I CSK 3858/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
18 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku L.B., R.B., S.B., E.F., A.J., E.Z.
z udziałem Gminy Miasto D.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej Gminy Miasto D.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Rzeszowie
z 7 marca 2023 r., V Ca 866/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża uczestnika Gminę Miasto D. obowiązkiem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego poniesionych przez
wnioskodawcę L.B., pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi
sądowemu.
(A.G.)
UZASADNIENIE
Określone w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia
w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli
skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez
I CSK 3858/23
2
powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym,
które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą mogły stanowić
podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych
jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii
przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego w
Rzeszowie z 7 marca 2023 r. (sygn. akt V Ca 866/22), pełnomocnik uczestnika
Gminy Miasta D. wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania, powołując się na
przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., tj. jej oczywistą zasadność.
Odnosząc się do tak sformułowanego wniosku, należy wskazać, że
przyczyna kasacyjna w postaci „oczywistej zasadności skargi” zachodzi wówczas,
kiedy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima facie,
bez głębszej analizy prawnej. Chodzi zatem o szczególne, kwalifikowane przypadki
naruszenia prawa przez sąd drugiej instancji, dostrzegalne w sposób oczywisty dla
przeciętnego prawnika – a więc o sytuację, w której wyrok (lub postanowienie, w
zależności od charakteru sprawy) może być uznany za błędny lub wadliwy. Dotyczy
to jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym
sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym
polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w
orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał,
względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym
stanie faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć
jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza,
wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na
tym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu
przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z
17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19). Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania powinno natomiast zawierać odpowiedni wywód prawny
wykazujący, z odwołaniem się do stanowisk wyrażonych w orzecznictwie sądów
czy też poglądów przedstawicieli nauki prawa, że sąd drugiej instancji naruszył
przepisy prawa w sposób oczywisty w wyżej wyjaśnionym znaczeniu oraz że to
I CSK 3858/23
3
uchybienie czyni skargę oczywiście uzasadnioną. Trzeba podkreślić, że przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych
z art. 3989 § 1 k.p.c.) nie powinno doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw
kasacyjnych. Zgodnie bowiem z art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. oraz art. 3984 § 2 k.p.c.,
skarga kasacyjna powinna zawierać, w szczególności, autonomiczny i
wyodrębniony element konstrukcyjny w postaci przytoczenia podstaw kasacyjnych
wraz z ich uzasadnieniem. Podstawy kasacyjne (z art. 3983 § 1 k.p.c.) i
wypełniające je zarzuty determinują zakres kontroli kasacyjnej (art. 39813 § 1
k.p.c.), a ich uzasadnienie służy wskazaniu jurydycznych argumentów
przemawiających za niezgodnością zaskarżonego orzeczenia z przepisami prawa
objętymi zarzutami skargi. Uzasadnienie to powinno być wyodrębnione w sposób
redakcyjny i merytoryczny wśród pozostałych elementów skargi (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2016 r., IV CSK 525/15). Badanie
podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia ma przy tym następczy charakter i
warunkowane jest uprzednim pozytywnym zweryfikowaniem motywów
przemawiających za przyjęciem skargi do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
Zakres badania sprawy w ramach przedsądu nie pozwala Sądowi Najwyższemu na
ocenę na tym etapie postępowania zasadności zarzutów postawionych w skardze
kasacyjnej. Z tego względu powołanie się na przyczynę w postaci oczywistej
zasadności skargi nie może być sformułowane w sposób wymagający takiej oceny,
lecz powinno koncentrować się na argumentacji prawnej odrębnej w stosunku do
merytorycznej motywacji skargi i zmierzającej do wykazania „oczywistości” w
rozumieniu powołanego przepisu (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 25
stycznia 2018 r., IV CSK 420/17).
W ocenie Sądu Najwyższego, w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania skarżący nie powołał argumentów, które mogłyby
świadczyć, że w sprawie doszło do oczywistego naruszenia prawa oraz, że w
wyniku takiego naruszenia zapadło w Sądzie drugiej instancji orzeczenie
oczywiście wadliwe. W uzasadnieniu tego wniosku wskazano na oczywistą
zasadność skargi, przy czym skarżący powołał jedynie postanowienie Sądu
Najwyższego z 29 maja 2017 r., sygn. V CSK 667/16, w którym wyjaśniono, na
czym polega przesłanka „oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej. Orzeczenie to
I CSK 3858/23
4
ma charakter definicyjny i ogólny – w szczególności nie zostało przez skarżącego
powiązane z ustalonym stanem faktycznym niniejszej sprawy, ani nie stanowi
przykładu uchybienia, które mogłoby zostać uznane za oczywiste w rozumieniu art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Skarżący ograniczył się do przytoczenia fragmentu
wskazanego orzeczenia, nie przedstawiając żadnego samodzielnego wywodu
prawnego, który w sposób przekonujący wykazywałby istnienie przesłanki
„oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej. W istocie uzasadnienie wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadza się do powtórzenia zarzutów
kasacyjnych, bez ich osadzenia w kontekście przesłanki przedsądu. Skarżący nie
wskazał, które z typowych uchybień uznawanych w orzecznictwie za „oczywiste” –
takich jak zastosowanie nieobowiązującego przepisu, wykładnia sprzeczna z
jednolitą linią orzeczniczą czy oczywiście błędne zastosowanie przepisu do
ustalonego stanu faktycznego – miałyby wystąpić w niniejszej sprawie, ani nie
wykazał, że którakolwiek z tych sytuacji miała miejsce. Skarżący nie wykazał, że w
sprawie doszło do oczywistego naruszenia prawa, ani że zapadło orzeczenie
oczywiście wadliwe. Powiązanie przesłanki „oczywistej zasadności” wyłącznie z
zarzutami naruszenia prawa materialnego i procesowego, przy jednoczesnym
powieleniu w znacznej części uzasadnienia wniosku podstaw skargi, bez
wskazania rażącego uchybienia w odniesieniu do ustalonego przez sąd drugiej
instancji i wiążącego w postępowaniu kasacyjnym stanu faktycznego (art. 3983 § 3 i
art. 39813 § 2 k.p.c.), prowadzi do wniosku, że skarga została potraktowana nie jako
nadzwyczajny środek zaskarżenia, lecz jako instrument służący kwestionowaniu
niesatysfakcjonującego rozstrzygnięcia w trzeciej instancji, któremu to celowi
postępowanie kasacyjne nie służy (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z
29 sierpnia 2025 r., I CSK 2326/24). Zarzuty dotyczące wykładni art. 172 § 1 i § 2
k.c., pominięcia art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. oraz naruszenia art. 3271 § 1 i
§ 2 k.p.c. wymagają pogłębionej analizy prawnej, oceny materiału dowodowego
oraz ustaleń faktycznych, w tym m.in. charakteru posiadania nieruchomości,
statusu działek jako drogi publicznej, treści uchwał organów administracji oraz
dokumentów wywłaszczeniowych. Ich znaczenie dla rozstrzygnięcia nie jest
oczywiste i może być oceniane dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania.
Tymczasem, jak to już wyjaśniono, przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do
I CSK 3858/23
5
rozpoznania mają charakter autonomiczny i powinny być wykazane w sposób
niezależny od zarzutów kasacyjnych, których zasadność podlega ocenie dopiero po
pozytywnym przejściu etapu przedsądu (por. m.in. postanowienie Sądu
Najwyższego z 24 stycznia 2020 r., IV CSK 440/19). Końcowy fragment
uzasadnienia wniosku – dotyczący braku wyjaśnienia, czy i jakie znaczenie dla
oceny charakteru posiadania miało niezagospodarowanie nieruchomości Skarbu
Państwa przed 1990 r. – stanowi rozwinięcie zarzutu procesowego. Choć wykracza
on poza prostą prezentację podstaw kasacyjnych, nie został przedstawiony w
sposób, który pozwalałby uznać uchybienie za oczywiste, rażące i dostrzegalne
prima facie. W odniesieniu do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu
naruszenia art. 3271 § 1 i § 2 k.p.c. należy dodatkowo zauważyć, że przepis ten
dotyczy uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji (ma on zastosowanie
odpowiednio poprzez art. 13 § 2 k.p.c. do uzasadnienia postanowienia w
postępowaniu nieprocesowym), a do uzasadnienia wyroku (odpowiednio
postanowienia w postępowaniu nieprocesowym) sądu drugiej instancji mógłby mieć
zastosowanie jedynie poprzez art. 391 § 1 k.p.c., którego w skardze kasacyjnej nie
powołano. Ponadto uzasadnienie wyroku (odpowiednio postanowienia w
postępowaniu nieprocesowym) sądu drugiej instancji zawiera odrębną regulację
zawartą w art. 387 § 21 k.p.c. nie dostrzeżoną przez skarżącego. Dlatego też Sąd
Najwyższy przyjął, że uczestnik nie wykazał w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania, że zachodzi wskazana w niej ustawowa
przyczyna uzasadniająca jej przyjęcie.
Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą
Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.
39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
Z tych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego – na wniosek zawarty w odpowiedzi
na skargę kasacyjną wnioskodawcy L.B. – orzeczono na podstawie art. 108 § 1
k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. z uwzględnieniem
normy zawartej w art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 k.p.c. i art. 13 §
I CSK 3858/23
6
2 k.p.c., obciążając nimi uczestnika, który przegrał sprawę w postępowaniu
kasacyjnym.
(A.G.)
[a.ł]
Dariusz Dończyk
