V KZ 54/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 10 grudnia 2025 r.
SSN Tomasz Artymiuk
w sprawie T.L. (poprzednio M.W.)
o wznowienie postępowania,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 10 grudnia 2025 r.
zażalenia skazanego
na zarządzenie sędziego Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2025 r., V KO
175/25, o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania sporządzonego
osobiście przez skazanego jako niedopuszczalnego z mocy ustawy,
na podstawie art. 437 § 1 k.p.k.
postanowił
utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie.
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 22 września 2025 r. skazany T.L. (poprzednio M.W.) zwrócił
się do Sądu Najwyższego z sygnalizacją wystąpienia bezwzględnej przyczyny
odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postępowaniu wykonawczym
zakończonym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 kwietnia 2023
r., sygn. akt II AKzw 389/23, którym to orzeczeniem zmieniono postanowienie Sądu
Okręgowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 24 marca 2023 r., sygn. akt III Kow
227/23/wz i odmówiono skazanemu M.W. (obecnie T.L.) warunkowego
V KZ 54/25
2
przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty orzeczonych wobec niego kar 25 lat
pozbawienia wolności i 6 miesięcy pozbawienia wolności.
Zarządzeniem sędziego Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2025 r.,
V KO 175/25, na podstawie art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k. i art. 429 §
1 k.p.k. w zw. z art. 24 § 1 k.k.w., odmówiono przyjęcia wniosku T.L. o wznowienie
postępowania jako niedopuszczalnego z mocy ustawy.
Zarządzenie to zaskarżył skazany. We wniesionym zażaleniu
zakwestionował oparcie się przez Sąd Najwyższy o przepis art. 540 § 1 k.p.k., a
pominięcie treści art. 542 § 1 i 3 k.p.k. Wskazał, że podstawą faktyczną jego
wniosku o wznowienie było wydanie przez Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowienia
w składzie nienależycie obsadzonym, bowiem z udziałem sędziego powołanego na
urząd sędziego tego Sądu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej
w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., o zmianie ustawy o Krajowej
Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3),
natomiast uzasadniając podstawę prawną swojego środka odwoławczego powołał
się na orzecznictwo: Sądu Najwyższego, tj. uchwałę połączonych Izb: Cywilnej,
Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-
4110-1/20, OSNK z 2020 r., z. 2, poz. 7 – uwaga SN) i postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21 oraz organów
międzynarodowych – wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23
listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21) i wyrok Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 4 września 2025 r., C-225/22.
W konkluzji wniósł o rozpoznanie jego zażalenia przez Sąd Najwyższy w
składzie 3 sędziów, uchylenie zaskarżonego zarządzenia, wznowienie
postępowania i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
Apelacyjnemu w Łodzi albo przekazanie sprawy do innego sądu równorzędnego w
innej apelacji z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zażalenia konieczne jest, z
uwagi na wnioski skarżącego, wskazanie powodu rozpoznania środka
odwoławczego przez Sąd Najwyższy w składzie jednego sędziego a nie jak to
postulował skazany w składzie 3 sędziów. Taki sposób procedowania wynika
V KZ 54/25
3
wprost z przepisu art. 530 § 3 k.p.k., który stosuje się odpowiednio w postępowaniu
o wznowienie postępowania – zob. art. 545 § 1 k.p.k. Zgodnie z tą regulacją, na
zarządzenie, o którym mowa w art. 530 § 2 k.p.k. (o odmowie przyjęcia kasacji, a w
postępowaniu wznowieniowym – o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie
postępowania) zażalenie przysługuje do Sądu Najwyższego, a Sąd ten zażalenie
rozpoznaje jednoosobowo – art. 530 § 3 zd. drugie k.p.k. Od zasady tej ustawa nie
przewiduje żadnych wyjątków.
Natomiast odnosząc się do argumentacji skarżącego zawartej w
uzasadnieniu środka odwoławczego stwierdzić należy, że jest ona całkowicie
chybiona.
Skazany powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Trybunałów
w Strasburgu i Luksemburgu, które zresztą Sąd Najwyższy w tym składzie również
akceptuje, zupełnie pomija przyczynę wydania w niniejszej sprawie zarządzenia o
odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania. Powodem tej decyzji
procesowej, co w sposób jednoznaczny wynika z podstawy prawnej zarządzenia i
jego pisemnych motywów, było bowiem stwierdzenie, że wniosek o wznowienie
postępowania zakończonego postanowieniem o odmowie udzielenia warunkowego
przedterminowego zwolnienia jest niedopuszczalny z mocy ustawy.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że rozpoznanie każdego wniosku o
wznowienie postępowania, w tym również zawierającego sygnalizację potrzeby
orzekania przez sąd wznowieniowy z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.), musi poprzedzać
badanie dopuszczalności takiego wniosku (sygnalizacji) – art. 545 § 1 k.p.k. w zw.
ze stosowanymi odpowiednio przepisami art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 in
fine k.p.k., gdyż wyłącznie wniosek (sygnalizacja) dopuszczalny podlega
merytorycznej ocenie.
W świetle art. 540 k.p.k. wznowienie dotyczy tylko "postępowania sądowego
zakończonego prawomocnym orzeczeniem". Wszelkie zatem podstawy
wznowieniowe, w tym także i ta określona w art. 542 § 3 k.p.k. – na co trafnie
zwrócono uwagę w zaskarżonym zarządzeniu – dotyczą tylko takiego
postępowania. Stanowi je zaś postępowanie w przedmiocie procesu, a więc
dotyczące odpowiedzialności karnej określonej osoby, w tym i dopuszczalności
procedowania w tej materii. Od tej reguły istnieją wszelako wyjątki. Sąd Najwyższy
V KZ 54/25
4
wielokrotnie dopuszczał wznowienie postępowania także i do innych kategorii
orzeczeń. Wskazywał chociażby na dopuszczalność wznowienia postępowania
prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za
nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na
rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 442) i to
zarówno postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia, jak również
postępowania o przyznanie odszkodowania i zadośćuczynienia, prowadzonego na
podstawie tej ustawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 września
2003 r., III KO 26/03; z dnia 7 grudnia 2004 r., III KO 17/04), czy też postępowania
w przedmiocie odpowiedzialności Skarbu Państwa za niesłuszne skazanie lub
pozbawienie wolności przez zatrzymanie, czy tymczasowe aresztowanie,
postępowania lustracyjnego prowadzonego w oparciu o ustawę z dnia 11 kwietnia
1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub
współpracy z nimi (Dz. U. z 1999 r. Nr 42, poz. 428) – zob. postanowienie Sądu
Najwyższego: z dnia 21 kwietnia 2005 r., II KO 59/04, OSNKW 2005, nr 5-6, poz.
56), a wreszcie postępowania zakończonego postanowieniem o oddaleniu wniosku
o wznowienie postępowania lub postanowieniem o oddaleniu kasacji (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., II KO 73/22).
W doktrynie od dawna podkreśla się także możliwość wznowienia
postępowania również w odniesieniu do postępowań ubocznych, a więc co do
innego niż zasadniczy nurt procesu, ale co najwyżej takich, które mają
autonomiczny charakter względem tego nurtu, a więc nie są z nim związane (M.
Biłyj, M. Murzynowski: Wznowienie postępowania karnego w PRL w świetle prawa i
praktyki, Warszawa 1980 r., s. 59 - 60). Taki charakter ma postępowanie
wykonawcze, z tym, że wznowienie postępowania w postępowaniu wykonawczym
jest dopuszczalne tylko w zakresie przekraczającym możliwości zmiany
postanowień na podstawie art. 24 § 1 k.k.w. Przepis ten przewiduje szczególny tryb
kontroli i wzruszenia orzeczeń wydanych na podstawie przepisów kodeksu karnego
wykonawczego, ograniczony jednak do badania wyłącznie okoliczności faktycznych,
nowych lub nieznanych sądowi w chwili orzekania. Nie może więc służyć do
korygowania błędów prawnych, co oznacza, że wznowienie postępowania w
odniesieniu do postępowania wykonawczego może nastąpić tylko w wypadkach,
V KZ 54/25
5
których dotyczy art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 540 § 2 i 3 k.p.k., jak również na
podstawie art. 542 § 3 k.p.k. (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 21
marca 1996 r., III KRN OSNKW 1996, z. 5-6, poz. 26; z dnia 14 grudnia 2004 r., IV
KO 35/04; z dnia 15 kwietnia 2010 r., III KO 23/10; K. Postulski, Glosa do
postanowienia SN z dnia 5 lutego 2003 r., V KK 241/02, PS 2004, nr. 2, s.159), nie
zaś na podstawie art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.
Oczywiste jest przy tym - z racji przytoczonej już treści art. 540 § 1 k.p.k. - że
ograniczeniem możliwości wznowienia postępowania toczącego się w ramach
postępowania wykonawczego jest wymóg, aby dotyczyło ono orzeczenia
kończącego to postępowanie sądowe. Takim będzie to, które definitywnie zamyka
rozpoznanie danej kwestii i przez to mające cechy trwałości. W orzecznictwie i w
piśmiennictwie podkreśla się, iż na gruncie postępowania wykonawczego
orzeczeniem (postanowieniem) kończącym postępowanie jest takie, które
powoduje trwałe przekształcenie sposobu lub trybu wykonywania kary lub innego
środka (por. Z. Doda, Rewizja nadzwyczajna w polskim procesie karnym,
Warszawa 1972, s. 132 - 133; W. Grzeszczak, Kasacja w prawie karnym,
Warszawa 1996, s. 23, A. Herzog, Glosa do postanowienia SN z dnia 16 września
2008 r., sygn. IV KO 108/08, Pr. i Pr., 2009, nr 5, s.174; postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 26 maja 2004 r., V KK 64/04; z dnia 3 września 2015 r., V KO
43/15; z dnia 6 września 2018 r., III KO 76/18).
O ile więc, co zasadnie podkreślono w zaskarżonym zarządzeniu, możliwe
jest wznowienie postępowania zakończonego udzieleniem warunkowego
przedterminowego zwolnienia oraz odwołaniem warunkowego zwolnienia, gdyż
postanowienia w tym przedmiocie są orzeczeniami kończącymi postępowanie
sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. (również w świetle przesłanek z art. 542 §
3 k.p.k.), bowiem trwale przekształcają sposób i tryb wykonania kary, o tyle
postanowienie o odmowie udzielenia warunkowego przedterminowego zwolnienia
takiego atrybut „orzeczenia kończącego postępowanie” nie posiada, a to z uwagi na
treść art. 161 § 3 i 4 k.k.w.
Tej, trafnie wskazanej w zarządzeniu podstawy prawnej wydanej decyzji
procesowej, autor zażalenia w swoim środku odwoławczym nie podważył.
Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.
V KZ 54/25
6
[WB]
[a.ł]
