Art. 247 Kodeksu postępowania cywilnego wskazuje na szczególne zasady dotyczące dopuszczalności dowodu ze świadków lub z przesłuchania stron w sprawach związanych z dokumentem obejmującym czynność prawną. Przepis wyraźnie określa, że taki dowód może być zastosowany wyłącznie między uczestnikami tej czynności i tylko w wyjątkowych okolicznościach. Po pierwsze, musi to być sytuacja, w której dowód ten nie prowadzi do obejścia przepisów o formie czynności prawnej, które są zastrzeżone pod rygorem nieważności. Innymi słowy, niedopuszczalne jest, by świadkowie lub strony usiłowały zmienić lub uzupełnić formę czynności sprzecznie z wymogami określonymi w przepisach materialnych prawa. Po drugie, sąd musi ocenić, że z powodu szczególnych okoliczności sprawy dopuszczenie takiego dowodu jest konieczne. Przepis zatem wprowadza rygorystyczne kryteria zarówno przedmiotowe, jak i proceduralne na dopuszczalność tego typu dowodu.
Przepis ma zastosowanie w sytuacjach, gdy pomiędzy stronami postępowania istnieje dokument formalny dokonujący czynności prawnej, a pomimo jego istnienia jedna ze stron chce powołać dowód z zeznań świadków lub przesłuchania stron, który mógłby zaprzeczyć lub wykraczać poza treść dokumentu. Zasadą jest, że dokument formalny wiąże strony i stanowi podstawę rozstrzygnięcia, jednak Art. 247 KPC przewiduje wyjątki, które pozwalają na uchylenie tej reguły w celu zapobieżenia ewentualnemu naruszeniu prawa lub ochrony praw stron w wyjątkowych okolicznościach. Zawsze też musi to dotyczyć uczestników czynności prawnej, co ogranicza zakres swobody dowodowej w sprawie.
Przykładowo, wyobraźmy sobie sytuację, w której dwie strony zawarły umowę w formie pisemnej wymaganej przez prawo pod rygorem nieważności, ale w treści dokumentu omyłkowo lub niepełnie został określony przedmiot świadczenia. Jedna ze stron chce powołać świadków, którzy opiszą faktyczne ustalenia między stronami dokonane podczas zawierania umowy, aby uzupełnić lub wyjaśnić dokument. Sąd może dopuścić taki dowód tylko wtedy, gdy nie naruszy to wymogów formy czynności prawnej i uzna, że ze względu na okoliczności (np. błąd pisarski, ważne interesy stron) jest to konieczne dla prawidłowego rozstrzygnięcia.
Często spotykane błędy przy stosowaniu art. 247 KPC polegają na nadużywaniu możliwości powołania dowodu z zeznań świadków w sprawach, w których dokument jest kompletny i prawidłowy oraz forma czynności została zachowana. Czasem strony próbują omijać obowiązujące wymagania formalne, twierdząc, że świadkowie potwierdzą inny zamiar lub treść czynności. Należy podkreślić, że przepis ten ma charakter restrykcyjny i chroni stabilność oraz bezpieczeństwo obrotu prawnego przez poszanowanie formy dokumentu. W razie wątpliwości co do szczegółów tej regulacji oraz jej zastosowania w konkretnej sprawie, wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem specjalizującym się w postępowaniu cywilnym.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
