V KZ 25/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 sierpnia 2026 r.
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
w sprawie S. K. ,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 19 sierpnia 2026 r.,
zażalenia obrońcy na postanowienie Sądu Okręgowego w Słupsku
z dnia 8 kwietnia 2026 r., VI Ka 329/25,
o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku Sądu
odwoławczego z uzasadnieniem,
na podstawie art. 437 § 2 k.p.k.,
p o s t a n o w i ł
uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Słupsku.
UZASADNIENIE
Skazany S. K. wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia
wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 5 lutego 2026
r., VI Ka 329/25, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Lęborku z dnia
24 marca 2025 r., II K 246/24, skazującego go za czyn z art. 197 § 1 k.k. na karę 4
lat pozbawienia wolności. W uzasadnieniu podniósł, że w dacie złożenia wniosku –
w dniu 16 marca 2026 r. – dowiedział się, że dotychczas reprezentujący go obrońca
z urzędu nie złożył wniosku o uzasadnienie wyroku. Wskazał, że jest zaskoczony
tym zaniedbaniem i zamyka mu to drogę do wniesienia kasacji.
V KZ 25/26
2
Sąd Okręgowy w Słupsku postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2026 r., VI Ka
329/25, nie uwzględnił powyższego wniosku. Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z
art. 84 § 1 i 2 k.p.k. zakres czasowy pełnomocnictwa, w którym obrońca
wyznaczony z urzędu obowiązany jest do podejmowania działań obrończych, został
ustalony na moment prawomocnego zakończenia postępowania. Później obrońca z
urzędu jest upoważniony do kontynuowania działań obrończych, nie ma jednak
takiego obowiązku. Sąd Okręgowy powołał się na postanowienie Sądu
Najwyższego ze sprawy V KZ 69/22, przytaczając zawarty tam następujący pogląd:
„Z braku realizacji takich uprawnień nie sposób wywodzić szczególnych
konsekwencji procesowych dla skazanego, w szczególności nie ma podstaw by
zakładać, że obrońca z urzędu jest zobowiązany do podejmowania działań na jego
korzyść, a zaniechanie w tym zakresie uzasadnia przywrócenie terminu do
dokonania określonej czynności procesowej”. Uznał, iż skazany nie wykazał, by
uchybienie terminowi do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku nastąpiło z
przyczyn niezależnych od niego. Wyznaczony z urzędu obrońca S. K. po
prawomocnym zakończeniu postępowania nie miał obowiązku go reprezentować,
nie musiał zatem składać wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu odwoławczego.
Ponieważ obrońca z urzędu ma obowiązek podejmowania czynności procesowych
do prawomocnego zakończenia postępowania, względy gwarancyjne powinny
przesądzać o tym, że od chwili prawomocnego zakończenia postępowania
skazanego należy traktować jak osobę nieposiadającą obrońcy (w tym zakresie
Sąd Okręgowy powołał się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego
2008 r., V KZ 5/08). Sąd Okręgowy podkreślił, że inicjatywa w zakresie złożenia
wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem należała zatem do
skazanego, który był zawiadomiony o terminie rozprawy apelacyjnej. Natomiast
okoliczność, że S. K. nie został doprowadzony na rozprawę wynikała z tego, że
wniosek o doprowadzenie złożył on po terminie, a rozpoznanie wniosku
skutkowałoby koniecznością odroczenia rozprawy (k. 378).
Zażalenie na to postanowienie wniósł obrońca skazanego, który zaskarżył je
w całości, zarzucając „naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść
zaskarżonego postanowienia, tj. art. 126 § 1 k.p.k. w zw. z art. 16 k.p.k. poprzez
niezasadne odmówienie skazanemu przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o
V KZ 25/26
3
uzasadnienie polegające na przyjęciu, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o
sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 5 lutego
2026 r. w sprawie VI Ka 329/25 nastąpiło z winy skarżącego, podczas gdy z
okoliczności sprawy wynika, iż uchybienie to nastąpiło bez jego winy, a wskazane
przez skarżącego przyczyny uzasadniały przywrócenie terminu”. Obrońca wniósł o
zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie odmiennie co do istoty sprawy
poprzez przywrócenie skazanemu terminu do wniesienia wniosku o uzasadnienie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie obrońcy doprowadziło do uchylenia zaskarżonego postanowienia i
przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Słupsku.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że od wielu lat, konsekwentnie i
jednolicie przyjmuje się, iż zawinione niedotrzymanie terminu zawitego przez
obrońcę jest przyczyną niezależną od oskarżonego, uzasadniającą przywrócenie
mu tego terminu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 24 listopada 1974
r., II KZ 220/73; z dnia 3 października 1974 r., Z 32/74; z dnia 10 stycznia 2000 r.,
IV KKN 32/99; z dnia 18 grudnia 2024 r., I KK 219/24).
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Okręgowy powołał się na
postanowienie Sądu Najwyższego ze sprawy V KZ 59/22, gdzie wskazano, że z
braku realizacji uprawnienia do działania na rzecz oskarżonego przez obrońcę z
urzędu po prawomocnym zakończeniu postępowania nie sposób wywodzić
szczególnych konsekwencji procesowych dla skazanego, w szczególności nie ma
podstaw by zakładać, że obrońca z urzędu jest zobowiązany do podejmowania
działań na jego korzyść, a zaniechanie w tym zakresie uzasadnia przywrócenie
terminu do dokonania określonej czynności procesowej.
Sąd Najwyższy w niniejszym składzie wyraźnie zaznacza, że istnieje także
pogląd przeciwny, o charakterze gwarancyjnym. Zgodnie z nim nieuprawnionym
jest zakładanie, że oskarżony, niejako nie licząc na dokonanie odpowiednich
czynności procesowych przez swego obrońcę, powinien je podejmować sam z
zachowaniem stosownych terminów. Z przepisu art. 86 § 2 k.p.k. wynika bowiem
jedynie, że działania obrońcy nie wyłączają działań samego oskarżonego, nie zaś,
że oskarżony jest zobligowany do działania zawsze samodzielnie i niezależnie od
V KZ 25/26
4
działań swego procesowego zastępcy. Pogląd ten był wyrażany także w
odniesieniu do działania obrońcy z urzędu po prawomocnym zakończeniu
postępowania. Akcentowano wówczas uprawnienie obrońcy do dalszego działania
na rzecz oskarżonego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 sierpnia
2017 r., II KZ 18/17). W orzecznictwie słusznie wskazuje się również, że nie może
stanowić podstawy do przywrócenia terminu sytuacja braku aktywności procesowej
obrońcy z urzędu po prawomocnym zakończeniu postępowania, gdy oskarżony
został poinformowany lub był w pełni świadom, że obrońca z urzędu nie podejmie
dalszych czynności procesowych. Stanowisko to jednak nie neguje ogólnego
założenia, że niezachowanie terminu także przez obrońcę z urzędu po
prawomocnym zakończeniu postępowania może stanowić podstawę do
przywrócenia terminu, o ile jest zawinione i brak procesowej aktywności obrońcy
nie został ustalony z oskarżonym (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19
maja 2020 r., IV KZ 15/20 z dnia 30 września 2019 r., II KZ 30/19).
Jak wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu, w tej sprawie S. K.
pozostawał w przekonaniu, że obrońca z urzędu złoży wniosek o uzasadnienie
wyroku. Jest to istotne zwłaszcza w przypadku braku ustaleń o wyraźnym
zakomunikowaniu skazanemu braku obowiązku dalszego działania obrońcy z
urzędu. Trzeba podkreślić, że w aktach sprawy nie ma żadnej informacji, która by
potwierdzała kontakt skazanego i obrońcy z urzędu po rozprawie odwoławczej, na
której był obecny ten obrońca (konkretnie substytut obrońcy z urzędu), a nie był
obecny skazany.
Należy podkreślić, że w tej sprawie oskarżony nie został doprowadzony na
rozprawę odwoławczą pomimo złożenia stosownego wniosku, bowiem został on
złożony po terminie i jego uwzględnienie powodowałoby konieczność odroczenia
rozprawy (zarządzenie o pozostawieniu wniosku o doprowadzenie bez rozpoznania
k. 378). Tym samym skazany, który w toku postępowania odwoławczego był
reprezentowany przez obrońcę z urzędu, miał prawo pozostawać w przekonaniu,
że – pomimo braku obecności na rozprawie odwoławczej – będzie miał zapewnioną
skuteczną pomoc prawną. Co więcej, z uwagi na jego niedoprowadzenie na
rozprawę odwoławczą skazany osobiście nie otrzymał żadnych pouczeń o prawie,
terminie i sposobie wniesienia kasacji (w tym także pierwszym etapie wniesienia
V KZ 25/26
5
tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia, tj. złożeniu wniosku o uzasadnienie
wyroku), które wynikają wyłącznie z protokołu rozprawy odwoławczej (k. 384v-385).
Tym samym jedynym gwarantem otrzymania właściwych informacji w tym
przedmiocie był obrońca z urzędu. Zaniechanie tego obrońcy – który nadal był
uprawniony do działania w imieniu i na rzecz oskarżonego – doprowadziło do braku
możliwości wniesienia kasacji już przez obrońcę wyznaczonego z wyboru.
W takiej konfiguracji procesowej jako zasadne jawi się stanowisko, iż
wprawdzie deficyty w zakresie wiedzy prawnej czy nieznajomość prawa nie
stanowią – w rozumieniu art. 126 § 1 k.p.k. – „niezależnej do strony przyczyny”
niedotrzymania terminu zawitego, ale oczekiwanie od osoby, której jedynym
zabezpieczeniem procesowym jest pomoc obrońcy z urzędu – przy braku kontaktu
pomiędzy tym obrońcą a oskarżonym – prawidłowej orientacji w procedurach
karnych, wydaje się wykraczać poza standard uzasadnionych oczekiwań względem
takiego uczestnika postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24
września 2025 r., IV KZ 28/25).
Ponadto, w zaskarżonym postanowieniu Sąd Okręgowy powołał się na
postanowienie Sądu Najwyższego ze sprawy V KZ 5/08, dla wykazania, że z chwilą
uprawomocnienia się wyroku oskarżony korzystający z pomocy obrońcy z urzędu
powinien być traktowany tak, jak oskarżony występujący bez obrońcy. Tymczasem
Sąd Okręgowy pominął, że w przywołanej sprawie Sąd Najwyższy wyraził pogląd o
takim traktowaniu oskarżonego ze względów gwarancyjnych, a więc na jego
korzyść. Tymczasem w tej sprawie Sąd Okręgowy stara się przedstawić ten pogląd
jako mający oddziaływać na niekorzyść oskarżonego, tj. pozbawić go możliwości
przywrócenia terminu z uwagi na zaniechanie obrońcy uprawnionego do działania.
Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Okręgowy w Słupsku będzie miał na
względzie uwagi poczynione w uzasadnieniu tego postanowienia a dotyczące
skutków zawinionego zaniechania obrońcy z urzędu. W tym kontekście Sąd ten
powinien też zweryfikować, czy obrońca z urzędu poinformował skazanego o treści
wyroku Sądu odwoławczego oraz o tym, że nie jest już zobowiązany do
podejmowania jakichkolwiek czynności w tej sprawie w celu ewentualnego
wywiedzenia kasacji. Sąd ten będzie miał na względzie brak faktycznego pouczenia
V KZ 25/26
6
oskarżonego o prawie, terminie i sposobie wniesienia kasacji (skazany nie został
doprowadzony na rozprawę odwoławczą, więc nie uzyskał takiego pouczenia).
Jednocześnie dodatkowo wypada dostrzec, że pogląd wyrażony w
zaskarżonym postanowieniu (o tym, iż skazanego należy traktować jako osobę
nieposiadającą obrońcy), powinien skutkować zbadaniem, czy nie ziściły się
przesłanki do doręczenia mu wyroku z art. 422 § 2a k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k.
Zwłaszcza gdy S. K. był i jest pozbawiony wolności, wnosił o doprowadzenie go na
rozprawę odwoławczą, na którą nie został doprowadzony.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej
postanowienia.
[J.J.]
[a.ł]
