V KS 2/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 lutego 2026 r.
SSN Waldemar Płóciennik
w sprawie R.K.
oskarżonego z art. 217 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 25 lutego 2026 r.,
skarg obrońcy oskarżonego i pełnomocnika oskarżycielki prywatnej I.D.
na wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku
z dnia 29 września 2025 r., V Ka 853/25,
uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Malborku
z dnia 23 stycznia 2025 r., sygn. akt II K 902/23
i przekazujący sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania,
p o s t a n o w i ł
1. oddalić skargi obrońcy oskarżonego oraz pełnomocnika
oskarżycielki prywatnej,
2. kosztami postępowania skargowego obciążyć oskarżonego i
oskarżycielkę prywatną w częściach na nich przypadających.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Malborku wyrokiem z dnia 23 stycznia 2025 r., sygn. akt II
K 902/23, uznał R.K. za winnego popełnienia czynu z art. 217 § 1 k.k. i za to na
podstawie art. 217 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. wymierzył mu karę 200 stawek
dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na 10 zł oraz zasądził na
rzecz pokrzywdzonej nawiązkę w wysokości 200 złotych.
V KS 2/26
2
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się obrońca oskarżonego i we wniesionej
apelacji podniósł zarzut obrazy art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. poprzez wydanie wyroku,
mimo, iż w sprawie nastąpiło przedawnienie karalności, co stanowi bezwzględną
przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. Nadto obrońca zarzucił
„ewentualnie” obrazę art. 101 § 2 k.k., art. 102 § 1 k.k. i art. 104 § 1 k.k., obrazę art.
41 § 1 k.p.k., art. 7 k.p.k. oraz podniósł zarzut błędu w ustaleniach faktycznych i
wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i umorzenie postępowania, a w
przypadku uwzględnienia wyłącznie zarzutów ewentualnych – o zmianę
zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego.
Sąd Okręgowy w Gdańsku, po rozpoznaniu wniesionej apelacji, wyrokiem z
dnia 29 września 2025 r., sygn. akt V Ka 853/25, uchylił zaskarżone orzeczenie w
całości i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Skargę na wyrok uchylający wniósł obrońca oskarżonego podnosząc zarzut
obrazy „art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. poprzez uchylenie
wyroku Sądu Rejonowego w Malborku i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi I instancji, podczas gdy nastąpiło przedawnienie karalności,
gdyż akt oskarżenia wniesiony został 18 lutego 2022 r., tj. po upływie rocznego
terminu przedawnienia od daty czynu tj. 11 lutego 2021 r. przy czym Oskarżycielka
wiedziała kto jest sprawcą, a zatem postępowanie podlegało umorzeniu, a Sąd
odwoławczy błędnie uznał, że nie nastąpiło przedawnienie karalności czynu, wobec
czego nie zaistniały podstawy do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do
ponownego rozpoznania, lecz Sąd Okręgowy zobligowany był do uchylenia wyroku
Sądu Rejonowego w Malborku w całości i umorzenia postępowania”. W
konsekwencji tego zarzutu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
umorzenie postępowania.
Skargę na wyrok kasatoryjny wniosła również pełnomocnik oskarżycielki
prywatnej, zarzucając „obrazę przepisów postępowania: art. 437 § 2 k.p.k. zdanie
drugie, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia (art. 438 pkt 2 k.p.k.) poprzez
błędne przyjęcie, że zachodzi potrzeba przeprowadzenia przewodu na nowo w
całości w sytuacji, gdy zdaniem Sądu Okręgowego orzekał w sprawie sędzia, który
powinien podlegać wyłączeniu w trybie art. 41 § 1 k.p.k., podczas gdy nie doszło do
obrazy przepisu art. 41 § 1 k.p.k., bowiem nie zaistniały uzasadnione wątpliwości
V KS 2/26
3
co do bezstronności sędziego w sprawie, skutkujące koniecznością wyłączenia i
tym samym uchyleniem wyroku sądu I instancji”. Z uwagi na powyższe
pełnomocnik wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w
Gdańsku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym.
Jednocześnie obie strony wniosły o oddalenie skarg przeciwników procesowych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Obie wniesione przez strony skargi, tj. przez obrońcę oskarżonego oraz
pełnomocnika oskarżycielki prywatnej nie zasługują na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga na wyrok sądu odwoławczego
uchylający wyrok sądu pierwszej instancji może być wniesiona wyłącznie z powodu
naruszenia art. 437 lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 (art. 539a §
3 k.p.k.). Z kolei zgodnie z art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., uchylenie orzeczenia i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w
wypadkach wskazanych w art. 439 § 1, 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne
przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.
Z uzasadnienia zaskarżonego skargą orzeczenia wynika, że podstawą
wydania wyroku kasatoryjnego była konieczność przeprowadzenia na nowo
przewodu w całości. Okoliczność ta, jako powód uchylenia przez sąd odwoławczy
zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do
ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej
instancji naruszył przepisy prawa, co skutkowało, w realiach sprawy,
nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę
powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych
składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji (zob. uchwała
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19,
OSNK 2019, z. 6, poz. 3).
Sąd odwoławczy, powołując art. 437 § 2 k.p.k. jako podstawę uchylenia
zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Malborku, wskazał powód, dla którego
uznał, że konieczne jest przeprowadzenie na nowo przewodu sądowego w całości,
tj. pozbawienie oskarżonego R.K. prawa do obrony. W ocenie Sądu, na etapie
postępowania pierwszoinstancyjnego doszło do obrazy art. 41 § 1 k.p.k. co mogło
V KS 2/26
4
mieć wpływ na treść orzeczenia, albowiem Przewodniczący składu orzekającego
na rozprawie głównej w dniu 16 maja 2024 r. w sposób wyraźny wypowiedział się,
co do zebranego w sprawie materiału dowodowego jeszcze przed wydaniem
wyroku, stwierdzając, że w sprawie nie zachodzi kontratyp stanu wyższej
konieczności. Sąd, po przeanalizowaniu nagrania rozprawy podkreślił, że
Przewodniczący w ten sposób wypowiedział się aż dwukrotnie – po przedstawieniu
swojej opinii w tym zakresie został zapytany przez obrońcę, czy Sąd przesądza
zatem o istnieniu w sprawie kontratypu stanu wyższej konieczności, odpowiedział
twierdząco. Podstawą uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego
rozpoznania była wadliwość postępowania związana z brakiem bezstronności
sędziego, co powiązano z obrazą art. 41 k.p.k. oraz art. 6 ust 1 Konwencji o
Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Sąd Okręgowy doszedł do
przekonania, iż w sprawie wystąpiła przesłanka przemawiająca za koniecznością
wyłączenia sędziego, czego nie uczyniono w postępowaniu przed Sądem
Rejonowym, dlatego też uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do
ponownego rozpoznania z uwagi na konieczność przeprowadzenia przewodu w
całości (pkt. 5.3.1.2.1. formularza uzasadnienia).
Potrzeba przeprowadzenia na nowo całego przewodu sądowego wynikła z faktu
pozbawienia oskarżonego prawa do obrony, na co zwrócił uwagę Sąd odwoławczy
w „Zapatrywaniach prawnych i wskazaniach co do dalszego postępowania”
podkreślając, iż rozpoznając sprawę powtórnie, Sąd Rejonowy winien
przeprowadzić postępowanie w szczególności w sposób gwarantujący
oskarżonemu prawo obrony i zachowując zasady bezstronności, a postępowanie
winno zostać przeprowadzone w sposób zgodny z przepisami Kodeksu
postępowania karnego.
Powyższe oznacza, że zaskarżone skargą orzeczenie nie narusza art. 437 § 2
k.p.k., skoro przepis ten wprost wymienia „konieczność przeprowadzenia na nowo
przewodu w całości”. Zajęte stanowisko z kolei uprawnia do stwierdzenia, że zarzut
podniesiony przez pełnomocnika oskarżycielki prywatnej pozostaje na granicy
dopuszczalności, ponieważ w istocie rzeczy kwestionuje prawidłowość rozpoznania
środka odwoławczego (nie wystąpiły powody uzasadniające wyłączenie sędziego),
a nie podstawę wydania wyroku kasatoryjnego.
V KS 2/26
5
Oddalić należało również skargę obrońcy oskarżonego, który zaskarżając w
całości wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku zarzucił mu obrazę art. 439 § 1 pkt 9
k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Także i w przypadku tej skargi podniesiony w
niej zarzut jest na granicy dopuszczalności.
Odwołanie się w art. 437 § 2 k.p.k. do przepisu art. 439 § 1 k.p.k., jako
podstawy skargi na wyrok sądu odwoławczego nie oznacza, że w ramach skargi
Sąd Najwyższy może badać zasadność uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji
pod kątem zaistnienia w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji uchybienia
z art. 439 § 1 k.p.k., gdy podstawą wydania wyroku kasatoryjnego była inna
przyczyna, tj. art. 454 k.p.k. lub konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu
sądowego. W zakresie podstawy z art. 437 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy, dokonując
kontroli skargi, ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy
uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego (uchwała składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17;
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2022 r., III KS 3/22), a zatem nie
jest uprawniony do badania sprawy na etapie postępowania toczącego się przed
sądem pierwszej instancji, gdy uchybienie z art. 439 § 1 k.p.k. nie było powodem
uchylenia. Na tym etapie może badać uchybienie mieszczące się w art. 439 § 1
k.p.k., a zaistniałe w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji tylko wtedy,
gdy właśnie przepis art. 439 § 1 k.p.k. będzie podstawą wydania wyroku
kasatoryjnego (na skutek uwzględnienia zarzutu apelacji lub gdy sąd odwoławczy
dostrzeże to uchybienie z urzędu).
Z brzmienia art. 539a § 3 k.p.k. wynika więc, iż z jednej strony podstawą
wniesienia skargi jest art. 437 § 2 k.p.k. (wówczas wskazanie na art. 439 k.p.k.
dotyczy niezasadnego uchylenia wyroku przez sąd odwoławczy na tej właśnie
podstawie - z urzędu lub na zarzut apelacji), z drugiej zaś art. 439 § 1 k.p.k., w
sytuacji, gdy uchybienie mieszczące się w tym przepisie zaistniało w postępowaniu
odwoławczym i nie miało ono jakiegokolwiek związku z tym, dlaczego sąd
odwoławczy uchylił zaskarżony apelacją wyrok sądu pierwszej instancji. A taka
sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca.
Zarzut przedawnienia karalności czynu był podniesiony przez obrońcę
oskarżonego w apelacji, ale to nie on legł u podstaw uchylenia wyroku Sądu
V KS 2/26
6
Rejonowego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu
pierwszoinstancyjnym, a art. 437 § 2 zdanie 2 k.p.k. i potrzeba przeprowadzenia na
nowo w całości postępowania pierwszoinatancyjnego. Sąd odwoławczy odnosząc
się do stawianego przez obrońcę zarzutu apelacyjnego, w uzasadnieniu wyroku
wskazał powody jego bezzasadności. Oparcie skargi na przywołanym w niej
zarzucie stanowi w rzeczywistości dążenie do tego, by Sąd Najwyższy skontrolował
prawidłowość rozpoznania zarzutu apelacyjnego związanego z przedawnieniem,
czego jednak przepisy regulujące instytucję skargi na wyrok kasatoryjny nie
przewidują. Inaczej mówiąc, Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do badania w
ramach postępowania skargowego prawidłowości rozpoznania zwykłego środka
odwoławczego. Stanowisko, iż omawiana skarga dąży w istocie do wywołania
kolejnej kontroli instancyjnej, potwierdza sformułowany w niej wniosek. Autor skargi
domaga się przecież uchylenia zaskarżonego wyroku i umorzenia postępowania, a
więc jego definitywnego zakończenia, chociaż stosownie do art. 539e § 1 k.p.k. Sąd
Najwyższy, po rozpoznaniu skargi, oddala ją postanowieniem albo wyrokiem uchyla
zaskarżony wyrok w całości lub w części i przekazuje sprawę właściwemu sądowi
do ponownego rozpoznania
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił obie skargi.
[WB]
[a.ł]
Waldemar Płóciennik
