V KS 51/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 lutego 2026 r.
SSN Igor Zgoliński (przewodniczący)
SSN Paweł Kołodziejski (sprawozdawca)
SSN Marek Siwek
w sprawie R. J. i J. 1. J.
oskarżonych o czyn z art. 306c § 1 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 26 lutego 2026 r.,
skargi wniesionej przez prokuratora
na wyrok sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego w Słupsku
z dnia 17 września 2025 r., sygn. VI Ka 150/25,
częściowo uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Miastku
z dnia 10 lutego 2025 r., sygn. II K 246/24,
i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania w zakresie orzeczenia o
obowiązku naprawienia szkody
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
uchyla zaskarżony wyrok w części, tj. w zakresie rozstrzygnięcia
zawartego w pkt A.b. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w Słupsku do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym.
Paweł Kołodziejski Igor Zgoliński Marek Siwek
V KS 51/25
2
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Miastku wyrokiem z dnia 10 lutego 2025 r., wydanym w
sprawie o sygn. akt II K 246/24:
1. uznał oskarżonego R. J. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, tj.
przestępstwa z art. 306c § 1 k.k. w zb. z art. 278 § 1 k.k. i w zw. z art. 288 § 1 k.k.
przy zast. art. 11 § 2 k.k., za które, na mocy art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k.,
skazał go na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;
2. uznał oskarżonego J. 1. J. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, tj.
przestępstwa z art. 306c § 1 k.k. w zb. z art. 278 § 1 k.k. i w zw. z art. 288 § 1 k.k.
przy zast. art. 11 § 2 k.k., za które, na mocy art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k.,
skazał go na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności;
3. na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary
pozbawienia wolności orzeczonej wobec oskarżonego J. 1. J. warunkowo zawiesił
na okres próby 3 lat;
4. na podstawie art. 46 § 1 k.k. zasądził od oskarżonych solidarnie na rzecz
pokrzywdzonego Q. sp. z o.o. w W. kwotę 15.974,73 zł tytułem częściowego
naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem;
5. zwolnił oskarżonych od ponoszenia kosztów postępowania, obciążając nimi
Skarb Państwa.
Od przedmiotowego wyroku apelację wniósł prokurator, zaskarżając to
orzeczenie „w części dotyczącej oskarżonego J. 1. J. na jego niekorzyść w części co
do rozstrzygnięcia o karze”. Oskarżyciel publiczny zarzucił „obrazę prawa
materialnego inną niż w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanemu
oskarżonemu, a mianowicie art. 72 § 1 k.k. poprzez jego niezastosowane i
nieorzeczenie w związku z wymierzeniem oskarżonemu kary pozbawienia wolności
z warunkowym zawieszeniem jej wykonania jednego z obowiązków przewidzianych
w art. 72 § 1 k.k., podczas gdy w przypadku warunkowego zawieszenia wykonania
kary pozbawienia wolności i nieorzeczenia środka karnego Sąd zobligowany był do
nałożenia obowiązku przewidzianego w art. 72 § 1 k.k., przez co orzeczenie nie
odpowiada prawu”. W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku
V KS 51/25
3
poprzez zobowiązanie oskarżonego J. 1. J. na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 k.k. do
informowania sądu o przebiegu okresu próby raz na sześć miesięcy, a w pozostałym
zakresie o utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku.
Po rozpoznaniu powyższego środka zaskarżenia, Sąd Okręgowy w Słupsku
wyrokiem z dnia 17 września 2025 r., sygn. akt VI Ka 150/25:
1. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
1. na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 k.k. zobowiązał oskarżonego J. 1. J. do
informowania sądu o przebiegu okresu próby pisemnie co 6 miesięcy;
2. na podstawie art. 440 k.p.k. uchylił wobec J. 1. J. , a dodatkowo na podstawie
art. 435 k.p.k. wobec R. J. „rozstrzygnięcie z punktu 4 o obowiązku naprawienia
szkody” i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Rejonowemu w Miastku do
ponownego rozpoznania;
3. w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżony wyrok w mocy;
4. kosztami sądowymi za postępowanie odwoławcze obciążył Skarb Państwa.
Skargę od powyższego wyroku wniósł prokurator, zaskarżając to orzeczenie
„w części - w zakresie rozstrzygnięcia oznaczonego literą A. b. tj. w zakresie w jakim
Sąd Okręgowy w Słupsku uchylił wobec obu oskarżonych J. 1. J. R. J. pkt 3 wyroku
Sądu Rejonowego w Miastku wydanego w przedmiocie obowiązku naprawienia
szkody i w tym zakresie sprawę przekazano do Sądu I Instancji do ponownego
rozpoznania” – na niekorzyść obu oskarżonych. Prokurator zarzucił „rażącą obrazę
przepisów postępowania mającą istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku tj. art.
539a § 3 k.k. w zw. art. 437 § 1 k.p.k. i art. 437 § 2 k.p.k. poprzez ich błędne
zastosowanie, uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie orzeczenia o obowiązku
naprawienia szkody i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego
rozpoznanie, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do
uchylenia wyroku, a w szczególności poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu
Rejonowego w Miastku w sytuacji, w której w niniejszej sprawie nie jest konieczne
przeprowadzenie na nowo przewodu w całości”. Podnosząc powyższy zarzut, autor
skargi wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku w
części tj. w zakresie jego pkt A.b. i przekazanie w tym zakresie sprawy do Sądu
Okręgowego w Słupsku do ponownego rozpoznania oraz o utrzymanie
zaskarżonego wyroku w pozostałym zakresie w mocy”.
V KS 51/25
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wywiedziona przez prokuratora skarga okazała się zasadna, co skutkowało
koniecznością uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi
Okręgowemu w Słupsku w tym zakresie do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym.
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.,
sąd odwoławczy może uchylić wyrok sądu pierwszej instancji wyłącznie w
wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne
przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Oznacza to, że wydanie wyroku
kasatoryjnego stanowi obecnie wyjątek od reguły, którą jest prowadzenie
uzupełniającego postępowania dowodowego i merytoryczne orzekanie przez sąd
drugiej instancji. Zabezpieczeniu wskazanego modelu postępowania odwoławczego
służy niewątpliwie instytucja skargi przewidziana w rozdziale 55a k.p.k., której celem
jest powstrzymanie sądów odwoławczych przed zbyt pochopnym uchylaniem
orzeczeń pierwszoinstancyjnych.
Jednocześnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego zasadnie przyjmuje się, że
przeprowadzenie przewodu na nowo w całości jest konieczne wówczas, gdy sposób
przeprowadzenia dowodów przez sąd a quo dotknięty jest tego typu wadliwościami,
że samo częściowe tylko uzupełnienie postępowania dowodowego przez dodatkowe
przeprowadzenie dowodów przez instancję odwoławczą byłoby niewystraczające, a
to właśnie z powodu uchybień w zakresie sposobu przeprowadzenia całego
postępowania dowodowego przed sądem pierwszej instancji (zob. m.in. wyrok SN z
dnia 5 marca 2019 r., IV KS 10/19; wyrok SN z dnia 18 stycznia 2023 r., III KS 77/22).
W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., sygn. I KZP 3/19 wprost
wskazano, że „[k]onieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, o której
mowa w art. 437 § 2 zd. drugie in fine k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd
odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji
do ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej
instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy,
nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę
powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych
V KS 51/25
5
składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji” (vide uchwała SN
z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19, OSNKW 2019, nr 6, poz. 31).
Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie, mimo istotnych
mankamentów procedowania sądu meriti w zakresie dokonania ustaleń faktycznych
stanowiących podstawę orzeczenia przezeń obowiązku naprawienia szkody w trybie
art. 46 § 1 k.k. Wypada przy tym wyjaśnić, że konieczność powtórzenia przewodu
sądowego, o której mowa art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. można w tym zakresie
rozpatrywać odrębnie od pozostałych rozstrzygnięć stricte odnoszących się do
przypisania winy, jeśli kwestia orzeczenia obowiązku naprawienia szkody wymaga
poczynienia dodatkowych, samoistnych ustaleń faktycznych, niezwiązanych
bezpośrednio z problematyką sprawstwa oskarżonych. Z uzasadnienia
zaskarżonego orzeczenia wynika, że uchylenie wyroku sądu a quo – z powołaniem
na zaistnienie sytuacji wskazanej w art. 440 k.p.k. i art. 435 k.p.k. – nastąpiło z uwagi
na powzięte przez sąd odwoławczy wątpliwości co do przyznanej w pkt 4 wyroku
sądu meriti kwoty tytułem obowiązku naprawienia szkody, jak również ustaleń co do
samego podmiotu uprawnionego w tym zakresie. W ocenie organu ad quem, sąd
pierwszej instancji w sposób niepełny ustalił wysokość rzeczywistej szkody, która
wyrządzona została przestępczymi zachowaniami oskarżonych. W szczególności
podniósł, że sam pokrzywdzony Q. sp. z o.o. – mimo dwukrotnego kierowanej
pisemnej prośby – nie udzielił sądowi a quo informacji dotyczącej dokładnej
wysokości uzyskanego odszkodowania ze wskazaniem podmiotu, który takie
odszkodowanie wypłacił. Niejasna była też dla sądu ad quem kwestia częściowego
naprawienia szkody przez P. oraz sygnalizowanego zamiaru wypłaty dalszych transz
odszkodowania przez ten podmiot. Zdaniem sądu drugiej instancji brak poczynienia
w tym zakresie ustaleń w zasadzie wyłączał możliwość prawidłowego orzeczenia o
obowiązku naprawienia szkody w trybie art. 46 § 1 k.k., bowiem mógłby doprowadzić
do bezpodstawnego wzbogacenia pokrzywdzonego Q. sp. z o.o. Sąd odwoławczy
nadto wskazał, że ubezpieczyciel pokrzywdzonego nie został poinformowany o
toczącym się postępowaniu, czym pozbawiono go w tym zakresie przysługujących
mu uprawnień. Przedstawiając zaś wskazania co do dalszego postępowania, sąd ad
quem wskazał, że Sąd Rejonowy w Miastku powinien „przeprowadzić w całości
przewód sądowy w zakresie prowadzącym do ustalenia w jakiej wysokości P. pokryło
V KS 51/25
6
szkodę poniesioną przez Q. spółkę z o.o. i dopiero wówczas wyliczyć jaką kwotę
odszkodowania i na czyją rzecz należy orzec tytułem obowiązku naprawienia przez
oskarżonych szkody wyrządzonej przestępstwem” (zob. pkt 4 formularza UK2). Choć
zaakcentowane przez sąd drugiej instancji wątpliwości są bezspornie doniosłe dla
wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie środka kompensacyjnego z art.
46 § 1 k.k., to jednak nie można uznać, aby w tym zakresie całość dowodów w
pierwszej instancji została nieprawidłowo przeprowadzona (nieprawidłowość
formalna) lub oceniona (nieprawidłowość materialna) albo żaden dowód nie został
przeprowadzony lub prawidłowo oceniony (por. J. Zagrodnik [w:] M. Burdzik, S.
Głogowska, J. Karaźniewicz, M. Klejnowska, N. Majda, I. Palka, K. Sychta, K. Żyła,
J. Zagrodnik, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2024, art. 437).
W przedmiotowej sprawie – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia –
zachodziła jedynie potrzeba bardziej wnikliwego i precyzyjnego zbadania
okoliczności wynikających z dowodów ujawnionych i w określonym zakresie
ocenionych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego (zeznań świadka P.K.,
korespondencji P., kalkulacji naprawy), a nadto uzyskania dodatkowych informacji
od właściwych podmiotów. W realiach niniejszej sprawy nic nie stało na przeszkodzie,
by sąd drugiej instancji – dostrzegając potrzebę dokonania określonych czynności i
ustaleń – przeprowadził oraz poczynił je samodzielnie, do czego zresztą obligował
go aktualny model postępowania odwoławczego. Sąd ad quem uznał bowiem w
istocie za celowe jedynie uzupełnienie przewodu sądowego w zakresie niezbędnym
do orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody w trybie art. 46 § 1 k.k. Ta zaś
aktywność winna być podjęta w warunkach postępowania odwoławczego.
Reasumując, częściowe uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Miastku i
przekazanie temu sądowi sprawy do ponownego rozpoznania było nieuzasadnione,
albowiem wskazane przez sąd odwoławczy przyczyny wydania wyroku
kasatoryjnego nie mieściły się w katalogu określonym w art. 437 zd. drugie k.p.k., w
tym nie uzasadniały przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości.
Przy ponownym badaniu sprawy organ ad quem, kierując się wskazaniami
Sądu Najwyższego (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.), samodzielnie dokona
usunięcia dostrzeżonych braków, a następnie wyda orzeczenie bacząc, aby
ponownie nie naruszyć art. 437 § 2 k.p.k.
V KS 51/25
7
Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
[J.J.]
[a.ł]
Paweł Kołodziejski
Igor Zgoliński
Marek Siwek
