V KO 173/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marek Siwek
Dnia 2 lipca 2026 r.
w sprawie P. O.
dot. wyroku łącznego
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 2 lipca 2026 r.,
wniosku skazanego o wznowienie postępowania oraz sygnalizacji wznowienia
postępowania
zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z dnia 10 lipca 2025 r., sygn. akt II AKa 146/25,
utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 9 stycznia 2025 r., sygn. akt XVIII K 168/24,
na podstawie art. 545 § 3 k.p.k., art. 542 § 3 k.p.k.,
postanowił
1. odmówić przyjęcia wniosku P. O. wobec jego oczywistej
bezzasadności;
2. stwierdzić brak postaw do wznowienia postępowania z urzędu.
UZASADNIENIE
Do Sądu Najwyższego w dniu 15 lipca 2025 r. wpłynął osobisty wniosek
skazanego P. O. o wznowienie postępowania w jego sprawie, z którego treści
wynika, że zaskarżony wyrok obarczony jest rażącą niesprawiedliwością (art. 540 §
3 k.p.k.) spowodowaną pozornością obrony z urzędu oraz rażącym naruszeniem
konstytucyjnego prawa do obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji RP), prawa do
V KO 173/25
2
rzetelnego procesu (art. 6 EKPC) oraz zasady lojalności obrońcy względem klienta
(vide k. 244).
Z kolei w uzupełnieniu powyższego wniosku wniesionym do Sądu
Najwyższego wraz z załącznikami w dniu 29 października 2025 r. wnioskodawca
dodatkowo zasygnalizował istnienie rażącego naruszenia prawa do bezstronnego
sądu, tj. art. 40 § 1 pkt 1 i 6 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 45 ust. 1
Konstytucji RP oraz art. 6 EKPC, albowiem w składzie Sądu Apelacyjnego w Łodzi,
który rozpoznawał sprawę o sygn. akt II AKa 146/25, zasiadali sędziowie, którzy
orzekali już wcześniej w jednostkowych sprawach skazanego. Podniósł także
zarzut braku zastosowania w sprawie zasady pełnej absorbcji w odniesieniu do
orzeczonej kary łącznej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 545 § 3 k.p.k. osobisty wniosek strony o wznowienie
postępowania podlega wstępnej, formalnej kontroli w zakresie jego treści. W
wypadku stwierdzenia, że świadczy ona o jego oczywistej bezzasadności, sąd nie
wzywa strony do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez sporządzenie i
podpisanie go przez adwokata lub radcę prawnego ani nie uwzględnia jej wniosku o
przyznanie obrońcy z urzędu – jeśli strona o to wnioskuje.
Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. P. O. w sporządzonym przez
siebie piśmie wskazuje, że zaskarżony wyrok obarczony jest rażącą
niesprawiedliwością spowodowaną pozornością obrony z urzędu oraz rażącym
naruszeniem konstytucyjnego prawa do obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji RP),
prawa do rzetelnego procesu (art. 6 EKPC) oraz zasady lojalności obrońcy
względem klienta (vide k. 244). Argumentacja wniosku skazanego nie nawiązuje do
żadnej z wskazanych w art. 540, 540a albo 540b k.p.k. przesłanek wznowienia – w
tym do przywołanej przez wnioskodawcę formalnej podstawy z art. 540 § 3 k.p.k.
Tymczasem wznowienie postępowania to nadzwyczajny środek zaskarżenia, co
oznacza, że obowiązują ściśle określone i restrykcyjne wykładane przesłanki jego
stosowania. Jeśli więc w danej sprawie nie zachodzi żadna z precyzyjnie
wskazanych wyżej wymienionymi przepisami okoliczności, nie ma podstaw do
skorzystania z tej instytucji, nawet jeżeli skazany ma subiektywne poczucie, że
został potraktowany przez sąd niesprawiedliwie, a nawet jest niewinny.
V KO 173/25
3
Odnosząc się do podstawy wznowieniowej określonej w art. 540 § 3 k.p.k.,
trzeba pamiętać, że zachodzi ona jedynie wówczas, gdy w związku z wydaniem
rozstrzygnięcia przez organ międzynarodowy działający na mocy umowy
międzynarodowej ratyfikowanej przez Polskę zajdzie potrzeba wznowienia
postępowania. Nie jest więc tak, że wydanie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia organu
międzynarodowego, dotyczącego sprawy krajowej, prowadzonej w trybie przepisów
k.p.k., będzie automatycznie implikowało konieczność wznowienia postępowania.
Trafnie wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że „potrzeba wznowienia
postępowania karnego wynikająca z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego
działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą
Polską (art. 540 § 3 k.p.k.) zachodzi wtedy, gdy przedmiot rozstrzygnięcia
Trybunału dotyczy głównego nurtu procesu, a charakter i zakres stwierdzonych w
jego toku uchybień w istocie podważa słuszność merytorycznego rozstrzygnięcia.
Potrzeba wznowienia w związku z orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka zajdzie wówczas, gdy poczynione zostaną ustalenia, że stwierdzone
przez Trybunał naruszenie przepisów Konwencji mogło mieć wpływ na treść
orzeczeń sądów krajowych zapadłych w toku prawomocnie zakończonego
postępowania karnego objętego wnioskiem o wznowienie (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 26 lutego 2019 r., II KO 47/18; postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 24 marca 2021 r., II KO 26/21).
Powołane przez wnioskodawcę orzeczenia ETPC (Sialkowska p. Polsce,
skarga nr 8932/05; Artico p. Włochom, skarga nr 6694/74), nie mogą stanowić
samoistnej podstawy do wzruszenia prawomocnego wyroku łącznego dotyczącego
P. O.. Skazany nie był bowiem podmiotem, którego dotyczyły postępowania
zakończone ww. orzeczeniami, ani nawet nie dotyczyły one analogicznych, jak
występujące w jego sprawie, uwarunkowań procesowych, co - teoretycznie -
mogłoby rzutować na sytuację prawną wnioskodawcy otwierając możliwość
prowadzenia rozważań, co do wznowienia postępowania także w jego sprawie w
oparciu o przesłankę wznowieniową z art. 540 § 3 k.p.k. Nie bez znaczenia
pozostaje okoliczność, że to właśnie wnioskujący powinien wykazać, że w
postępowaniu, o którego wznowienie wnosi, rzeczywiście zaistniał analogiczny
układ okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych, jak w tym, którego
V KO 173/25
4
dotyczy rozstrzygnięcie organu międzynarodowego, na które jako podstawę swoich
roszczeń on się powołuje.
Tym samym wniosek o wznowienie postępowania w tym zakresie jest
chybiony.
Przypomnieć wypada, że podstawy dla wznowienia postępowania karnego
zakończonego prawomocnym orzeczeniem wylicza art. 540 k.p.k. Są one
precyzyjnie opisane i z uwagi na wyjątkowość możliwości przełamywania
prawomocności wyroku sądowego – obejmują jedynie najpoważniejsze
okoliczności, jakie z uwagi na zasady procesu karnego powodują, że sprawę należy
rozstrzygnąć ponownie. Specyfika postępowania wznowieniowego wszczynanego
na wniosek powoduje, że nie dokonuje się na nowo oceny zebranych w toku
procesu dowodów i poprawności przyjętych w oparciu o nie ustaleń faktycznych
będących podstawą prawomocnego wyroku. Nie bada się również oceny
zasadności orzeczenia sądu pierwszej instancji, tak jak to się czyni w ramach
kontroli instancyjnej (tak np. SN w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2016 r., V KO
22/16). W trybie wznowieniowym podlega weryfikacji jedynie to, czy: ustalono
prawomocnym wyrokiem, że popełniono przestępstwo w związku z pierwotnym
postępowaniem i istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć
wpływ na treść orzeczenia (art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k.), ujawniły się nowe fakty lub
dowody świadczące m.in. o tym, że czynu nie popełniono i nie były one znane
wcześniej (art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.), przepis stanowiący podstawę wydania
orzeczenia został uchylony przez Trybunał Konstytucyjny z uwagi na jego
sprzeczność z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą (art.
540 § 2 k.p.k.), albo potrzeba wznowienia wynika z rozstrzygnięcia organu
międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej
przez Rzeczpospolitą Polską (art. 540 § 3 k.p.k.).
Również zawarta we wniosku argumentacja dotycząca pominięcia zasady
pełnej absorpcji przy orzekaniu kary łącznej, nie może doprowadzić do wznowienia
postępowania. W świetle treści art. 540 k.p.k. określającego podstawy dla
wznowienia postępowania karnego zakończonego prawomocnym orzeczeniem,
samo wskazanie, że w toku postępowania dochodziło do nieprawidłowości, nie
może stanowić podstawy wznowienia postępowania.
V KO 173/25
5
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 545 § 3 k.p.k., i w tym zakresie
odmówiono przyjęcia powyższego wniosku do rozpoznania.
Odnosząc się z kolei do zasygnalizowanej przez wnioskodawcę potrzeby
wznowienia postępowania z urzędu z uwagi na zaistnienie uchybienia
stanowiącego tzw. bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k.
wskazać w pierwszej kolejności należy, że zgodnie z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k.,
niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu
uchybienia na treść orzeczenia sąd odwoławczy na posiedzeniu uchyla zaskarżone
orzeczenie, jeżeli w jego wydaniu brała udział osoba nieuprawniona lub niezdolna
do orzekania bądź podlegająca wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. Jedną z
przesłanek wyłączenia sędziego ex lege, określoną w ww. przepisie, jest
okoliczność, że sędzia brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał
zaskarżone zarządzenie. Brzmienie art. 40 § 1 pkt 6 k.p.k. nie pozostawia
wątpliwości, że chodzi w nim wyłącznie o zakaz kontrolowania przez sędziego
własnych decyzji procesowych w ramach kontroli instancyjnej (poziomej lub
pionowej). Taka sytuacja zawsze wyklucza bowiem obiektywizm sędziego, co
bezprzedmiotowym czyni rozważania w przedmiocie wątpliwości co do jego
bezstronności w realiach konkretnej sprawy.
Co jednak istotne w świetle okoliczności niniejszej sprawy, użyty w art. 40 §
1 pkt 6 k.p.k. zwrot "od udziału w sprawie" należy odczytywać łącznie z treścią
stosownego punktu, precyzującego, o jaką "sprawę", w istocie rzeczy, chodzi. Na
gruncie pkt 6 chodzi o wyłączenie od udziału w sprawie, w której sędzia brał udział
w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał zaskarżonego zarządzenie. Zgodnie
z zakazem wykładni rozszerzającej i stosowania analogii wobec przepisów o
charakterze wyjątkowym nie można wyłączenia tego rozciągać na "udział w
sprawie" wydawania innych rodzajów orzeczeń, np. – jak w niniejszej sprawie –
orzeczeń jednostkowych dot. wyroku łącznego (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt IV KK 438/13, LEX nr 1458831).
Odnotować również należy, że, wbrew twierdzeniom skarżącego, SSA
Surmacz nie orzekał w sprawie Sądu Okręgowego w Łodzi o sygn. akt IV K 131/07
(k. 143 akt sprawy).
V KO 173/25
6
Z powyższych względów sygnalizację wznowienia postępowania w sprawie
Sądu Apelacyjnego w Łodzi o sygn. akt II AKa 146/25 należało pozostawić bez
dalszych czynności, gdyż w sprawie nie zachodziła bezwzględna przyczyna
odwoławcza.
[J.J.]
[r.g.]
