie z § 36 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej) uchwały Nr 403/2023 Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 7 grudnia 2023 r. (tekst. jedn. Adwok. 2023, nr 12, poz. 7 dalej: „Kodeks etyki adwokackiej”), ewentualne nieporozumienia między adwokatami powinny być rozstrzygane w pierwszej kolejności przez właściwe organy Adwokatury, a następnie przez stały sąd polubowny przy Naczelnej Radzie Adwokackiej lub sąd polubowny z wyłącznym udziałem adwokatów. Umowy spółek z udziałem adwokatów powinny natomiast zawierać odnośną klauzulę zapisu na sąd polubowny. Z treści przytoczonej regulacji wprost i jednoznacznie wynika, że z uwagi na doniosłość społeczną zawodu adwokata i dążenie do zapobiegania obniżania prestiżu tego zawodu, Kodeks etyki adwokackiej zaleca by adwokaci w przypadku nieporozumień między nimi rozstrzygali swoje spory we własnym gronie. Istotą tego rozwiązania jest doprowadzenie do zlikwidowania lub załagodzenia sporu na forum wewnętrznym przez organy samorządu adwokackiego, a jeżeli to nie będzie możliwe przez sąd polubowny. Czy zalecenie to - mające funkcję ochronną dla wizerunku zawodu adwokata - zostanie zrealizowane jest uzależnione od woli adwokatów będących w sporze, którzy dla poddania ich sprawy pod rozstrzygnięcie sądu polubownego muszą zrealizować wymogi, o których mowa w art. 1161 § 1 i art. 1162 k.p.c. Podkreślenia przy tym wymaga, że z Regulaminu Stałego Sądu Polubownego Adwokatury Polskiej powołanego uchwałą Nr 58/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada 2011 r. wprost wynika, że jest on właściwy, jeżeli strony są związane zapisem na ten Sąd Polubowny lub gdy strona pozwana I CSK 2326/24 6 po doręczeniu jej pozwu wyrazi zgodę na piśmie na właściwość tego Sądu (§ 2 Regulaminu stanowiącego załącznik do uchwały nr 58/2011). Z podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika natomiast, że powód zwrócił się do Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej o przeprowadzenie między stronami postępowania polubownego w zakresie zapłaty przez pozwanego kwoty 74 410 zł, ale skarżący nie wyraził zgody na wzięcie udziału w postępowaniu mediacyjnym. Mimo to po wniesieniu sprawy przez powoda na drogę postępowania sądowego, podniósł zarzut zapisu na sąd polubowny domagając się odrzucenia pozwu. Sąd pierwszej instancji postanowieniem z 14 stycznia 2022 r. oddalił jego wniosek w tym przedmiocie (k. 71), czego skarżący nie zakwestionował, nie wywodząc zażalenia od tego postanowienia. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący odniósł tę przyczynę kasacyjną do zarzutów naruszenia prawa ujętych w ramach podstaw skargi kasacyjnej, ale w przedstawionym uzasadnieniu wniosku brak jest takich argumentów, które wskazywałyby na rażące naruszenie prawa w ustalonym przez Sąd drugiej instancji i wiążącym Sąd Najwyższy I CSK 2326/24 7 w postępowaniu kasacyjnym stanie faktycznym sprawy (art. 3983 § 3 k.p.c. i art. 39813 § 2 k.p.c.). Jego ujęcie – powielające w znacznym zakresie uzasadnienie podstaw skargi - wskazuje, że skarżący traktuje skargę kasacyjną nie jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, a jako instrument pozwalający mu na kwestionowanie niesatysfakcjonującego go rozstrzygnięcia w trzeciej instancji, któremu to celowi postępowanie kasacyjne nie służy. Ponadto, skarżący w znacznym zakresie odwołuje się do uchybień procesowych Sądu pierwszej instancji w sytuacji, gdy skarga może odnosić się wyłącznie do naruszenia przepisów postępowania przez Sąd drugiej instancji (art. 3981 k.p.c.). Uzasadnienie przedstawione przez Sąd Okręgowy nie pozwala natomiast stwierdzić oczywistych i rażących uchybień, które mogłyby odpowiadać analizowanej przesłance. Sąd Okręgowy przytoczył podstawę faktyczną i prawną swojego rozstrzygnięcia i wyłuszczył swoją koncepcję rozstrzygnięcia sprawy. Szczegółowo umotywował, dlaczego nie podzielił zarzutów apelacji, w tym w szczególności zarzutu dotyczącego zaniechania przeprowadzenia zawnioskowanych przez skarżącego dowodów. O oczywistej zasadności skargi nie świadczy akceptacja przez Sąd Okręgowy pominięcia zgłoszonych przez skarżącego wniosków dowodowych, stwierdzenie bowiem, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy mieści się w kompetencjach Sądu meriti. Ocena wiarygodności i mocy dowodów jest podstawowym zadaniem sądu orzekającego, wyrażającym istotę sądzenia, a więc rozstrzygania kwestii spornych w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2004 r., II UK 80/04, niepubl. oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 30 października 2012 r., I UK 322/12, niepubl.). Ubocznie dostrzeżenia wymaga, że skarżący w podstawach skargi nie podniósł żadnych zarzutów naruszenia prawa materialnego dotyczących przedawnienia, uznania niewłaściwego, form oświadczenia woli, czy nadużycia prawa podmiotowego, ograniczając się do zgłoszenia zarzutu naruszenia art. 6 k.c. Odnoszenie się zatem do tych kwestii w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi I CSK 2326/24 8 do rozpoznania jest bezprzedmiotowe. Sąd Najwyższy jest bowiem w postępowaniu kasacyjnym związany podstawami skargi i nie może wykraczać poza te granice (art. 39813 § 1 k.p.c.). O oczywistej zasadności skargi nie może zatem świadczyć błędna wykładnia czy zastosowanie przepisów, których w podstawach skargi nie przytoczono. Sąd Najwyższy nie jest także uprawiony do wyprowadzania podstaw kasacyjnych z wywodów zamieszczonych dopiero w uzasadnieniu skargi (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 2 lipca 2015 r., V CSK 624/14, niepubl.). Przytoczenie natomiast w podstawie skargi kasacyjnej art. 6 k.c. bez wskazania przepisów prawa, z którego wynikało dochodzone żądanie jest niewystarczające (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 1997 r. I PKN 375/97, OSNAPiUS 1998, nr 18, poz. 537). Ponadto, skarżący przy konstrukcji skargi kasacyjnej nie uwzględnił, że jest ona instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.). Skarżący zasad tych nie respektuje wskazując w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, że powód nie wykazał by strony łączyła umowa pożyczki, a przedstawione w sprawie dowody nie wykazują istnienia między stronami takiego stosunku prawnego, mimo że Sądy meriti w oparciu o ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (233 § 1 k.p.c.) poczyniły odmienne ustalenia faktyczne, wiążące Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym. W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy, że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie stosowania prawa, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. I CSK 2326/24 9 [A.T.] [r.g.]