I CNP 119/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska
25 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie ze skargi A.R. o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie
z 3 września 2021 r., V Ga 168/21 (V WSC 2/23),
wydanego w sprawie z powództwa Gminy B. - Zarząd Mieniem Komunalnym w B.
przeciwko A.R.
o zapłatę,
odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania i zasądza od
pozwanej na rzecz powódki koszty postępowania kasacyjnego w
kwocie 1800 (jeden tysiąc osiemset) zł z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 3 września 2021 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie zmienił wyrok Sądu
Rejonowego w Częstochowie z 10 marca 2021 r. w ten sposób, że utrzymał w
mocy bliżej opisane nakazy zapłaty wydane w postępowaniu nakazowym i
zasądzające od pozwanej A.R. na rzecz powoda Gminy B. odpowiednio kwoty
5 766,58 zł i 11 496,08 zł z bliżej opisanymi odsetkami i kosztami postępowania.
I CNP 119/23
2
Sprawa dotyczyła dochodzonego przez wynajmującego od najemcy czynszu najmu
bliżej opisanego lokalu użytkowego.
Pozwana wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem tego
prawomocnego wyroku, zarzucając naruszenie art. 662 § 1 k.c., 684 k.c. w zw. z
art. 664 § 2 k.c., art. 355 § 2 k.c., art. 703 § 3 w zw. z art. 70 § 1 k.c., art. 673 § 3
k.c. w zw. z art. 60 k.c. i art. 244 k.p.c. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że
zaskarżony wyrok jest niezgodny z tymi przepisami. Podniosła, że przez jego
wydanie została jej wyrządzona szkoda w kwocie 29 892,06 zł, zaś wzruszenie
prawomocnego wyroku w drodze innych środków nie było i nie jest możliwe,
albowiem w sprawie o czynsz najmu lokalu nie przysługuje skarga kasacyjna, brak
jest także podstaw do wznowienia postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku jest
nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego celem jest uzyskanie prejudykatu
umożliwiającego dochodzenie roszczeń odszkodowawczych od Skarbu Państwa za
szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego, uwzględniającym poglądy nauki prawa i
orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, przyjmuje się jednolicie, że wyrokiem
niezgodnym z prawem - w rozumieniu art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 4171 § 2
k.c.- jest orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi
różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo
wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego
zastosowania prawa (zob. orzeczenia Sądu Najwyższego z 31 marca 2006 r., IV
CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17; z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007,
nr 2, poz. 35; z 3 czerwca 2009 r., IV CNP 18/09 oraz z 5 września 2008 r., I CNP
27/08). Niezgodność z prawem powodująca powstanie odpowiedzialności
odszkodowawczej Skarbu Państwa musi mieć charakter kwalifikowany,
elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu można
przypisać cechy bezprawności. Tę wykładnię podzielił Trybunał Konstytucyjny,
orzekając w wyroku z 27 września 2012 r. (Sk 4/11, OTK-A 2012/8/97, Dz.U.2012,
I CNP 119/23
3
poz.1104), że art. 4241 § 1 k.p.c. rozumiany w ten sposób, że skarga o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji
przysługuje tylko wtedy, kiedy niezgodność ta jest oczywista, rażąca i przybiera
postać kwalifikowaną, jest zgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej. W świetle przedstawionego stanowiska judykatury, bezprawność
judykacyjną, o której mowa w przywołanym 4241 § 1 k.p.c., należy zatem
definiować w sposób autonomiczny, węższy od tradycyjnie rozumianej
bezprawności w dziedzinie odpowiedzialności cywilnej, z uwzględnieniem specyfiki
sądowego stosowania prawa, istoty władzy sądowniczej i niezawisłości
sędziowskiej (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 17 maja 2006 r.,I CNP 14/06; z 28
marca 2007 r., II CNP 124/06; z 14 kwietnia 2008 r., II BP 62/07; z 25 marca 2009
r., V CNP 93/08; z 3 czerwca 2009 r., IV CNP 116/08 oraz z 20 stycznia 2011 r.,I
BP 4/10).
Ze względu na nadzwyczajny charakter tego środka prawnego oraz jego
funkcję, skarga musi spełniać wysokie wymagania formalne, które podzielić należy
na wymogi stawiane pismu procesowemu (art. 4245 § 2 k.p.c.), których ewentualne
wadliwości podlegają naprawieniu oraz wymogi konstrukcyjne skargi (art. 4245 § 1
k.p.c.), których braki nie podlegają sanacji, lecz powodują obligatoryjne odrzucenie
skargi a limine na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. Skargi te, podobnie jak skargi
kasacyjne, podlegają wstępnej kontroli przewidzianej w art. 4249 k.p.c., której celem
jest wyeliminowanie skarg oczywiście bezzasadnych, co do których na pierwszy
rzut oka, bez konieczności wnikliwej analizy prawnej, widoczna jest perspektywa
ich oddalenia. Podobnie, jak w przypadku skarg kasacyjnych, podstawą skargi o
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku, nie mogą być zarzuty
dotyczące oceny dowodów lub ustaleń stanowiących podstawę faktyczna
zaskarżonego orzeczenia (art. 4244 zd. 2 k.p.c.) Nieskuteczne są zatem także te
podstawy procesowe lub materialnoprawne skargi, które, w istocie, maskują zarzuty
skarżącego do oceny dowodów i ustaleń faktycznych Sądu drugiej instancji i do
nich się odnoszą. Tego rodzaju sytuacja występuje w tej sprawie, albowiem Sąd
Okręgowy orzekł reformatoryjnie, dokonując własnej oceny dowodów i własnych,
odmiennych od Sądu Rejonowego, ustaleń faktycznych i na nich opierając
subsumcję wskazanych w skardze norm prawa materialnego. Kwestie, czy
I CNP 119/23
4
najmowany przez pozwaną lokal miał wady fizyczne zawinione przez powoda, czy
był lokalem zdatnym do umówionego użytku, jakie prawa i obowiązki obciążały
każdą ze stron umowy najmu, czy pozwana, jako przedsiębiorca, dochowała
staranności przy podjęciu decyzji o wyborze tego lokalu jako miejsca prowadzenia
działalności gospodarczej, przy podjęciu decyzji o jego wynajęciu i przy zawarciu
umowy z powodem należą do sfery ustaleń faktycznych czynionych na podstawie
oceny zebranego w sprawie materiału i uwzględnionych następnie przez Sąd meriti
przy stosowaniu adekwatnych norm prawa materialnego.
Oczywista bezzasadność skargi w rozumieniu art. 4249 k.p.c., zachodzi
wówczas, gdy przywołane podstawy skargi już prima facie pokazują, że nie ma
możliwości ich uwzględnienia, ponieważ nie miały miejsca, albo nie mogły mieć
wpływu na treść orzeczenia. Nie ma zatem potrzeby prowadzenia szerokiej analizy
prawnej i dokonywania pogłębionego badania trafności zaskarżonego orzeczenia w
odniesieniu do zastosowania prawa i jego wykładni. Ocena zasadności skargi
polega niejako na antycypowaniu roli sądu, który orzekałby co do istoty sprawy z
powództwa skarżącego o wynagrodzenie szkody wyrządzonej wydaniem
prawomocnego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 kwietnia
2015 r., V CNP 57/14).W sytuacji, gdy z bezpośredniego oglądu sprawy wynika już,
że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
byłaby oddalona, należy przyjąć, że jest ona oczywiście bezzasadna w rozumieniu
art. 4249 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2014 r., I
BP 10/13).
W tej sytuacji, orzeczono, jak w sentencji (art. 4249 k.p.c. i art. 108 w zw. z
art. 39821 k.p.c.).
(A.D.)
[a.ł]
I CNP 119/23
5
