V KO 99/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 30 grudnia 2025 r.
SSN Stanisław Stankiewicz
w sprawie K.W.
skazanego z art. 200a § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 30 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu bez udziału stron
pisma skazanego sygnalizującego potrzebę wznowienia z urzędu postępowania
kasacyjnego, zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 22 maja
2024 r., wydanego w sprawie o sygn. akt V KK 29/24, w której oddalono kasację
obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadną,
na podstawie art. 540 § 1 k.p.k. a contrario oraz art. 638 k.p.k.
postanowił:
1. stwierdzić niedopuszczalność wznowienia z urzędu
postępowania kasacyjnego, zakończonego postanowieniem
Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2024 r., wydanego w sprawie o
sygn. akt V KK 29/24, w której oddalono kasację obrońcy
skazanego jako oczywiście bezzasadną;
2. kosztami sądowymi postępowania wznowieniowego obciążyć
Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 15 maja 2025 r. skazany K.W. zasygnalizował potrzebę
wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego, zakończonego postanowieniem
Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2024 r., wydanego w sprawie o sygn. akt V KK
V KO 99/25
2
29/24, w której oddalono kasację obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadną.
W argumentacji sygnalizacji jego autor wskazał, że konieczne jest ponowne
rozpoznanie kasacji, albowiem skazany nie został doprowadzony na rozprawę
kasacyjną przed Sądem Najwyższym, a nadto wyznaczony mu obrońca z urzędu
„unikał z nim kontaktu”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że od lat w orzecznictwie i doktrynie dominuje
pogląd, że - w świetle stanowczego brzmienia art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 540 §
1 k.p.k. w zw. z art. 544 § 1 i 2 k.p.k. - niedopuszczalne jest wznowienie z urzędu
postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji.
Dostrzec na tym tle należy, że w uchwale z 9 października 2000 r. (I KZP 37/00),
Sąd Najwyższy (orzekający w składzie całej Izby Karnej), udzielając odpowiedzi na
pytanie prawne (na gruncie stanu prawnego ukształtowanego nowelą z dnia 20
lipca 2000 r. (Dz. U. nr 62, poz. 717) a dotyczące tego, czy oddalenie kasacji,
wniesionej od prawomocnego wyroku, powinno następować w formie
postanowienia, czy też w formie wyroku, skonstatował m.in., że zakres
rozstrzygania w postępowaniu kasacyjnym został przez ustawodawcę ograniczony
wyłącznie do kwestii zbadania podstaw określonych w art. 523 k.p.k. Z istoty
postępowania kasacyjnego wynika, że nie jest ono postępowaniem zmierzającym
do rozstrzygnięcia „o zasadności oskarżenia wniesionego w sprawie karnej" w
rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, lecz postępowaniem zmierzającym do zbadania
zasadności skargi kasacyjnej, wniesionej już po prawomocnym ukończeniu
postępowania. Powyższy pogląd konsekwentnie podtrzymywany był w późniejszym
orzecznictwie. W postanowieniu Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2001 r. (III KO
53/99) trafnie stwierdzono iż oddalając kasację Sąd Najwyższy orzeka jedynie o
niezasadności skargi kasacyjnej, i w żadnym wypadku nie wkracza w sferę, w której
zaskarżony kasacją wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej. W takiej sytuacji to
właśnie ten wyrok jest „orzeczeniem kończącym postępowanie karne”.
Orzeczeniem kończącym postępowanie karne, o jakim mowa w art. 544 § 1 i 2
k.p.k. nie jest natomiast orzeczenie Sądu Najwyższego, wydane w wyniku
rozpoznania kasacji, którym kasację tę oddalono. Analogiczne stanowisko przyjął
Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 maja 2010 r. (V KO 47/10), gdzie
V KO 99/25
3
zaznaczono, że w świetle art. 540 k.p.k. wznowienie dotyczy „postępowania
sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem". Wszelkie zatem podstawy
wznowieniowe, w tym i określone w art. 542 § 3 k.p.k. (wznowienie z urzędu),
dotyczą tylko takiego postępowania. Tym samym podkreślono, że nie jest możliwe
wznowienie, zarówno na wniosek strony, jak i z urzędu, samego postępowania o
wznowienie, zakończonego uprzednio prawomocnym orzeczeniem sądu o
oddaleniu wniosku strony lub o braku podstaw do wznowienia ex officio. Inne
rozumienie tej konstrukcji prowadzić by musiało w konsekwencji do przyjęcia, że
możliwe jest również wznowienie postępowania kasacyjnego, zakończonego
oddaleniem kasacji, gdyż kończy je przecież prawomocne orzeczenie sądu, i to w
sytuacji, gdy niedopuszczalna jest już sama kasacja od orzeczenia zapadłego w
wyniku uprzedniego rozpoznania kasacji (art. 539 k.p.k.).
W postanowieniu z 13 kwietnia 2016 r. (III KO 130/15), Sąd Najwyższy,
odwołując się do szeregu wcześniejszych judykatów, wskazał natomiast, iż jest
oczywiste, że postępowanie kasacyjne zakończone postanowieniem Sądu
Najwyższego oddalającym kasację w ogóle nie podlega procedurze wznowieniowej.
Ugruntowane od lat stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie jest
jednoznaczne. Odsyłając wnioskodawcę do licznych, szczegółowo uzasadnianych
judykatów w tym miejscu należy jedynie podkreślić, że wznowienie, określone
przepisem art. 540 § 1 k.p.k. oraz w art. 542 § 3 k.p.k., następuje w odniesieniu do
postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem. Do tej kategorii
orzeczeń należą tylko orzeczenia Sądu Najwyższego rozstrzygające merytorycznie
o przedmiocie procesu, a więc np. orzekające (po uchyleniu zaskarżonego
orzeczenia) o umorzeniu postępowania, czy uniewinnieniu (art. 537 § 2 k.p.k.). Nie
należy do niej natomiast postanowienie Sądu Najwyższego oddalające kasację,
jako że postanowienie to - rozstrzygające jedynie o niezasadności skargi (i
niestwierdzeniu uchybień podlegających badaniu z urzędu na podstawie art. 536
k.p.k.) - nie narusza prawomocności orzeczenia, które tą kasacją zostało
zaskarżone i które zakończyło postępowanie. W takim razie, w świetle art. 544 § 2
k.p.k. oraz przepisów wymienionych powyżej, nie ulega wątpliwości, że
postępowanie o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu
Najwyższego oddalającym kasację jest niedopuszczalne.
V KO 99/25
4
Warto zauważyć, że tożsamy pogląd dominuje również w literaturze (zob. T.
Grzegorczyk [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, Kraków 2003;
D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Z. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks
postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2013; J. Matras [w:] Kodeks
postępowania karnego. Komentarz, wyd. II, red. K. Dudka, Warszawa 2020; D.
Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks
postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2020).
Nadto za trafnością przywołanego wyżej stanowiska opowiedział się również
Sąd Najwyższy w postanowieniu z 23 marca 2023 r., (I KZP 17/22). W orzeczeniu
tym, rozważając kwestię zasadności odstąpienia od zaprezentowanego wyżej
paradygmatu interpretacyjnego (i w konsekwencji dopuszczenia możliwości
wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem o
oddaleniu kasacji), w związku z eksponowanymi przez sąd pytający względami
dotyczącymi kryzysu konstytucyjnego związanego z ukształtowaniem Krajowej
Rady Sądownictwa w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., wskazano
m.in., że: „(…) nie budzi oczywiście wątpliwości okoliczność, że sygnalizowane
kwestie dotyczące kryzysu konstytucyjnego są niezwykle ważkie. Zdaniem Sądu
Najwyższego w składzie poszerzonym wymagają one jednak stosownej interwencji
ustawodawcy, a nie dostosowywania wykładni przepisów do tej szczególnej sytuacji
poprzez odejście od utrwalonych od wielu lat, tak w orzecznictwie, jak i w literaturze
poglądów prezentowanych na omawianym gruncie. Stabilna wykładnia prawa
stanowi przecież istotną wartość (…). Powyższe rozważania w ocenie Sądu
Najwyższego w składzie poszerzonym implikują stwierdzenie, że skoro
postanowienie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji nie jest prawomocnym
orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. to
nie wchodzi w grę możliwość wznowienia z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k.
wobec ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k.
postępowania kasacyjnego zakończonego wydaniem wskazanego postanowienia.
Ujawnienie uchybienia z kręgu art. 439 § 1 k.p.k. w postępowaniu kasacyjnym w
związku z oddaleniem kasacji nie rzutuje w żadnym razie na konieczność
wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem, a
więc prawomocnie rozstrzygającego o odpowiedzialności karnej oskarżonego”.
V KO 99/25
5
Reasumując, zaprezentowane powyżej rozważania jasno wskazują, że brak
jest podstaw do odstępowania od przedstawionej wyżej, utrwalonej linii
interpretacyjnej. Wobec tego w przedmiotowej sprawie należało stwierdzić
niedopuszczalność wznowienia z urzędu postępowania zakończonego
postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2024 r., wydanego w sprawie o
sygn. akt V KK 29/24, o oddaleniu kasacji obrońcy K.W. jako oczywiście
bezzasadnej.
Z przedstawionych wyżej względów orzeczono jak na wstępie, zaś kosztami
sądowymi postępowania wznowieniowego, na podstawie art. 638 k.p.k., obciążono
Skarb Państwa.
[WB]
[a.ł]
SSN Stanisław Stankiewicz
