1. Co dokładnie stanowi przepis
Art. 85 Kodeksu postępowania karnego dopuszcza, aby jeden obrońca reprezentował kilku oskarżonych, pod warunkiem że ich interesy nie pozostają w sprzeczności. Jest to norma gwarancyjna, która ma chronić prawo każdego oskarżonego do rzetelnej obrony, ponieważ w razie konfliktu obrońca nie mógłby lojalnie działać na rzecz wszystkich. Przepis nie definiuje pojęcia sprzeczności interesów, więc ocena należy do sądu w okolicznościach danej sprawy. Gdy sąd stwierdzi sprzeczność, wydaje postanowienie zakreślające oskarżonym termin do ustanowienia innych obrońców, a w razie obrony z urzędu wyznacza innego obrońcę. Na to postanowienie przysługuje zażalenie. W postępowaniu przygotowawczym uprawnienia sądu wykonuje prezes sądu właściwego do rozpoznania sprawy.
2. Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 85 KPK znajduje zastosowanie w każdej sytuacji, gdy ten sam obrońca ma bronić co najmniej dwóch oskarżonych w tej samej sprawie, niezależnie od tego, czy działa z wyboru, czy z urzędu. Sprzeczność interesów może wynikać z różnych okoliczności: jeden oskarżony obciąża drugiego, ich wyjaśnienia wzajemnie się wykluczają, albo występują rozbieżne cele procesowe, na przykład jeden chce złożyć wniosek o dobrowolne poddanie się karze, a drugi zamierza walczyć o uniewinnienie. Sąd lub prezes sądu w postępowaniu przygotowawczym powinien reagować, gdy poweźmie wiarygodną informację o takiej sprzeczności, choć przepis nie wskazuje źródła tej wiedzy. Należy podkreślić, że sprzeczność musi dotyczyć istotnych aspektów obrony, a nie tylko odmiennych zdań co do taktyki procesowej. W razie wątpliwości decyduje sąd, który ma obowiązek czuwać nad prawidłowym przebiegiem postępowania.
3. Konkretny, codzienny przykład zastosowania
Przykład: dwóch mężczyzn zostało oskarżonych o wspólne dokonanie kradzieży z włamaniem. Jeden z nich, reprezentowany przez obrońcę z urzędu, przyznaje się do winy i twierdzi, że to drugi zaplanował przestępstwo. Drugi oskarżony stanowczo zaprzecza i twierdzi, że w ogóle nie brał udziału w zdarzeniu. Obrońca nie może rzetelnie bronić obu, ponieważ argumentacja korzystna dla jednego szkodzi drugiemu, więc sąd stwierdza sprzeczność interesów, wydaje postanowienie i zakreśla siedmiodniowy termin na ustanowienie nowych obrońców; dla oskarżonego korzystającego z obrony z urzędu wyznacza innego adwokata.
4. Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu
W praktyce zdarza się błędne przekonanie, że jeden obrońca może zawsze reprezentować kilku oskarżonych, jeśli tylko oni wyrażą na to zgodę. Tymczasem zgoda oskarżonych nie usuwa sprzeczności interesów, ponieważ obrońca ma obowiązek działać lojalnie wobec każdego z nich, a konflikt uniemożliwia realizację tego obowiązku. Innym nieporozumieniem jest twierdzenie, że sprzeczność istnieje dopiero wtedy, gdy oskarżeni składają przeciwstawne wyjaśnienia, a tymczasem może ona wynikać z samej konstrukcji zarzutów albo z różnic w interesach majątkowych. Należy też pamiętać, że postanowienie o stwierdzeniu sprzeczności nie jest równoznaczne z pozbawieniem oskarżonego prawa do obrony, lecz stanowi środek zapewniający mu realną obronę. Często zapomina się, że w postępowaniu przygotowawczym decyzję podejmuje prezes sądu, a nie prokurator prowadzący śledztwo. Wreszcie, zażalenie na postanowienie przysługuje niezależnie od tego, czy obrona była z wyboru, czy z urzędu.
W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.