Art. 86.

Co dokładnie stanowi przepis Art. 86 Kodeksu postępowania karnego zawiera dwie kluczowe normy dotyczące roli obrońcy. Pierwsza z nich stanowi, że obrońca może podejmować czynności procesowe jedynie na korzyść oskarżonego. Oznacza to, że każda czynność obrońcy, taka jak składanie wniosków dowodowych, zgłaszanie zarzutów czy uczestnictwo w przesłuchaniach, musi być ukierunkowana na poprawę sytuacji prawnej oskarżonego. Obrońca nie może działać na szkodę oskarżonego, nawet jeśli uzna to za słuszne z własnego punktu widzenia. Jego rola jest funkcją obrony, a więc ma służyć wyłącznie interesom osoby oskarżonej. Druga norma zawarta w §2 art. 86 KPK podkreśla, że udział obrońcy w postępowaniu nie wyłącza osobistego działania oskarżonego. Oskarżony zachowuje więc pełną zdolność do samodzielnego podejmowania czynności procesowych, mimo że korzysta z pomocy prawnej.

Kiedy przepis ma zastosowanie Przepis art. 86 KPK ma zastosowanie w każdym postępowaniu karnym, w którym oskarżony posiada obrońcę, niezależnie od tego, czy obrońca został ustanowiony z wyboru, czy z urzędu. Dotyczy to zarówno postępowania przygotowawczego, jak i postępowania sądowego, w tym postępowania odwoławczego. Obrońca musi przy każdej czynności oceniać, czy leży ona w interesie oskarżonego. Jeśli dana czynność mogłaby pogorszyć sytuację oskarżonego, obrońca powinien jej zaniechać. Jednocześnie oskarżony może w dowolnym momencie osobiście składać wnioski, pisma procesowe, brać udział w czynnościach dowodowych i wypowiadać się na rozprawie. Obecność obrońcy nie zwalnia oskarżonego z możliwości, a czasem i obowiązku, osobistego działania.

Przykład zastosowania w praktyce Wyobraźmy sobie sprawę Jana, oskarżonego o kradzież z włamaniem. Jan ma obrońcę adwokata, który analizuje akta sprawy i dostrzega, że jeden z kluczowych świadków oskarżenia złożył sprzeczne zeznania. Adwokat składa wniosek o ponowne przesłuchanie tego świadka, aby wykazać nieścisłości i podważyć wiarygodność zeznań. Jest to czynność podjęta wyłącznie na korzyść Jana, zgodnie z art. 86 §1 KPK. Mimo że Jan ma obrońcę, postanawia również sam napisać pismo do sądu, w którym szczegółowo opisuje, gdzie przebywał w dniu zdarzenia. Jan korzysta w ten sposób z prawa do osobistego działania, które gwarantuje mu art. 86 §2 KPK. Obie czynności są dopuszczalne i wzajemnie się uzupełniają. Gdyby natomiast adwokat chciał złożyć wniosek, który mógłby zaszkodzić Janowi, naruszyłby zasadę działania na korzyść oskarżonego.

Częste nieporozumienia i błędy Jednym z częstych błędów jest przekonanie, że skoro oskarżony ma obrońcę, to wszystkie czynności procesowe powinien podejmować wyłącznie obrońca, a oskarżony nie ma już prawa do samodzielnego działania. Tymczasem art. 86 §2 KPK jednoznacznie wskazuje, że udział obrońcy nie wyłącza osobistego działania oskarżonego. Oskarżony może więc sam składać wnioski, pisma, a nawet wypowiadać się na rozprawie, niezależnie od swojego obrońcy. Innym nieporozumieniem jest założenie, że obrońca może podejmować każdą czynność, jeśli uzna ją za korzystną, nawet wbrew woli oskarżonego. Obrońca jest jednak związany interesem oskarżonego, a nie własnym przekonaniem, więc w razie konfliktu powinien kierować się dobrem oskarżonego. W praktyce niektóre czynności, takie jak cofnięcie apelacji czy zawarcie porozumienia procesowego, mogą wymagać wyraźnej zgody oskarżonego, ale wynika to z odrębnych przepisów. Art. 86 KPK stanowi fundament etyki obrończej i nie może być interpretowany jako ograniczenie praw oskarżonego.

W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, aby prawidłowo ocenić zakres dopuszczalnych działań obrońcy i oskarżonego.