Artykuł 246 Kodeksu postępowania cywilnego wskazuje zasady dowodzenia dokonania czynności prawnej, która wymaga zachowania formy pisemnej ze względu na ustawę lub umowę stron. Norma przewiduje, że pomimo braku pisemnego dokumentu potwierdzającego czynność, dopuszcza się dowód z zeznań świadków lub z przesłuchania stron uczestniczących w tej czynności, pod warunkiem że dokument ten został zagubiony, zniszczony albo odebrany przez osobę trzecią. Dodatkowo, jeśli forma pisemna była wymagana wyłącznie dla celów dowodowych, dopuszczalne jest stosowanie tego dowodu nie tylko gdy dokument został utracony, ale również w innych sytuacjach przewidzianych w kodeksie cywilnym.
Przepis znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy przepisy prawa lub umowa wskazują, że dana czynność prawna musi przybrać formę pisemną, a strona dochodząca swoich praw nie posiada oryginalnego dokumentu. Chodzi głównie o znoszenie przeszkód dowodowych, które pojawiają się w przypadku braku fizycznego nośnika umowy lub innego dokumentu. Warunkiem jest, by dokument zostały utracony wskutek zdarzeń losowych lub działań osób trzecich, co uniemożliwia jego przedstawienie. Dodatkowo, w przypadku gdy forma pisemna nie jest wymagana z mocy prawa, lecz tylko dla celów dowodowych, dodatkowe sytuacje przewidziane w kodeksie cywilnym również otwierają możliwość posłużenia się dowodem z zeznań.
Przykładowo, jeżeli dwie strony zawarły umowę sprzedaży na piśmie, ale oryginalny dokument został przez przypadek zniszczony w pożarze, to mimo braku pisemnego potwierdzenia, strony mogą zeznawać na temat zawarcia tej umowy, a także mogą zostać przesłuchani świadkowie, którzy znali okoliczności czynności. Dzięki temu sąd ma możliwość ustalenia faktycznego dokonania czynności prawnej pomimo braku dokumentu. Jest to szczególnie istotne w praktyce, gdy przy braku oryginału trudno jest wykazać zawarcie czynności będącej podstawą roszczeń lub obrony.
Często pojawiają się nieporozumienia dotyczące granic dopuszczalności takiego dowodu. W praktyce bywają sytuacje, gdy strony próbują posłużyć się dowodem z zeznań mimo, że dokument nadal istnieje i mógłby być przechowywany. Ustawodawca jednak wyraźnie wskazał, że ta możliwość dotyczy tylko sytuacji utraty dokumentu na wskazanych w przepisie zasadach. Ponadto należy pamiętać, że jeśli forma pisemna była wymagana wyłącznie dla celów dowodowych, istnieją dodatkowe regulacje kodeksu cywilnego, które należy uwzględnić przy dopuszczaniu dowodu z zeznań. Artykuł 246 KPC zatem łagodzi rygory formy pisemnej w konkretnych sytuacjach, ale nie znosi jej całkowicie. W indywidualnych sprawach zaleca się konsultację z prawnikiem, by właściwie ocenić możliwość i zakres stosowania tego przepisu.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
